A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

A

Aceton – co to takiego?

Aceton, jest organicznym związkiem chemicznym, szeroko wykorzystywanym w przemyśle jako rozpuszczalnik wielu substancji, takich jak farby, lakiery czy tłuszcze. Znajduje zastosowanie w farmacji przy produkcji leków oraz w innych gałęziach przemysłu chemicznego. Należy do substancji toksycznych. Jego opary podrażniają błonę śluzową nosa, ust i oczu. Powoduje wysuszanie skóry, a w większym stężeniu zawroty głowy i uczucie senności. Aceton w niewielkim stężeniu jest obecny w organizmie ludzkim, gdyż można go znaleźć w niektórych pokarmach. Jego metabolizm odbywa się w wątrobie. Zapach acetonu wyczuwalny od człowieka może świadczyć o zatruciu nim lub o rozwijającej się chorobie. 

Aceton w diabetologii

Zapach acetonu w wydychanym powietrzu u pacjenta jest dla lekarza sygnałem do natychmiastowej hospitalizacji takiej osoby. Najczęstsza przyczyna wspomnianego zapachu to rozwój kwasicy ketonowej, która stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta. W przypadku braku interwencji może dojść do śpiączki ketonowej. Do kwasicy ketonowej dochodzi u osób chorych na cukrzycę ze względu na niedobory insuliny lub upośledzenie jej działania. Najczęściej dotyka ona chorych na cukrzycę typu 1, jednak jest również możliwa w innych typach tego schorzenia, szczególnie u pacjentów, którzy nie są świadomi choroby lub nie stosują się do zaleceń lekarskich. Objawami kwasicy ketonowej są też: uczucie zmęczenia i senności, bóle głowy, odwodnienie, zaburzenia świadomości, bóle brzucha, wymioty, zachwianie równowagi elektrolitowej, bóle w klatce piersiowej, przyspieszony oddech i akcja serca. Kwasica ketonowa jest skutkiem spalania przez organizm tłuszczu w momencie, gdy komórki nie mogą pobierać glukozy, pomimo jej wysokiego stężenia we krwi. Dochodzi wtedy do tworzenia się tak zwanych ciał ketonowych, które są przyczyną acetonowego zapachu u pacjenta. W badaniach zauważalne jest bardzo wysokie stężenie glukozy we krwi oraz zmiana pH. Natomiast w moczu pojawia się wysokie stężenie ciał ketonowych i glukozy.

Leczenie pacjenta, u którego zdiagnozowano kwasicę ketonową

Pacjent, od którego czuć aceton na skutek kwasicy ketonowej, powinien zostać hospitalizowany. Leczenie polega głównie na odpowiednim nawadnianiu, zapewnieniu równowagi elektrolitowej oraz na włączeniu intensywnej insulinoterapii. Bardzo dużą rolę odgrywa również odpowiednia edukacja pacjenta, mająca na celu uświadomienie go, dlaczego doszło do takiego stanu. Chory powinien być poinstruowany o zagrożeniach i powikłaniach wynikających z nieustabilizowanej cukrzycy. Ważne jest, aby pacjent stosował się do zaleceń lekarskich, gdyż zmniejsza to ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań.

American Diabetes Association

Jest to amerykańska organizacja non-profit, która stara się edukować społeczeństwo na temat cukrzycy i pomagać osobom dotkniętym tą chorobą poprzez finansowanie badań w celu leczenia i zapobiegania cukrzycy (w tym cukrzycy typu 1, cukrzycy typu 2, cukrzycy ciążowej). 

Siłą napędową pracy American Diabetes Association są: sieć ponad 565 tys. wolontariuszy; członkostwo ponad 540 tys. osób chorych na cukrzycę, ich rodzin i opiekunów; stowarzyszenie zawodowe z blisko 20 tys. pracowników służby zdrowia, a także ponad 400 pracowników. W 2016 r. całkowity przychód ADA wyniósł 171 mln USD.

Historia

ADA została założona w 1939 r. przez sześciu wiodących lekarzy – w tym: dr. Herman O. Mosenthal, dr. Joseph T. Beardwood Jr., dr. Joseph H. Barach i dr. E. S. Dillion, podczas ich spotkania w American College. 

We wrześniu 1946 r. zostało zorganizowane spotkanie w Toronto w Kanadzie z okazji dwudziestej piątej rocznicy odkrycia insuliny. Spotkanie stanowiło udane forum dla setek lekarzy i wiodących postaci zainteresowanych badaniami nad cukrzycą i metabolizmem węglowodanów. Organizacja jest obecnie ogólnokrajową organizacją non-profit i obejmuje 40 organizacji stowarzyszonych i ponad 800 pojedynczych rozdziałów.

Misja i wizja i cel

ADA ma na celu zapewnienie, osobom cierpiącym na cukrzycę, dostępu do opieki, której chorzy potrzebują, aby zoptymalizować swoje zdrowie. W celu realizacji tej misji organizacja dokłada wszelkich starań, aby finansować projekty badawcze, które pomagają mniejszościom w nawigacji w cukrzycy. ADA współpracuje z różnymi uczelniami, samorządami i firmami w celu promowania zdrowego stylu życia. Finansuje także badania mające na celu kontrolę czynników ryzyka związanych z cukrzycą.

Wizja: Życie wolne od cukrzycy i wszystkich jej obciążeń.

Misja: Zapobieganie i leczenie cukrzycy oraz poprawa życia wszystkich osób chorych na tę chorobę.

Cel: Zapewnienie pracownikom służby zdrowia i opinii publicznej dokładnych i kompleksowych informacji o technologiach związanych z cukrzycą.

- Dostarcza usługi setkom społeczności.

- Zapewnia obiektywne i wiarygodne informacje.

- Daje głos osobom, którym odmówiono ich praw z powodu cukrzycy.

Jak American Diabetes Association definiuje cukrzycę?

Cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią wynikającą z wad wydzielania insuliny. Obejmują one zakres od autoimmunologicznego niszczenia komórek beta trzustki, z wynikającym z tego niedoborem insuliny, aż po nieprawidłowości, które powodują oporność na działanie insuliny.

Albumina jest białkiem drobnocząsteczkowym zbudowanym z 585 aminokwasów, który jest syntetyzowany w hepatocytach z prekursorów (preproalbuminy i proalbuminy), nieulegającym żadnym potranslacyjnym modyfikacjom. Z powodu dużej zawartości kwaśnych aminokwasów, cząsteczki albuminy mają w fizjologicznym pH ładunek ujemny, do tego ich punkt izoelektryczny wynosi około 5 i dobrze rozpuszczają się w wodzie. Prawidłowe stężenie albuminy w surowicy wynosi 35–50 g/l, co stanowi około 60% stężenia białka całkowitego. We krwi albumina pełni funkcję białka transportowego i odgrywa główną rolę w generowaniu ciśnienia onkotycznego osocza.

Badanie albumin

 Badanie oceniające ilość albumin w przygodnej próbce moczu, przydatne jest w monitorowaniu wczesnych nefropatii o podłożu cukrzycowym oraz jako wskaźnik dysfunkcji śródbłonka naczyniowego i subklinicznych chorób układu krążenia. Ilość albuminy w moczu, albuminuria, jest wskaźnikiem wydolności nerek.

Normoalbuminuria, czyli prawidłowa ilość albuminy w moczu, określana jest na podstawie wskaźnika: ACR – albumina/kreatynina (ang. albumin/creatinine ratio), który wynosi <30 mg/g kreatyniny. Odpowiada to ilości wydalonej albuminy wyrażonej przez AER (ang. albumin excretion rate) <30 mg/24 h i prędkości wydalania albuminy <20 µg/min. 

Mikroalbuminuria to stan, w którym umiarkowanie podniesionym stężeniom albuminy w moczu nie towarzyszą widoczne objawy nefropatii. Opisuje ją zakres ACR 30–300 mg/g kreatyniny, co odpowiada AER w zakresie 30–300 mg/24h i wydalaniu albuminy z prędkością 20–200 µg/min. 

Stan, w którym ACR >300 mg/g kreatyniny, AER >300 mg/24h, a wydalanie albuminy odbywa się z prędkością ≥200 µg/min, określany jest jako jawny białkomocz.

 Stwierdzona mikroalbuminuria świadczy o uszkodzeniu śródbłonka naczyniowego. Jest wskaźnikiem subklinicznych schorzeń układu krążenia oraz prognozuje nefropatię w przebiegu cukrzycy typu 1 i 2 oraz w nadciśnieniu tętniczym.

U chorych na cukrzycę, którzy są monitorowani w kierunku mikroalbuminurii, rozważyć trzeba również obecność innych stanów mogących zwiększyć wydalanie albuminy z moczem. Należą do nich: choroby nerek niezwiązane z cukrzycą, zanieczyszczenie moczu krwią menstruacyjną lub wydzieliną pochwową, niekontrolowane nadciśnienie, infekcja dróg moczowych, niekontrolowana cukrzyca, współistniejące choroby, ciężki wysiłek fizyczny.

Przygotowując się do badań albumin, należy pamiętać, aby dzień przed takim badaniem nie mieć zbyt dużego obciążenia fizycznego. Badania nie można także wykonać, gdy pacjent ma infekcję dróg moczowych.

Agonista GLP-1 – cukrzyca

Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych, charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.

Agonista GLP-1 – schemat leczenia cukrzycy typu 2

Metformina jest lekiem, który przyczynia się do zmniejszenia stężenia glukozy we krwi. Właściwości metforminy sprawiają, że nie pobudza ona wydzielania insuliny, dzięki czemu nie powoduje hipoglikemii. Metformina powinna być lekiem pierwszego wyboru przy rozpoczynaniu leczenia cukrzycy typu 2, o ile nie jest przeciwwskazana oraz źle tolerowana przez pacjenta. Jeżeli terapia metforminą jest niewystarczająca do osiągnięcia lub utrzymania docelowego poziomu hemoglobiny glikowanej (HbA1c), należy dołączyć kolejny lek doustny, agonistę receptora GLP-1 lub insulinę bazalną. Zmiana leczenia i dobór kolejnych leków w terapii cukrzycy typu 2 powinien być zindywidualizowany, na podstawie parametrów fizycznych pacjenta oraz skuteczności i działań niepożądanych leków. U pacjentów z chorobą sercowo-naczyniową wskazane jest stosowanie metforminy oraz niektórych leków z grupy agonistów receptora GLP-1, ze względu na udowodniony korzystny wpływ właśnie na ryzyko sercowo-naczyniowe. Ze względu na postępujący charakter cukrzycy typu 2, u wielu pacjentów wskazana jest insulinoterapia. Celem leczenia cukrzycy jest dążenie do normalizacji glikemii oraz uzyskanie wartości docelowych w zakresie ciśnienia tętniczego, cholesterolu oraz masy ciała. 

Agonista GLP-1 – inkretyny

Inkretyny są to hormony wydzielane przez przewód pokarmowy w odpowiedzi na bodziec pokarmowy. Podstawowym hormonem inkretynowym jest peptyd GLP-1, który stymuluje wydzielanie insuliny, hamuje apetyt oraz hamuje produkcję glukozy w wątrobie. U osób chorych na cukrzycę dochodzi do zmniejszenia wydzielania GLP-1, przez co proces ten jest zaburzony. Stosowanie leków inkretynowych zwiększa aktywność inkretyn w organizmie człowieka. 

Mechanizm działania agonistów receptora GLP-1:

  • zmniejszają stężenie glukozy we krwi poprzez aktywację receptora GLP-1, w wyniku czego zwiększa się wydzielanie insuliny zależne od glukozy.;
  • hamują wydzielanie glukagonu, opóźniają opróżnianie żołądka, zmniejszają łaknienie, co skutkuje redukcją masy ciała;
  • agoniści GLP-1 wykazują odporność na trawienie, dzięki czemu mają dłuższy okres działania niż GLP-1. 

Analogi GLP-1 podaje się w postaci podskórnych iniekcji.

Glukometry to podstawowe urządzenia dla diabetyków, służące do pomiaru i kontroli poziomu glukozy we krwi. Zwykle wyposażone są w podstawowe akcesoria potrzebne do wykonania całej procedury, pozwalającej na regularne mierzenie poziomu cukru w warunkach domowych, dlatego możemy tam znaleźć:

  • paski testowe,
  • nakłuwacz,
  • lancety,
  • płyn kontrolny.

Paski testowe

Paski testowe do glukometrów to integralna część urządzenia do pomiaru poziomu cukru we krwi w warunkach domowych. Służą do samodzielnej kontroli stężenia glukozy we krwi. Wykorzystuje się je także do pomiaru cholesterolu, trójglicerydów czy ciał ketonowych. Samokontrola za pomocą pasków testowych polega na pobraniu próbki krwi włośniczkowej, która jest mieszaniną krwi tętniczej i żylnej. Krew włośniczkowa pobierana jest z opuszki palca dłoni. Zastosowanie paska testowego sprowadza się do umieszczenia go w glukometrze. Na pasku do badania cukru znajduje się pole testowe, na które należy nanieść kroplę krwi z opuszki palca. W pasku zachodzi reakcja chemiczna, która prowadzi do wytworzenia impulsu elektrycznego o bardzo małym napięciu. Impuls elektryczny przetwarzany jest przez glukometr i na tej podstawie następuje obliczenie stężenia glukozy. Na rynku jest wiele rodzajów pasków testowych do glukometru, każde urządzenie działa z jednym typem dedykowanych pasków. Nawet ten sam producent może mieć w ofercie różne ich rodzaje do różnego typu glukometrów. Dlatego bardzo istotne jest to, żeby zawsze stosować paski odpowiednie do danego modelu glukometru.

Ważne jest, aby:

  • paski do badania poziomu glukozy powinny być przechowywane w szczelnie zamkniętym opakowaniu;
  • należy zwracać uwagę na datę ich przydatności do użycia, szczególnie jeśli cukier mierzymy sporadycznie i jest ryzyko, że mogły się przeterminować;
  • przed wykonaniem pomiaru należy umyć dłonie i dokładnie je osuszyć. Należy zwracać uwagę, by niepotrzebnie nie dotykać pola testowego palcami;
  • paski do badania glukozy nie powinny być przechowywane ani w zbyt wysokiej, ani zbyt niskiej temperaturze – zakres temperatur dla danego typu pasków można znaleźć na opakowaniu;
  • nie powinny być przetrzymywane w miejscu o dużym nasłonecznieniu;
  • paski testowe do badania glukozy są jednorazowego użytku;
  • wykorzystane paski należy utylizować jak odpady medyczne.

Nakłuwacze i lancety

  Nakłuwacze wraz z pasującymi do nich lancetami są dołączone do każdego glukometru. Nie są one jednorazowe, a odpowiednio przechowywane i używane mogą służyć wiele lat, w przeciwieństwie do lancetów, które podlegają wymianie po każdym użyciu. W nakłuwaczu można ustawić głębokość nakłucia, dzięki czemu dziecku o delikatnej skórze można pobrać krew, nakłuwając opuszkę płytko, a dla mężczyzny o grubszej skórze na dłoniach, konieczne będzie nakłucie skóry znacznie głębiej. Należy pamiętać, by regularnie wymieniać lancety w nakłuwaczu. Natomiast nie każdy lancet pasuje do każdego nakłuwacza, dlatego trzeba zwracać uwagę zarówno na producenta, jak i markę nakłuwacza i lancetów, ponieważ nie ma uniwersalnych. W przypadku jakiejkolwiek usterki, nowy nakłuwacz można otrzymać za darmo w poradni diabetologicznej lub w aptece. Do tego jest to przyrząd bardzo prosty w obsłudze.  

Podczas nakłuwania skóry dąży się przede wszystkim do tego, aby czynność ta była jak najmniej bolesna. Zmieniając nakłuwacz, zawsze należy zapoznać się z jego instrukcją, ponieważ mogą występować niewielkie różnice w ich obsłudze. Aby prawidłowo wykonać nakłucie, należy wykonać następujące czynności:

  • zdjąć nasadkę zabezpieczającą,
  • wsunąć igłę za pomocą odpowiedniego przycisku,
  • obrócić pokrętło w celu ustalenia odpowiedniej głębokości nakłucia,
  • mocno docisnąć urządzenie do palca,
  • nacisnąć przycisk zwalniający.

Zanim przyłożymy pasek do glukometru, należy poczekać, aż pojawi się kropla krwi. Podanie próbki, która nie jest wystarczająco duża, może spowodować błąd urządzenia. Przy niewystarczającej ilości krwi można delikatnie nacisnąć na palec. Następnie należy odpowiednio zutylizować zużyty lancet. Rekomenduje się zmianę lancetu po każdym wykonaniu pomiaru, gdyż stosowanie tylko jednego przez dłuższy czas może spowodować rozwój infekcji. Ponadto ściera się powłoka silikonowa, przez co każde ukłucie jest bardziej bolesne i uszkadza więcej naczyń włosowatych. Wymiana lancetu jest bardzo prostą czynnością. Trzymając nakłuwacz w dół, należy popchnąć suwak do przodu, aż igła sama wyjdzie. Na to miejsce należy włożyć nowy lancet. Producenci przyrządów mierniczych dla diabetyków za każdym razem podkreślają, jak ważna jest odpowiednia higiena i konserwacja nakłuwacza i glukometru. Należy mieć na uwadze, że wykonując pomiar poziomu cukru we krwi, naruszamy ciągłość skóry. Stwarza to możliwość wniknięcia bakterii i innych drobnoustrojów chorobotwórczych w głąb tkanek. Dbanie o czystość zapewnia nie tylko prawidłowe funkcjonowanie urządzeń, ale też minimalizuje ryzyko powstania infekcji. Wystarczy zwykła woda lub płyn dezynfekujący przeznaczony do sprzętu medycznego. Należy pamiętać, aby zarówno nakłuwacz, jak i glukometr przechowywać w oryginalnym etui. Zapobiega to osiadaniu kurzu oraz chroni przed przypadkowym zniszczeniem. Nie wolno również trzymać ich w zasięgu dzieci poniżej 3. roku życia. Znane są przypadki połknięcia nasadki na nakłuwacz oraz przypadkowe nakłucia lancetem. 

Przyjęło się, że najlepiej pobierać próbkę krwi z boku opuszki palca. Innymi miejscami może być udo lub przedramię. Przed wykonaniem nakłucia w obszarze alternatywnym należy zapoznać się z instrukcją dołączoną do glukometru i upewnić się, czy producent przewidział taką ewentualność. Transport glukozy do tych miejsc jest opóźniony, co może wpłynąć na codzienną kontrolę cukru we krwi i porównanie wyników między sobą. Na długość opóźnienia mają wpływ takie czynniki, jak: styl życia, rodzaj zjedzonego pożywienia lub inne zdarzenia, mające wpływ na poziom glukozy we krwi. Nakłuwania skóry w miejscach alternatywnych nie jest zalecane u osób, które w krótkim czasie mają wysokie wahania poziomu glukozy we krwi oraz skarżą się na nawracającą hipoglikemię. Badania pokazują, że wyniki z próbek pobranych z innych miejsc niż opuszka palca, tylko bezpośrednio przed posiłkiem i przed snem, są porównywalne. Jeżeli odczyt glukometru nie jest zadowalający, zawsze należy wykonać pomiar krwi z opuszki palca. W przypadku, gdy wynik się potwierdzi, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Płyny kontrolne

Płyny kontrolne do glukometrów pozwalają sprawdzić, czy urządzenie działa prawidłowo, a jego wskazania są dokładne i precyzyjne. Jeśli regularnie korzystamy z glukometru, należy od czasu do czasu skontrolować, czy jego wskazania są prawidłowe. Najłatwiej zrobić to przy pomocy płynu kontrolnego. Płyn kontrolny należy użyć także wtedy, gdy mamy wątpliwości, co do wyników, jakie wskazuje glukometr, bo np. nie są one zgodne z naszym samopoczuciem albo wtedy, gdy przez jakiś czas glukometr był nieużywany i nie mamy pewności, czy nadal jest dobrze skalibrowany. Aby sprawdzić, czy glukometr działa prawidłowo, potrzebny jest płyn kontrolny z tej samej firmy, co glukometr oraz pasek testowy do pomiaru cukru. Test glukometru płynem kontrolnym wykonujemy tak samo, jak badanie poziomu cukru, z tym, że zamiast kropli krwi na pasek nanosimy kroplę płynu. Na wyświetlaczu glukometru pojawi się liczba, którą trzeba zweryfikować z instrukcją na opakowaniu płynu kontrolnego – czy mieści się ona w zakresie normy (glukometr działa prawidłowo), czy jest poza normą (glukometr wskazuje nieprawidłowe wyniki). Na opakowaniu każdego płynu kontrolnego znajduje się zakres norm dla danego testu. 

Akcesoria do glukometrów to, przede wszystkim, systemy zarządzania cukrzycą i można do nich też zaliczyć: kable transmisyjne oraz sterowniki do komputera, które mogą umożliwić szybki transfer danych pomiarowych i generowanie raportów, potrzebnych do analizy przebiegu choroby. Przejrzyste oprogramowanie pozwala na tworzenie statystyk i czytelnych wykresów, będących ważnym elementem w dalszym leczeniu i postępowaniu chorego. W wyniku tego można ocenić wpływ codziennego życia na otrzymane wyniki poziomu glukozy we krwi. Dzięki połączeniu z Internetem, możliwe jest udostępnienie danych pacjenta prosto do gabinetu lekarskiego. Akcesoria do glukometrów, to zastosowanie nowoczesnej techniki w celu ułatwienia codzienności osób chorych na cukrzycę.

Czym jest albuminuria?

  Albuminuria jest objawem chorobowym polegającym na występowaniu zbyt dużego stężenia albumin w moczu. Albuminy są to drobnocząsteczkowe (m.cz. ~66 kDa), hydrofilowe białka występujące w płynach organizmu (np. osocze) i w jego tkankach. Produkowane są w wątrobie w ilości aż 15 g na dobę. Albumina reguluje ciśnienie onkotyczne w osoczu oraz bierze udział w transporcie hormonów (np. T3 i T4), dwutlenku węgla, kwasów tłuszczowych i leków. Nawodnienie organizmu jest także zależne od albumin.

Prawidłowe stężenie dla albuminy w moczu wynosi poniżej 20 mg/l lub wydalanie do 30 mg w ciągu 24 godzin. Stężenie od 20–300 mg/l lub wydalanie 30–300 mg na 24 godziny może świadczyć o uszkodzeniu struktury błony podstawnej kłębuszków nerkowych, co jest objawem charakterystycznym w przebiegu cukrzycy (od 2 do 5 lat trwania choroby). Taki stan nazywamy mikroalbuminurią. Jeśli stężenie albumin wyniesie 300 mg/l lub wydalanie 300 mg na 24 godziny, to mamy do czynienia z nefropatią. W miarę trwania i rozwoju cukrzycy (od 15 do 25 lat) może dojść do całkowitej niewydolności nerek. 

Kiedy jest wskazanie do badania albuminy w moczu?

Badanie zleca się w:

- przebiegu cukrzycy raz do roku (monitorowanie nefropatii cukrzycowej);

- nadciśnieniu tętniczemu (choroba może również prowadzić do niewydolności nerek);

- terapii pacjenta lekami nefrotoksycznymi – badanie pozwala monitorować leczenie i jego wpływ na nerki;

- podejrzeniu chorób wątroby (tutaj dodatkowo do badania ALAT i ASPAT) lub nerek;

- zaburzeniu odżywiania (np. brak apetytu w podeszłym wieku, jadłowstręt psychiczny);

- przypadku wyniszczeniu organizmu i w ciężkim stanie ogólnym pacjenta.

Jak przygotować się do badania?

  Do badania można oddać próbkę moczu dobowego, spontanicznego, nocnego lub porannego. Stężenie lub rozcieńczenie moczu ulega znacznym wahaniom, w zależności od pory dnia. Dlatego dodatkowo oznacza się wskaźnik ARC przy badaniu próbki spontanicznej, aby wynik był jak najbardziej zbliżony do próbki dobowej. Aby dokładnie oznaczyć albuminę w moczu potrzebne jest też oznaczenie kreatyniny. Kreatynina jest produktem ubocznym przemiany materii w tkance mięśniowej (jej stężenie zależy od masy mięśniowej), a jej wydalanie w ciągu doby jest w miarę stałe i nie ulega dużym wahaniom. Dzięki tej właściwości można zrobić korektę oznaczenia albuminy w próbkach moczu spontanicznego. 

Przeciwwskazaniem do badania są: infekcja dróg moczowych, hiperwolemia i stan zaostrzonej niewydolności serca są, gdyż wyniki mogą być niemiarodajne. Badanie ARC kosztuje około 20 zł. 

Albuminy to główne białka surowicy krwi produkowane w wątrobie. Pełnią one funkcję transportową dla hormonów, leków, kwasów tłuszczowych i aminokwasów. Albuminy odgrywają jedną z najważniejszych ról w utrzymywaniu prawidłowego ciśnienia koloidoosmotycznego. Bada się je z surowicy.

Co to są albuminy?

Albuminy to białka, które występują w dużych ilościach w organizmie człowieka i odgrywają najważniejszą rolę w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia koloidoosmotycznego, zapobiegając przepływowi osocza do tkanek (czyli obrzękom). Albuminy produkują komórki wątroby (hepatocyty) w ilościach 15 g na dobę. Stanowią również największą ilość protein w osoczu człowieka (60% wszystkich białek). Dla albumin charakterystyczna jest ich duża pojemność oraz niskie powinowactwo wiązania jonów i niektórych metabolitów, np. kwasu moczowego. Albuminy odpowiedzialne są także za wiązanie niektórych hormonów (np. T3, T4) oraz aminokwasów i leków. Szczególną ich cechą jest amfiprotyczność, czyli zdolność do wiązania zarówno anionów, jak i kationów. Poziom tego białka może wzrastać w organizmie na skutek aktywności fizycznej lub określonej pozycji ciała. Również założenie opaski uciskowej podczas pobierania krwi powoduje, że stężenie albumin w surowicy wzrasta.

Funkcje Albumin

Funkcja transportowa – albuminy są podstawowym białkiem transportującym witaminy, kwasy tłuszczowe, lipidy, duże ilości hormonów (np. kortyzolu), leków (np. antybiotyków). Pierwiastki, takie jak: sód, potas, magnez, cynk wiążą się z albuminą i w takiej postaci są rozprowadzane po organizmie.

Funkcja buforowa – albumina wchodzi w skład buforu białkowego, który jest odpowiedzialny za utrzymywanie prawidłowego pH krwi. Jest to bardzo ważne, ponieważ prawidłowe pH powoduje, że w organizmie mogą zachodzić różne funkcje fizjologiczne, od oddychania do wydalania szkodliwych metabolitów z organizmu.

Funkcja utrzymywania stałego ciśnienia onkotycznego – w skrócie jest to funkcja, która zapobiega tworzeniu się obrzęków, poprzez regulowanie ilości wody znajdującej się we krwi oraz zapobieganie jej przedostania się z osocza do płynu tkankowego.

Kiedy badamy Albuminy?

Badanie albuminy zleca się w przypadku podejrzenia wielu schorzeń, takich jak: podejrzenie chorób nerek, wątroby, przewodu pokarmowego; ciężki stan ogólny; niedożywienie; wyniszczenie; zaburzenie odżywiania (jadłowstręt, nieprawidłowa dieta); niedożywienie osób w podeszłym wieku; obrzęki i zespół nerczycowy.

Albumina wchodzi także w skład tak zwanego profilu wątrobowego, który pozwala ocenić stan zdrowia wątroby. Przybliżone normy albuminy to:

- dzieci (niebędące wcześniakami): 4,6–7,4 g/dl,

- 7–19 lat: 3,7–5,6 g/dl,

- osoby dorosłe: 3,5–5,5 g/dl.

Jest to zabieg operacyjny polegający na usunięciu narządu lub jego części. Najczęściej zdarzają się amputacje kończyn spowodowane zaawansowanym niedokrwieniem (wywołanym np. postępującym stwardnieniem zarostowym tętnic lub znacznym uszkodzeniem urazowym). Jeżeli odjęcie kończyny przebiega poprzez rozdzielenie kości w stawie, a nie jej przecięcie, to operację taką nazywa się wyłuszczeniem.

Amputacje były jednymi z pierwszych zabiegów chirurgicznych w historii medycyny, a doniesienia o wykonywaniu amputacji pochodzą już ze starożytności. Wiadomo także, że już wtedy stosowano prymitywne protezy. Przez kilkaset lat amputacje uważane były za jedyną możliwość ratowania człowieka po poważnych urazach kończyn. Obecnie amputacje wykonuje się z wielu różnych powodów (np. w chorobach nowotworowych), ale zawsze jest to rozwiązanie ostateczne. Jednym z przykładów jest amputacja oskrzela, polegająca na jego odcięciu podczas resekcji płuca lub amputacja sutka, w przypadku nowotworów złośliwych sutka.

Amputacja jest zabiegiem powodującym trwałe kalectwo, dlatego jest stosowana tylko wtedy, gdy brak innej możliwości leczenia i w sposób na tyle oszczędny, na ile jest to możliwe, szczególnie przy zabiegach w obrębie dłoni.

Amputacja kończyny

Amputacja kończyny uznawana jest za rozwiązanie ostateczne i stosowane wyłącznie, gdy zawiodą inne metody leczenia. Chirurgiczne usunięcie kończyny przeprowadzane jest w przypadku, gdy zagrożone jest zdrowie i życie człowieka lub gdy kończyna jest w stanie uniemożliwiającym przywrócenie jej funkcji.

Amputacji dokonuje się najczęściej, gdy w kończynie rozwija się ciężka infekcja lub zakażenie, a także, gdy kończyna dotknięta jest poważnym urazem, jest zdeformowana i ogranicza ruch oraz normalne funkcjonowanie człowieka. Amputacji kończyn dokonuje się także przy głębokich odmrożeniach – IV stopnia, gdy dochodzi do zaburzenia czucia głębokiego, całkowitej martwicy i ubytku tkanek, a także głębokich zniszczeń dotyczących mięśni i kości.

Amputacja stopy cukrzycowej

Stopa cukrzycowa charakteryzuje się występowaniem owrzodzeń na podeszwie lub grzbiecie stopy, jej zniekształceniem, a także zaburzeniami czucia. Zdaniem lekarzy z dolegliwością tą zmaga się już ponad 250 tys. Polaków, a zagrożonych jest kolejne 200 tys. Stopa cukrzycowa to jedno z najbardziej dramatycznych powikłań cukrzycy. Może prowadzić do nieodwracalnej deformacji stopy lub martwicy. Można ją leczyć, jednak w Polsce najczęściej stosuje się amputację. Pod względem liczby takich operacji jesteśmy niestety europejskim liderem.

Czym jest Amylina

Amylina została odkryto w 1987 r. Jest hormonem peptydowym zbudowanym z 37 aminokwasów, wytwarzanym przez komórki beta trzustki. Jest wydzielana do krwioobiegu razem z wydzielaniem podstawowym insuliny, w odpowiedzi na wzrost stężenia glukozy we krwi lub bodziec pokarmowy. Dobowe profile wydzielania insuliny i amyliny można określić jako synergiczne. Mechanizm działania amyliny powoduje, że jest ona nazywana hormonem anorektycznym, gdyż obniża poziom glukagonu, co skutkuje zmniejszeniem produkcji glukozy w wątrobie. Dodatkowo zwalnia ona proces przesuwania się pokarmu z żołądka do jelit, co daje uczucie sytości. 

Amylina a cukrzyca

Po odkryciu amyliny w 1987 r., a zrobił to dr Garth Cooper, podjęto szereg badań na temat jej wpływu na organizm człowieka. Badania nad ludzką amyliną wykazały, że u 90% pacjentów chorych na cukrzycę typu 2 występuje patologiczne gromadzenie się złogów amyloidu w komórkach beta trzustki. Amyloid powoduje degeneracje komórek beta trzustki, co prowadzi do utraty jej funkcji wydzielniczej, a następnie do rozwoju cukrzycy. 

Syntetyczny analog amyliny

Pramlintyd jest lekiem dostępnym wyłącznie w Stanach Zjednoczonych. Lek jest podawany pacjentom z typem 1 i 2 cukrzycy, u których stosowana jest insulina doposiłkowa. Jeżeli pomimo optymalnej insulinoterapii nie osiągnięto zakładanych stężeń glukozy, rekomendowane jest stosowanie syntetycznego analogu amyliny. Lek jest podawany podskórnie. Podaje się go 30 minut przed posiłkiem, 3 razy na dobę. Ocena kliniczna pramlintydu wskazuje, że redukuje on stężenie glukozy po posiłku przez 3 mechanizmy działania: spowolnienie opróżniania żołądka, zapobieganie wzrostowi stężeń glukagonu po posiłku oraz przez zwiększenie uczucia sytości, czego wynikiem jest ograniczenie spożycia kalorii i utrata masy ciała.

Krótko i długoterminowa analiza wyników pomiaru glikemii ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego procesu jej leczenia i jej wyrównania. Stara szkoła mówi, że wyniki każdego pomiaru należy sumiennie wpisywać do dzienniczka i z taką książeczką chodzić na kontrole do lekarza. Dziś jednak taką analizę można prowadzić w dużo łatwiejszy sposób, gdyż glukometry mają zazwyczaj możliwość łączenia się z aplikacjami, ułatwiającymi analizowanie wyników. 

Każdy glukometr wyposażony jest w pamięć, w której przechowywane są archiwalne wyniki, a to ile się ich zmieści, zależy od konkretnego modelu. Zazwyczaj jest to minimum kilkaset do ponad tysiąca pomiarów. Glukometr powinien swobodnie oferować możliwość sprawdzenia wyników przynajmniej z 3 ostatnich miesięcy, by można było wykonać długoterminową analizę.

Problemem jest przejrzenie wielu wyników. Oczywiście każdy z nich powinien być wpisany w dzienniczek leczenia glikemii, ale nie wszyscy pacjenci tak postępują. Diabetolodzy wiedzą, że nie każdy chory prowadzi rzetelne zapisy, a niektóre wpisy bywają po prostu zmyślone. Z pomocą przychodzą aplikacje do archiwizowania, odczytywania i analizy wyników glikemii bezpośrednio z glukometru. Pacjent nie musi prowadzić papierowego dzienniczka, w którym ręcznie wprowadzane są zapisy, ponieważ aplikacja na komputer lub smartfon automatycznie sczytuje wyniki. Dzięki funkcji określania czasu, rodzaju pomiaru oraz warunków (przed posiłkiem, po posiłku, po aktywności fizycznej itd.), możliwa jest dokładniejsza analiza z uwzględnieniem czynników wpływających na poziom glikemii. Pamięć w urządzeniach jest ograniczona, podczas gdy w aplikacjach na telefony i komputery możliwe jest archiwizowanie wszystkich wyników z wielu lat. To pozwala na jeszcze dokładniejszą analizę i obserwację, czy choroba postępuje. 

Niektóre aplikacje zezwalają na zdalny dostęp do wyników osobie uprawnionej, dzięki czemu lekarz, rodzic lub opiekun może na odległość śledzić te wyniki. Jest to szczególnie pomocne w sytuacji, gdy dziecko wyjedzie na kolonię, pacjent uda się na zagraniczne wakacje lub diabetyk nie może natychmiast skonsultować się z lekarzem.

Sczytywanie wyników bezpośrednio z glukometru do aplikacji minimalizuje ryzyko błędów i przekłamań, wynikających z nierzetelnie prowadzonego dzienniczka. Programy do zbierania wyników wykonują zaawansowane analizy i wyświetlają je w formie przejrzystych statystyk i graficznych wykresów, ułatwiających prawidłową interpretację krótko- i długoterminową.

Aplikacje do analizy wyników

Glukometry mają własne darmowe programy przeznaczone do archiwizowania wyników, prowadzenia dzienniczków, analizy oraz statystyk. Programy występują w dwóch wersjach: dla pacjenta oraz dla lekarza i dają szereg możliwości jednym i drugim. Glukometry mogą współpracować również z zewnętrznymi aplikacjami do zbierania i analizowania wyników z urządzeń diagnostycznych smart, które są zaawansowanymi i kompleksowymi narzędziami, pozwalającymi na rejestrowanie i kontrolowanie stanu zdrowia.

AST (alternatywne miejsce nakłucia) oznacza używanie części ciała innej niż opuszki palców w celu uzyskania krwi do badania poziomu cukru. Może to obejmować pobranie próbki krwi z dowolnego miejsca poza koniuszkami palców, w tym dłoni, przedramienia, brzucha, łydki i uda. Koniuszki palców są tradycyjnie używane do badania stężenia glukozy we krwi, ponieważ mają wiele naczyń włosowatych i zwykle zapewniają wystarczająco dużą kroplę krwi, aby uzyskać wynik na glukometrze. Jednak opuszki palców mają również wiele zakończeń nerwowych i z tego powodu są bardzo wrażliwe, przez co wiele osób cierpiących na cukrzycę, decyduje się na przerwę w pracy, szczególnie jeśli używa palców w ramach swojego zawodu. Palce są więc oczywistym miejscem do testowania. Jednak według doniesień, rutynowe badania poziomu glukozy we krwi przed posiłkami, dwie lub więcej godzin po posiłkach z alternatywnych miejsc, są równoważne z testowaniem opuszek palców. Jednak glukoza dociera szybciej w opuszki palców niż w ramiona. 

Należy pamiętać, że gdy poziom glukozy we krwi gwałtownie spada lub szybko rośnie, wyniki z alternatywnych miejsc mogą być mniej dokładne.

Alternatywne miejsca nakłucia AST:

  • wnętrze dłoni poniżej kciuka,
  • wnętrze dłoni poniżej małego palca,
  • wewnętrzna strona przedramienia,
  • ramię,
  • zewnętrzna strona przedramienia,
  • łydka,
  • udo.

Miejsca nakłucia powinny być oddalone od głębokich linii papilarnych, kości, widocznych żył i włosów. W przypadku stabilnego poziomu cukru we krwi, np. bezpośrednio przed posiłkiem lub przed snem, zalecane może być badanie w miejscu tradycyjnym lub w alternatywnym. AST nie jest zalecana, gdy poziom cukru we krwi szybko się zmienia, np. bezpośrednio po posiłku lub po aktywności fizycznej.

Nigdy nie należy ignorować objawów niskiego lub wysokiego poziomu cukru we krwi. Jeśli wynik testu poziomu cukru we krwi nie zgadza się z samopoczuciem, trzeba wykonać test opuszką palca, aby potwierdzić wynik.

Przeciwskazania do wykonywania testu z alternatywnych miejsc:

  • gdy pacjent odczuwa, że poziom glukozy we krwi jest niski (hipoglikemia);
  • gdy poziom glukozy we krwi szybko się zmienia (po posiłku, dawce insuliny lub ćwiczeniach);
  • w ciągu 2 godzin od jedzenia, ćwiczeń lub przyjmowania insuliny;
  • jeśli pacjent ma nieświadomość hipoglikemii (brak objawów);
  • jeśli pacjent otrzyma alternatywne wyniki pomiaru poziomu glukozy we krwi, które nie zgadzają się z tym, jak się czuje;
  • podczas choroby lub stresu;
  • jeśli pacjent zawodowo prowadzi samochód lub obsługuje maszyny;
  • jeśli poziom cukru we krwi może szybko rosnąć lub spadać, lub rutynowe wyniki często się zmieniają;
  • jeśli poziom cukru we krwi może być niski lub wysoki.

Komu można polecić AST:

  • osobom często dokonującym pomiarów,
  • osobom, u których pomiary z opuszek palców są niewskazane, 
  • osobom skarżącym się na bolesność palców, 
  • osobom, które zawodowo pracują przy użyciu palców: muzykom, informatykom, sportowcom, chirurgom.

Zalety metody AST: 

  • zmniejszenie bólu, 
  • poprawa komfortu życia,
  • zbliżona dokładność pomiaru stężenia glukozy do pomiaru z opuszki palca,
  • krew uzyskaną z pozostałych alternatywnych miejsc nakłucia można wykorzystać tylko w ściśle określonych porach: 
  • na czczo, 
  • bezpośrednio przed posiłkiem,
  • przed snem, co tłumaczone jest tym, iż krew kapilarna pobrana z dłoni szybciej odzwierciedla zmiany poziomu glukozy we krwi niż krew pobrana z pozostałych miejsc alternatywnych.

Do pomiarów glikemii z miejsc alternatywnych, ważnym kryterium jest to, aby system spełniał wymagania normy EN ISO 15197:2015.

W dzienniczku samokontroli pomiary z miejsc alternatywnych powinny zostać odnotowane jako pomiar z AST. Jednak wykorzystanie w terapii metody AST, musi zostać wcześniej skonsultowane z lekarzem prowadzącym, a chory powinien zostać właściwie przygotowany do jej stosowania przez edukatora/pielęgniarkę edukacyjną. Jedynie umiejętne wykorzystanie informacji, wynikających z prawidłowo wykonanego pomiaru, pozwoli osiągnąć prawidłową glikemię oraz zapobiegać incydentom hipo- i hiperglikemii.

Glukometr jest urządzeniem do systematycznego pomiaru poziomu glukozy we krwi, wykorzystującym do pomiaru próbkę krwi analizowaną, w zależności od modelu, metodą fotochemiczną lub elektrochemiczną. Analizowana próbka dostarczana jest do glukometru przy użyciu paska testowego i wykorzystaniu zjawiska przepływu kapilarnego. To jest niezwykle ważna, dla uzyskania właściwego wyniku, część pomiaru, dlatego bardzo istotne jest to, aby kontrolować stan, a przede wszystkim termin ważności pasków testowych. W tym celu powstało autokodowanie, które stanowi swoistą kontrolę jakości pasków testowych, używanych do pomiaru glikamii. W większości urządzeń starszego typu, przed wykonaniem badania, niezbędne jest tzw. kodowanie pasków. Polega ono na włożeniu do glukometru, po otwarciu fiolki z paskami, paska startowego (kodującego). Jest on elementem zawartości fiolki, ale odróżnia się od innych pasków. Po włożeniu paska startowego do glukometru, na jego ekranie pojawia się kod, który musi być identyczny, jak kod na opakowaniu z naszymi paskami testowymi. Gdy otwieramy nową fiolkę z paskami, ponownie musimy zakodować glukometr, w przeciwnym razie wyniki mogą być zafałszowane lub pomiaru nie da się wcale wykonać. Nowoczesne, dostępne na rynku glukometry, posiadają funkcję automatycznego kodowania, która zwalnia użytkownika z konieczności indywidualnego ustawiania numeru kodu na glukometrze. Bardzo ważne jest jednak w tym przypadku to, aby przeprowadzać regularne kontrole dokładności pomiaru glukometru, przy użyciu płynu kontrolnego i robić to również każdorazowo przy otwarciu nowego opakowania pasków testowych. 

Co to są autoprzeciwciała?

Przeciwciała – są to białka wytwarzane przez limfocyty, których zadaniem jest obrona naszego organizmu przed obcymi cząsteczkami, takimi jak bakterie, wirusy i pasożyty wnikające do naszego organizmu. Dzięki przeciwciałom nasz organizm może również zwalczać inne choroby. Do tego przeciwciała biorą udział w niszczeniu nieprawidłowych komórek (np. komórek nowotworowych) naszego organizmu.

Czasem zdarza się, że przeciwciała zaczynają źle funkcjonować. Wówczas organizm rozpoznaje swoje komórki jako ciała obce i zaczyna je atakować. Takie przeciwciała skierowane przeciwko komórkom własnego organizmu nazywamy autoprzeciwciałami. Są one odpowiedzialne za powstawanie chorób autoimmunizacyjnych. Przykładem takich chorób są: choroby tarczycy (Gravesa-Basedowa, Hashimoto), toczeń układowy, układowe zapalenie naczyń, anemia złośliwa, łysienie plackowate, łuszczyca, a także cukrzyca typu 1.

Autoprzeciwciała a cukrzyca

Cukrzyca typu 1 jest powodowana niszczeniem komórek beta trzustki przez autoprzeciwciała. Wyróżnia się trzy rodzaje przeciwciał, które są wskaźnikiem niszczenia komórek beta:

- przeciwciała przeciwko komórkom wysp trzustkowych (ICA),

- przeciwciała przeciwko insulinie (IAA), 

- przeciwciała przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (GADA). 

Oznacza się również przeciwciała przeciwko fosfatazom tyrozyny (IA-2A), które nie powodują cukrzycy typu 1, ale ich obecność świadczy o destrukcji komórek beta i utracie ich funkcji, powodujących niewystarczającą produkcję insuliny. Ważne jest, by ocena obecności IAA jako markera cukrzycy o etiologii autoimmunizacyjnej, była dokonana przed włączeniem insulinoterapii. 

W celu rozpoznania cukrzycy nie jest konieczne oznaczanie autoprzeciwciał. Rozpoznanie cukrzycy opiera się na oznaczeniu glikemii na czczo lub glikemii przygodnej w razie występowania objawów cukrzycy. Oznaczanie przeciwciał jest przydatne natomiast u pacjentów, którzy mają zwiększone ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 (np. u rodzeństwa lub dzieci osób chorujących na ten sam rodzaj cukrzycy). Oznaczenie autoprzeciwciał stosuje się też w diagnostyce różnicowej pomiędzy cukrzycą typu 1 o etiologii autoimmunizacyjnej a cukrzycą spowodowaną innymi przyczynami (np. cukrzyca wywołana otyłością i insulinoopornością). 

Jeżeli dojdzie do zniszczenia przez przeciwciała większości komórek beta, u pacjenta pojawią się objawy cukrzycy, takie jak: zwiększone pragnienie, częste oddawanie moczu, wzmożone łaknienie, spadek masy ciała. Co może doprowadzić do rozwinięcia się kwasicy metabolicznej. 

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem