A

A+

examedin fast pro

Cukrzyca typu 2

Kompendium wiedzy o cukrzycy typu 2

Co to jest cukrzyca?

Cukrzyca, a zwłaszcza cukrzyca typu 2, jest jedną z najczęstszych chorób przewlekłych na świecie i jedną z najbardziej kosztochłonnych. Liczba chorych z cukrzycą stale rośnie i dotyczy to zarówno pacjentów z cukrzycą typu 1 (type 1 diabetes mellitus, T1DM), jak i 2 (type 2 diabetes mellitus, T2DM). Prawie 90% wszystkich rozpoznań choroby stanowi cukrzyca typu 2. Istotą cukrzycy jest zwiększone stężenie cukru (glukozy) we krwi. Glukoza to cukier prosty, który jest podstawowym paliwem energetycznym organizmu. Każdy produkt pokarmowy w organizmie zostaje rozłożony na proste składniki i dopiero w postaci glukozy zostaje przetransportowany z krwi do komórek. Insulina jest hormonem niezbędnym do transportu glukozy z krwi do narządów i komórek. Insulina jest produkowana i wydzielana przez gruczoł – trzustkę, w odpowiedzi na pojawienie się glukozy we krwi. Gdy organizm produkuje zbyt mało insuliny  niedobór/brak) lub jej działanie jest utrudnione (insulinooporność), we krwi pojawia się nadmiar glukozy i mówimy o rozwoju cukrzycy.

insulina

Rys. 1. Działanie insuliny.

Czy cukrzyca jest groźna?

Przewlekłe utrzymywanie się nadmiaru cukru we krwi (hiperglikemia) doprowadza do uszkodzenia organów i narządów, a w konsekwencji do rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Te późne powikłania dotyczą głównie układu sercowo-naczyniowego (makroangiopatia), małych naczyń (mikroangiopatia) w obszarze nerek (nefropatia), oczu (retinopatia), układu nerwowego (neuropatia).

Negatywne skutki cukrzycy w postaci szybszego rozwoju miażdżycy widoczne są w obrębie dużych naczyń, przede wszystkim w tętnicach wieńcowych, mózgowych i obwodowych. Z tego powodu chorzy na cukrzycę mogą wcześniej, niż osoby zdrowe zapadać na chorobę niedokrwienną serca, także zawał serca, chorobę niedokrwienną mózgu, udar mózgu, chorobę niedokrwienną kończyn dolnych. Większość pacjentów z cukrzycą typu 2 umiera z powodu chorób układu krążenia. Pacjenci z cukrzycą i chorobami sercowo-naczyniowymi żyją krócej niż ich rówieśnicy bez cukrzycy średnio o 12 lat.

Szacuje się, że w Polsce choruje na cukrzycę około 3,5 mln osób. Istnieje także duża grupa z nierozpoznaną cukrzycą, z powodu podstępnego przebiegu choroby (hiperglikemia nie boli). Początek choroby jest często niezauważalny i może minąć nawet kilka lat, podczas których stężenie glukozy we krwi jest zwiększone, zanim choroba zostanie rozpoznana. Liczba pacjentów chorych na cukrzycę stale wzrasta, co wiąże się z nieprawidłowymi nawykami żywieniowymi, siedzącym trybem życia, otyłością, a także z lepszymi metodami wykrywania cukrzycy. Z obliczeń WHO wynika, że w Polsce w 2025 r. odsetek chorych na cukrzycę wzrośnie do 5%. O zachorowaniu na cukrzycę decydują czynniki biologiczne (w tym także genetyczne, niezależne od pacjenta) i środowiskowe związane ze stylem życia (zależne od pacjenta).

Jak leczyć cukrzycę?

Cukrzyca ma charakter postępujący, co narzuca konieczność ciągłej intensyfikacji terapii. Według obecnych zaleceń diabetologicznych zarówno amerykańskich, jak i europejskich, w tym także Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD), w leczeniu cukrzycy należy wziąć pod uwagę nie tylko zaburzenia związane z hiperglikemią, ale także obecność dodatkowych chorób i innych czynników, takich jak:

  • choroby układu krążenia i serca,
  • nadwaga i otyłość,
  • wiek chorego,
  • funkcję nerek,
  • dotychczasowe nawyki żywieniowe,
  • ryzyko hipoglikemii,
  • możliwości finansowe pacjenta.

Należy podkreślić, że większości problemów związanych z trwającą wiele lat cukrzycą można zazwyczaj uniknąć lub przynajmniej zmniejszyć groźbę ich wystąpienia. Na podstawie badań wiadomo, że te cele można osiągnąć w wyniku intensywnej wieloczynnikowej kontroli obejmującej:

  • wyrównanie glikemii – cel wyrównania glikemii jest dobierany indywidualnie dla każdego chorego,
  • intensywną kontrolę ciśnienia tętniczego,
  • normalizację lipidogramu,
  • redukcję i utrzymanie prawidłowej masy ciała,
  • zaprzestanie palenia.
leczenie

Cele leczenia cukrzycy – redukcja zdarzeń sercowo-naczyniowych

Obniżenie ciśnienia tętniczego
  • Cel CTK < 130/80 mmHg
Obniżenie LDL cholesterolu
  • Redukcja ryzyka zdarzeń miażdżycowych (leki – statyny)
Zaprzestanie palenia
  • Rzucenie palenia i zachęcanie do rzucenia tych, którzy palą
Indywidualizacja diety i stylu życia
  • Dieta, aktywność fizyczna w celu osiągnięcia docelowej masy ciała
Spadek Masy Ciała
  • Przy nadwadze i otyłości dąży się do >5% redukcji
Kontrola glikemii
  • HbA1c cel – 7%, docelowa wartość dobierana jest indywidualnie

Leczenie cukrzycy rozpoczyna się od modyfikacji żywienia i zmiany stylu życia oraz wdrożenia preparatu metforminy jako leku pierwszego rzutu. W terapii cukrzycy ważne jest utrzymanie docelowych wartości glikemii wyznaczanych indywidualnie dla pacjenta oraz docelowy poziom parametru określającego 3-miesięczne wyrównanie – hemoglobiny glikowanej (HbA1c).

CEL GLIKEMII
Kontrola skuteczności terapii – co 3 miesiące  
Poziom HbA1c poniżej 6,5% Poziom HbA1c powyżej 8%
Dla chorych z:
− krótkim czasem trwania cukrzcy,
− leczonych tylko dietą lub dietą i metforminą,
− szacunkowo oczekiwaną długą przeżywalnością.
Dla chorych z:
− epizodami ciężkiej hipoglikemii,
− krótkim czasem szacowanej długości życia,
− zaawansowanymi powikłaniami mikronaczyniowymi,
− zaawansowanymi powikłaniami makronaczyniowymi,
− ciężkimi schorzeniami dodatkowymi,
− długim czasem trwania niewyrównanej cukrzycy.
Zalecana częstość oznaczeń poziomu HbA1c:
− 2 razy w roku – u pacjentów ze stabilnym wyrównaniem,
− co 3 m-ce u chorych wymagających zmiany terapii.

Tabela 2. Indywidualizacja leczenia cukrzycy.

Jak stosować dietę cukrzycową i co można jeść?

Dieta cukrzycowa to po prostu zdrowe odżywianie się. Pacjenci z cukrzycą powinni zwracać szczególną uwagę na jakość produktów i zawarte w nich węglowodany, białka i tłuszcze. Przy planowaniu diety należy uwzględnić indywidualne preferencje żywieniowe i kulturowe, wiek, płeć, poziom aktywności fizycznej oraz status ekonomiczny. Według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego proporcje głównych składników odżywczych wynoszą:

  • 45% to węglowodany (jeśli węglowodany pochodzą z produktów o niskim IG i dużym udziale błonnika, to ich zawartość procentowa może sięgać 60%),
  • 15-20% białko (1-1,5 g / 1 kg masy ciała), stosunek białka zwierzęcego do roślinnego 50% / 50%,
  • 25-40% tłuszcze, w tym 10% nasyconych, 20% jednonienasyconych i 6-10% wielonienasyconych,
  • 25 g błonnik pokarmowy (15 g / 1000 kcal),
  • sól kuchenna nie powinna przekraczać 5 g / dobę.

Węglowodany – inaczej cukry, to składniki pokarmowe, które w bezpośredni sposób wpływają na wzrost stężenia glukozy we krwi, dlatego trzeba zwrócić na nie szczególną uwagę. Ograniczenia dotyczące węglowodanów w diecie są największe.

Wyróżniamy 2 rodzaje węglowodanów: przyswajalne i nieprzyswajalne.

Węglowodany (cukry) przyswajalne dzielimy na:

  1. szybkowchłanialne (cukry proste i dwucukry) – szybko podnoszą cukier we krwi, są to: glukoza, fruktoza, sacharoza, laktoza. Występują w produktach, takich jak: cukier, miód, słodycze, syropy, soki, owoce, mleko płynne, mleko w proszku, mleko skondensowane, zabielacze do kawy, słodycze, ciasta.
  2. wolnowchłanialne (cukry złożone) – jest to skrobia, źródłem węglowodanów złożonych są: kasze, ryż, płatki zbożowe, pieczywo, makarony, mąka, ziemniaki, suche nasiona roślin strączkowych.

Należy także zwrócić uwagę na INDEKS GLIKEMICZNY (IG) produktów. Indeks glikemiczny wyraża wzrost glikemii pod wpływem 50 g określonych produktów spożywczych w porównaniu ze wzrostem stężenia glukozy we krwi po spożyciu 50 g glukozy (indeks glukozy wynosi 100). Najprościej ujmując, o ile zwiększy się cukier we krwi po danym posiłku. W zależności od IG, dzielimy produkty na:

  • mały IG (<50) np. suszone przyprawy, warzywa: ogórki, cukinia, papryka, cebula, seler naciowy, pomidory, warzywa zielone, czosnek, owoce, orzechy, migdały, nasiona, twaróg, jogurt odtłuszczony;
  • średni IG (51-75) np. chleb i makaron razowy, orkiszowy, kasze, otręby, płatki owsiane zwykłe, ryż brązowy, fasola i groszek z puszki, mango, banan, herbatniki, młode ziemniaki gotowane;
  • duży IG (>75) np. chleb i pieczywo pszenne, kasza manna, miód, mleko tłuste, ryż biały, dojrzały banan, kukurydza z puszki, popcorn, ananas z puszki, pizza, ziemniaki puree, frytki, batoniki czekoladowe.

Należy także dodać, że wartość IG zależy także od takich czynników, jak:

  • ilości i rodzaju węglowodanów,
  • w przypadku owoców – od ich dojrzałości,
  • metody zastosowanej do przetworzenia lub obróbki produktu – rozgotowane i rozdrobnione mają wyższy IG,
  • ilości i formy skrobi obecnej w danym produkcie – stosunek amylozy/amylopektyna,
  • zawartości innych składników odżywczych – białka, tłuszczy, pektyn, kwasu fitynowego, tłuszczy organicznych.

Z tego powodu niższy indeks glikemiczny będą miały produkty twarde, świeże, np. jabłko w porównaniu do soku z jabłek.

Należy wspomnieć, że często w praktyce klinicznej stosuje się pojęcie WYMIENNIKI WĘGLOWODANOWE (WW). 1 WW to taka ilość produktu, która zawiera 10 g węglowodanów przyswajalnych. Wówczas czytając etykietę łatwo stwierdzić, jaka jest ilość węglowodanów w produkcie.

Np. 100 g produktu zawiera 35 g węglowodanów = 3,5 WW.

dieta

Białko – to składnik pożywienia, który jest materiałem budulcowym dla komórek organizmu. Białko może pochodzić zarówno z produktów zwierzęcych, jak i roślinnych. Produkty zwierzęce bogate w pełnowartościowe białko to: mięso, drób, ryby, jaja, mleko oraz jego przetwory. Należy pamiętać, że mleko, oprócz pełnowartościowego białka, jest również źródłem węglowodanów szybko wchłanialnych (cukier mleczny – laktoza), dlatego jego ilość w diecie powinna być ograniczona i można go spożyć ok. 300 ml dziennie, najlepiej w godzinach wieczornych. Bardziej polecane są fermentowane przetwory z mleka – maślanka, kefir, jogurt naturalny. Ważnym produktem dostarczającym białko są także ryby, szczególnie morskie. Istotne jest także zwiększenie w diecie zawartości białka pochodzenia roślinnego, tak aby stosunek białka zwierzęcego do roślinnego wynosił co najmniej 50% do 50%.

Z produktów roślinnych bogatym źródłem białka są suche nasiona roślin strączkowych (groch, fasola, soczewica, soja), polecane w diecie osób chorych na cukrzycę również ze względu na znaczną zawartość błonnika rozpuszczalnego (pektyn).

Tłuszcze – źródłem tłuszczu są zarówno produkty roślinne, jaki i zwierzęce. Prawie połowa spożywanego przez nas tłuszczu znajduje się w produktach białkowych, tzn. w mięsie, wędlinach, serach, jajach, mleku. Należy jednak zwrócić uwagę na rodzaj spożywanego tłuszczu, gdyż zgodnie z zaleceniami tłuszcze nasycone powinny stanowić 10%, natomiast tłuszcze jednonienasycone 20%, tłuszcze wielonienasycone od 6 do 10% wartości energetycznej diety. Tłuszcze pochodzenia zwierzęcego to: masło, śmietana, smalec oraz tłuszcz pochodzący z: mięsa, wędlin, jaj, mleka i jego przetworów. Tłuszcze roślinne są źródłem jedno i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Źródłem kwasów tłuszczowych jednonienasyconych jest olej rzepakowy i oliwa z oliwek, natomiast źródłem wielonienasyconych kwasów tłuszczowych: olej sojowy, słonecznikowy, kukurydziany i arachidowy.

Bardzo ważne jest, aby unikać krakersów, chipsów, jarzyn smażonych w tłuszczu, panierki, wypieków komercyjnych: ciasta, wafelki. Takie produkty zawierają nasycone kwasy tłuszczowe trans i ich spożycie podnosi poziom cukru we krwi.
piramida zywienia

Rys. 1. Przedstawia piramidę żywieniową wg Instytutu Żywności i Żywienia (Warszawa 2016).

Jak powinien wyglądać talerz cukrzyka?

W praktyce podstawowe zalecenia obejmują spożywanie dużej ilości warzyw i owoców. Prawidłowa dieta powinna opierać się na produktach spożywczych, zawierających węglowodany pochodzące z pełnego ziarna, owoców, warzyw oraz mleka z niską zawartością tłuszczu. Należy zwrócić uwagę na odpowiednie spożycie warzyw w diecie, praktycznie warzywa powinny być przy każdym posiłku. Zawierają one naturalnie mało tłuszczy, a wiele witamin, minerałów i błonnik, stanowiąc dobrą przekąskę pomiędzy posiłkami. Szczególnie istotne są nieskrobiowe warzywa, takie jak: szpinak, marchew, brokuły, zielony groszek, cykoria, kapusta, brukselka, kalafior, pietruszka, ziemniaki, sałata. Także zalecane jest spożywanie większej ilości ziaren i przetworów z ziaren, jak brązowy ryż czy makarony z pełnego ziarna. Spożywanie większej ilości białka pochodzenia roślinnego (groch, fasola, kukurydza) oraz zwiększenie białka pochodzącego z ryb. Z produktów pochodzenia zwierzęcego zaleca się ograniczenie ilości tłuszczy nasyconych poprzez wybór „chudego” mięsa, jak polędwica wołowa lub wieprzowa, stosowanie produktów niskotłuszczowych, jak mleko odtłuszczone, jogurt niskotłuszczowy, chude sery, używania większej ilości oliwy zamiast stałych tłuszczy.

Posiłki najlepiej komponować tak, aby zawierały wszystkie podstawowe składniki pokarmowe, tzn. węglowodany, białka i tłuszcze.

Zalecany dobowy rozkład posiłków:

– 3 główne posiłki,
– 1-2 małe przekąski pomiędzy nimi (małe tzn. 1,5-2 WW).

talerz

Rys. 2. Pokazuje zdrowy talerz cukrzyka, który powinien zawierać: ¼ – produkty węglowodanowe – skrobiowe, w ¼ – produkty białkowo-tłuszczowe oraz ½ – nieskrobiowe warzywa.

SKŁADNIK POKARMOWYZALECANENIEZALECANE
Produkty zbożowe Pieczywo ciemne i jasne, a także w ograniczonej ilości – makarony (polecane szczególnie z mąki razowej), kasze i ryż. Z kasz wybierać raczej grube, jak gryczana i pęczak. Musli najlepiej przygotować samemu, bez cukru, miodu i czekolady. Chałka, strucla, bułki maślane, rogale, pieczywo półfrancuskie, chleb razowy na miodzie.
Owoce
dzienne spożycie do 250-300 g (3 WW)
Najmniej węglowodanów dostarczają np. grejpfruty (szczególnie zielone), poziomki, truskawki, maliny. Owoce o średniej zawartości węglowodanów to: agrest, arbuz, brzoskwinie, czereśnie, jagody, jabłka, gruszki, kiwi, morele, mandarynki, pomarańcze, porzeczki czerwone, wiśnie. Dużo węglowodanów zawierają czarne porzeczki, winogrona, banany i ananasy z puszki. Owoce suszone. Koniecznie wyeliminować syropy owocowe, dżemy, powidła, marmoladę.
Warzywa
spożywać codziennie, w każdym posiłku, łącznie około 500 g, przynajmniej połowę na surowo
Najmniej węglowodanów dostarczają: cykoria, kalafior, brokuły, kapusta pekińska, kapusta kiszona, ogórki świeże i kiszone, pomidory, rzodkiewki, sałata zielona, szparagi, szpinak, cukinia, seler naciowy i korzeniowy, papryka zielona, grzyby. Więcej: buraki, cebula, fasolka szparagowa, wszelkie rodzaje kapusty, marchew, pietruszka, papryka czerwona, pory. Warzywa o dużej zawartości węglowodanów to: suche nasiona roślin strączkowych, bób, groszek zielony, groszek konserwowy, soczewica, kukurydza, soja, ziemniaki. Ziemniaki ubite, w postaci puree, placki ziemniaczane, smażone frytki (można zastąpić mrożonymi, przeznaczonymi do pieczenia). Ziemniaki należy jeść z umiarem, najlepiej ugotowane lub upieczone w całości bez dodatku tłuszczu.
Napoje Woda – przegotowana lub mineralna niegazowana. Ograniczyć soki owocowe i warzywne. Unikać słodkich napojów.
Jaja Prawie nie zawierają węglowodanów. Białka jaj nie mają cholesterolu, można ich użyć do jajecznicy, sałatek, majonezu, klusek.  
Mleko i przetwory mleczne
zawierają laktozę (cukier mleczny), która stosunkowo szybko podnosi poziom glukozy we krwi; można wypić ok. 300 ml mleka dziennie, najlepiej w kilku porcjach
Kefir, jogurt lub maślanka. Wybierać produkty z 2% zawartością tłuszczu. Sery twarogowe - najlepiej wybierać chude i półtłuste. Do przygotowania twarożków wskazane jest używać zsiadłego mleka, kefiru lub jogurtu naturalnego.  Jogurty owocowe, słodkie twarożki i desery mleczne. Sery żółte i pleśniowe - ograniczyć.
Mięso Chude gatunki: drób (kurczak, indyk), cielęcina, młoda wołowina, w ograniczonej ilości chudy schab. Drób powinno się jeść bez skóry. Wskazane jest częste (2-3x/tygodniowo) spożywanie ryb, zwłaszcza morskich. Baranina, wieprzowina, mięso kaczki i gęsi oraz podroby. Unikać parówek, serdelków, szynki wieprzowej, kiszek, salcesonów i pasztetów oraz konserw.
Słodycze i desery Bezcukrowe galaretki, kisiele, budynie (mogą być z dodatkiem słodziku). Najlepiej zupełnie z nich zrezygnować. Ciasta i desery przeznaczone dla chorych na cukrzycę powinny zawierać bardzo mało cukru, tłuszczu i żółtek. Mogą to być ciasta drożdżowe, biszkoptowe, ptysiowe lub ucierane (ewentualnie obsypane słodzikiem).

Tabela 3. Produkty zalecane i produkty, których należy unikać.

Wobec postępującego charakteru choroby trudno jest utrzymać docelowe wartości glikemii u chorych z cukrzycą. W ramach rozszerzenia leczenia do zmiany stylu życia i metforminy dodaje się kolejne leki doustne lub wdraża się insulinoterapię. Według zaleceń diabetologicznych rozszerzenie leczenia powinno następować co 3 miesiące.

Leki przeciwcukrzycowe

Obniżenie wysokiego poziomu cukru we krwi (hiperglikemii) za pomocą leków ma kluczowe znaczenie, w kompleksowym leczeniu cukrzycy (oprócz zmiany stylu życia, leczenia nadciśnienia, dyslipidemii itd.). Stosowanie leków przeciwcukrzycowych pomaga zapobiegać i hamować postępowanie przewlekłych powikłań cukrzycy.

DoustneWstrzyknięcia
Biguanidy: Metformina Insulina
Pochodne sulfonylomocznika (SU): gliklazyd, glipizyd, glimepiryd, glikwidon Analogi hormonu GLP-1: eksenatyd, liraglutyd, liksysenatyd, semaglutyd, dulaglutyd
Tiazolidynediony (TZD): pioglitazon  
Inhibitory glikozydazy: akarboza Glinidy: repaglinid  
DPP4 inhibitory (Gliptyny): linagliptyna, saksagliptyna, wildagliptyna, alogliptyna, sitagliptyna  
SGLT2 inhibitory (Flozyny): dapagliflozyna, empagliflozyna, kanagliflozyna, ertugliflozyna  

Tabela 4. Leki przeciwcukrzycowe.

Leczenie farmakologiczne nie zastępuje prowadzenia zdrowego stylu życia!

Insulinoterapia

leczenie2

W cukrzycy typu 2 istnieją podstawowe wskazania do insulinoterapii:

1) świeżo rozpoznana cukrzyca z glikemią ≥ 300 mg/dl (16,7 mmol/l) i występowanie klinicznych objawów hiperglikemii (po wyrównaniu glikemii z możliwością powrotu do typowego algorytmu, czyli leczenia tylko lekami doustnymi);
2) nieskuteczność leczenia przy stosowaniu leków doustnych, czyli nieosiąganie wyznaczonego celu leczenia pomimo intensyfikacji terapii, poziom HbA1c powyżej 7%.

Insulinoterapia podawana jest w postaci wstrzyknięć insuliny. Model insulinoterapii dobiera się indywidualnie dla chorego.

Sposoby stosowania insulinoterapii:

1. 1 wstrzyknięcie – tylko długodziałająca insulina podstawowa (bazalna).
2. 1 lub kilka wstrzyknięć – tylko insulina krótkodziałająca doposiłkowa (bolusowa).
3. 1 lub 2 wstrzyknięcia mieszanek insuliny.
4. Metoda wstrzyknięć wielokrotnych insuliny Baza-Bolus.
5. Terapia za pomocą osobistej pompy insulinowej (OPI).

Przez wiele lat podstawą insulinoterapii było zastosowanie insulin ludzkich uzyskiwanych metodą rekombinacji genetycznej przy użyciu Bacterium coli lub drożdży. Podawanie insuliny ma na celu odtworzenie fizjologicznego wydzielania insuliny przez trzustkę z utrzymywaniem niewielkiego, podstawowego poziomu insuliny w organizmie oraz większymi, ale krótkimi pulsami insuliny w odpowiedzi na glukozę. Insulina podawana jest podskórnie za pomocą wstrzykiwacza (pena). Do pena insulinowego przykręca się jednorazową igłę. Igły należy wymieniać po każdym wstrzyknięciu insuliny. Tępa igła jest przyczyną bolesnych wstrzyknięć, tworzenia się odczynów zapalnych w miejscu wkłucia insuliny. Należy także zwrócić uwagę na dobór długości igieł. Najczęściej zalecane są najkrótsze 4-5 mm – wówczas ukłucie jest prostopadłe, igły 6 mm – ukłucie pod kątem 45 stopni, igły 8 mm i dłuższe – ukłucie w fałd skórny.

Zalecane miejsca wkłucia insuliny:

miejsca
  • brzuch,
  • ramiona,
  • uda,
  • pośladki.

Obecnie dostępne insuliny ludzkie, ze względu na czas działania od wstrzyknięcia, można podzielić na insuliny krótkodziałające oraz długodziałające.

Dostępne są 2 rodzaje insuliny:

  • krótkodziałające podawane przed posiłkami (bolus),
  • długodziałające (bazowe).

Bardzo często pierwszym etapem intensyfikacji leczenia cukrzycy jest podawanie jednego wstrzyknięcia insuliny długodziałającej, wstrzykiwanej podskórnie w godzinach wieczornych około godziny 22.00-23.00. Jeśli nieprawidłowe glikemie występują tylko po obfitych posiłkach, możliwa jest terapia za pomocą wstrzyknięć insuliny doposiłkowej (krótko i szybkodziałającej) przed głównymi posiłkami.

Iniekcje można wykonywać zaraz przed jedzeniem, w trakcie jedzenia, a nawet po nim. Model insulinoterapii dostosowuje się do rodzaju zaburzeń cukrzycowych.

Preparat Czas działania [godz.]
Insuliny krótkodziałające
Ludzkie:
insulina ludzka krótkodziałająca

6 - 8
Analogowe:
Aspart
Lizpro
Gluliz

3 - 4

2 - 2,5
Insuliny długodziałające  
Ludzkie:
insulina ludzka NPH 
 
10 - 16
Analogowe:
Glargine U100
Glargine U300
Detemir
Degludec

24
+30
16 - 20
42

Tabela 5. Rodzaje insulin według czasu ich działania.

Jak aktywność fizyczna wpływa na leczenie cukrzycy?

aktywnosc

Aktywność fizyczna ma pozytywny wpływ na zdrowie. Dlatego też jest ważnym elementem prawidłowego, kompleksowego leczenia cukrzycy.

Aktywność fizyczna:

  • poprawia wrażliwość na insulinę,
  • pomaga kontrolować poziom glikemii i profil lipidowy,
  • sprzyja redukcji masy ciała,
  • wpływa korzystnie na nastrój (nawet u osób z depresją).

Jak i ile ćwiczyć z cukrzycą?

Forma oraz intensywność aktywności fizycznej powinna być dostosowana do możliwości pacjenta. Na początku podejmowania aktywności powinien być to wysiłek umiarkowany. W celu uzyskania optymalnego efektu, aktywność fizyczną powinno się wykonywać regularnie, co najmniej co 2-3 dni, a najlepiej codziennie.

Rozpoczynając intensywną aktywność należy pamiętać, aby wykonać 5-10 minutowe ćwiczenia wstępne (rozgrzewkę), a na zakończenie wykonać ćwiczenia uspokajające i/lub oddechowe, i/lub relaksację. Intensywność ćwiczeń określa lekarz na podstawie stanu zdrowia pacjenta.

Najbardziej odpowiednią formą wysiłku w grupie chorych na cukrzycę typu 2, w wieku powyżej 65 r.ż. i/lub z nadwagą jest szybki (do zadyszki) spacer, 3-5 razy w tygodniu (ok. 150 min tygodniowo).

Prostym do realizacji, a jednocześnie efektywnym zaleceniem dla osób dorosłych z cukrzycą typu 2, jest ograniczenie czasu spędzonego bez przerwy w pozycji siedzącej. Korzyści glikemiczne możesz odnieść, unikając siedzenia bez przerwy, dłuższego niż 30 minut.

Co to jest samokontrola?

badanie poziomu cukru

Samokontrola to wszystkie czynności i decyzje, które umożliwiają kontrolę cukrzycy w zmieniających się warunkach życia codziennego.
Podstawą samokontroli są wielokrotne w ciągu dnia pomiary stężenia glukozy we krwi. Samokontrola glikemii jest integralną częścią leczenia cukrzycy.

Samokontrola pozwala zrozumieć, jak funkcjonuje ciało oraz jaki wpływ na poziom glukozy we krwi mają podejmowane codzienne decyzje.
Pomiary poziomu cukru we krwi pokazują również, jaka jest skuteczność zastosowanego leczenia i pozwalają wprowadzić potrzebne modyfikacje.

Samokontrola glikemii pozwala lepiej zrozumieć chorobę i odpowiednio dostosować leczenie.

Jak badać cukier?

Jak wspomniano wcześniej niezbędnym elementem leczenia cukrzycy jest samokontrola glikemii, czyli samodzielne pomiary cukru we krwi. Do tego celu służą małe analizatory – glukometry. Samokontrola glikemii jest również zalecana, by osiągnąć cele terapeutyczne u chorych leczonych pojedynczymi wstrzyknięciami insuliny, doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi i/lub GLP-1. Pomiary glikemii należy wykonywać kilkakrotnie w ciągu dnia, częstość pomiarów zależy od schematu leczenia cukrzycy.

samokontrola

*CGM – ciągłe monitorowanie glikemii

Docelowe wartości glikemii
Docelowe glikemieLeki doustneWielokrotne wstrzyknięcia insulinyDuże ryzyko kardiologiczne/ starsi chorzy
Na czczo i przed posiłkami
[mg/dl]
[mmol/l]
 
80-110
4,4-6,1

80-130
4,4-7,2

100-140
5,0-7,8
2 godziny po posiłkach
[mg/dl]
[mmol/l]
 
<140
<7,8

<180
<10,0

<180
<10,0
Zakres
[mg/dl]
[mmol/l]

70-140
3,9-7,8
 
70-180
3,9-10,0

100-180
5,6-10,0

Tabela 7. Docelowe wartości glikemii w samokontroli za pomocą glukometru u różnych chorych.

Przed pomiarem poziomu cukru należy umyć ręce w ciepłej wodzie z mydłem, a następnie wytrzeć ręcznikiem. Nie stosuje się środków odkażających przed pobraniem krwi.

Do badania należy uzyskać małą kroplę krwi poprzez nakłucie palca. Można to zrobić zwykłą jałową igłą lub specjalnym nakłuwaczem, dostępnym w zestawie z glukometrem. Użycie nakłuwacza (np. Examedin SAFE) powoduje, iż nieprzyjemny moment nakłucia jest prawie bezbolesny. Ponadto nie widzi się igły, co poprawia komfort wykonania tej czynności.

badanie
Zobacz film instruktażowy jak wykonać „Pomiar glikemii krok po kroku” w zakładce „Pomoc” na www.examedin.com

Przed pobraniem krwi należy wyjąć z opakowania test paskowy, wsunąć go w otwór w glukometrze. Glukometr w tym momencie włączy się automatycznie, na ekranie ukaże się data, godzina oraz migająca kropla. W tym momencie należy nakłuć palec i dwoma palcami drugiej ręki delikatnie uciskać opuszkę po obu stronach nakłucia i uzyskaną w ten sposób kroplę krwi należy przyłożyć do okienka na teście paskowym. Test paskowy wyposażony w specjalną kapilarę samoczynnie zasysa kroplę krwi. Po kilku sekundach na ekranie glukometru pojawi się wynik pomiaru. Wynik podawany jest w mg/dl lub mmol/l, w zależności od indywidualnych ustawień glukometru.

tabela

Poproś swojego lekarza o dzienniczek samokontroli Examedin lub ściągnij aplikację Examedin App.

W razie wysokich wartości glikemii – tzn. powyżej 250 mg/dl, zaleca się zbadać, czy w moczu występuje cukier i aceton. Służą do tego specjalne testy paskowe, które można kupić w aptece bez recepty.

W próbce moczu oddanego rano po obudzeniu się należy zanurzyć test paskowy. W zależności od rodzaju użytego testu należy odczekać kilkanaście lub kilkadziesiąt sekund i dokonać odczytu wyniku, porównując kolor testu paskowego z wzorcem na opakowaniu; oddzielnie dla glukozy i dla ciał ketonowych. Prawidłowy wynik badania to brak obecność w moczu glukozy i ciał ketonowych.

Co mierzymyWartość docelowa
Aceton (A) Brak obecności
Cukier (C) Brak obecności

Tabela 9. Pomiary cukru i acetonu w moczu.

Główną przyczyną rozwoju powikłań cukrzycy jest hiperglikemia, czyli zwiększone stężenie poziomu cukru we krwi. Do rozwoju przewlekłych powikłań dochodzi po kilku latach trwania cukrzycy. Jest to związane z tym, że cukrzyca powoduje niekorzystne zmiany w organizmie, na skutek których dochodzi do uszkodzenia różnych narządów.

Jakie są najczęstsze powikłania cukrzycy?

powiklania

Retinopatia – inaczej nazywana cukrzycową chorobą oczu. Jest to uszkodzenie struktur anatomicznych w układzie wzrokowym, które może skutkować utratą wzroku.

Neuropatia cukrzycowa – choroba nerwów obwodowych, która jest przyczyną dolegliwości bólowych, zaburzeń czucia (np. mrowienie, drętwienie stóp, podudzi), zaburzeń pracy układu pokarmowego, układu sercowo-naczyniowego, moczowo-płciowego i jest też przyczyną impotencji u mężczyzn.

Stopa cukrzycowa – to zakażenie i/lub owrzodzenie, i/lub destrukcja tkanek głębokich stopy spowodowana uszkodzeniem nerwów obwodowych i naczyń stopy. Zaniedbana i nieleczona stopa cukrzycowa może doprowadzić do konieczności amputacji.

Kwasica cukrzycowa – stan, w którym w organizmie dochodzi do zwiększenia stopnia kwasowości. Przyczyną jest źle kontrolowana lub nierozpoznana cukrzyca. Organizm z powodu niedoboru insuliny nie jest w stanie uzyskiwać energii z glukozy – w wyniku czego dochodzi do nadmiernego trawienia tłuszczy. W organizmie gromadzą się toksyczne związki zakwaszające organizm.

Diabetyk – osoba chora na cukrzycę

Dobowy profil glikemii – jedna z metod monitorowania przebiegu cukrzycy, polegająca na wielokrotnym w ciągu doby oznaczaniu poziomu glukozy we krwi.

Glikemia – stężenie glukozy we krwi. Potocznie mówi się również „poziom cukru we krwi”. Glikemia jest wyrażana w mmol/l lub mg/dl. Celem przeliczenia wartości glikemii z jednych jednostek na drugie stosuje się przelicznik: 1 mmol/l = 18,1 mg/dl.

Hiperglikemia – inaczej przecukrzenie, wysoki poziom glukozy we krwi > 250 mg/dl.

Hipoglikemia – inaczej niedocukrzenie, spadek poziomu cukru we krwi < 70 mg/dl.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem