A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

B

Badanie czucia temperatury jest jednym z elementów badania czucia powierzchniowego, które obejmuje także badanie czucia dotyku, ucisku i badanie czucia bólu. Wykonywane jest przez lekarza neurologa. Wykorzystuje się do niego probówki z ciepłą i zimną wodą. Badanie polega na dotykaniu naprzemiennie skóry pacjenta i pytaniu, czy odczuwa ciepło, czy zimno. W trakcie badania lekarz ocenia obszar skóry, na którym odbiór bodźców jest zaburzony. Można wyróżnić całkowite zniesienie czucia, osłabienie oraz przeczulicę. Zaburzenia czucia powierzchniowego obserwuje się w przypadku uszkodzeń nerwów obwodowych, korzeni tylnych rdzenia kręgowego oraz dróg nerwowych wstępujących.

Badanie czucia wibracji – po co?

Badanie czucia wibracji stosowane jest w ocenie zaburzeń czucia w zespole wibracyjnym. Polega ono na określeniu progów reakcji na drgania mechaniczne przez opuszki palców, w celu oceny przepływu krwi przez naczynia włosowate oraz wykrycia wczesnych zmian neurologicznych. Badanie czucia wibracji wykonuje się przede wszystkim w ramach badań profilaktycznych z zakresu medycyny pracy zwłaszcza wtedy, gdy na danym stanowisku pracy występuje wibracja miejscowa, czyli taka, w której drgania przenoszone są przez ręce i ramiona do organizmu z ręcznych narzędzi z napędem. Wibracje powodują miejscowe zmiany chorobowe narządu ruchu oraz objawy ogólne w postaci skurczowej reakcji obwodowych naczyń krwionośnych z zaburzeniami czucia i odżywiania oraz towarzyszącymi zmianami czynności układu krążenia, a także zapalenia wielonerwowe i zaburzenia czynności układu nerwowego (nerwica naczyniowo-ruchowa). 

 Badanie czucia wibracji stosowane jest także w celu wykrycia neuropatii. Ilościowa ocena jest bardzo przydatną metodą w celu ustalenia dynamiki zmian neurologicznych. Interpretacja wyników powinna być przeprowadzona przez wykwalifikowaną osobę.

Przygotowanie do badania

Na badanie czucia wibracji należy zgłosić się wypoczętym i po posiłku. Przed badaniem należy powstrzymać się od palenia papierosów. Najbardziej dogodną porą roku na wykonywanie badań czucia wibracji są: wiosna i jesień. 

Badanie

Badania przeprowadza się na specjalnym urządzeniu. Obecnie na rynku istnieje kilka typów urządzeń, które różnią się budową, wielkością i algorytmem badania. Urządzenie składa się z jednostki sterującej, która umożliwia ustawienie intensywności wibrowania i wybór końcówki wibrującej oraz dwóch końcówek peryferyjnych.

Przed badaniem czucia wibracji pacjent adaptuje się do temperatury w pomieszczeniu. Trwa to około 15 minut. W tym czasie zapoznawany jest on z działaniem aparatu i procedurą badania. Zapoznaje się go także z rodzajem bodźców, które mogą występować w czasie badania. Prowadzący badanie czucia wibracji instruuje badanego, z jaką siłą i jak długo ma ściskać końcówki aparatu w czasie badania. Przyjmuje się, że idealny czas nacisku to jedna sekunda, a idealna siła to siła minimum, żeby tylko wyczuć wibrację. Przed badaniem czucia wibracji wykonuje się próbny pomiar w celu ustalenia poziomu pierwszej wibracji. 

Pacjent podczas badania czucia wibracji informuje prowadzącego, która końcówka w danym czasie wibruje, a działanie końcówek wibrujących jest ustawione w przypadkowych sekwencjach.

Badanie DCCT – geneza

Badanie DCCT rozpoczęło się w 1993 r., a rekrutacja pacjentów do niego trwała nieprzerwanie od 1983 r. do 1989 r. W badaniu DCCT wzięło udział 1441 pacjentów chorych na cukrzycę typu 1. Rekrutacja trwała sześć lat, ponieważ szukano odpowiedniej grupy pacjentów. Nadrzędnym wymaganiem było, aby pacjent chorował na cukrzycę typu 1, ważny był też wiek 13–39 lat, prawidłowy profil lipidowy oraz ciśnienie tętnicze <140/90 mmHg.

Badanie DCCT – cel i przebieg badania

Głównym celem badania DCCT była ocena wpływu dwóch strategii leczenia hiperglikemii na rozwój i progresję retinopatii cukrzycowej u chorych ze świeżo rozpoznaną cukrzycą typu 1. Badacze zadali sobie pytanie, jak długo utrzyma się korzystny wpływ intensywnej insulinoterapii w badaniu DCCT. Chcieli także sprawdzić, w jakim stopniu różne strategie leczenia hiperglikemii wpłyną na częstość występowania powikłań. Chodziło o porównanie intensywnej insulinoterapii ze standardową terapią insulinową.

Podczas intensywnego leczenia, insulina była podawana chorym co najmniej 3 razy dziennie. Do ustalenia jej dawek służą pomiary glikemii, wykonywane przynajmniej 4 razy dziennie. Za wartości docelowe przyjęto: glikemię przedposiłkową o wartości 70 –120 mg/dl oraz 2 godziny po posiłku o wartości <180 mg/dl.

Insulinoterapia standardowa polegała na podawaniu pacjentom preparatów insulinowych z lat 80. Insulinę podawano wtedy dwa razy dziennie (rano i wieczorem).

Badanie DCCT – wnioski

Wyniki badania porównawczego przedstawiono w Las Vegas w czerwcu 1994 r. Badacze ogłosili, że prowadzenie intensywnej insulinoterapii zmniejszyło ryzyko rozwoju retinopatii cukrzycowej o 76%, w stosunku do standardowej insulinoterapii. Dodatkowo wskazano na znaczącą różnicę w wartości hemoglobiny glikowanej. U pacjentów leczonych nowocześniejszą metodą odnotowano spadek HbA1c o prawie 2%. Badanie było przełomem w leczeniu cukrzycy typu 1.

Wprowadzenie na rynek urządzeń do pomiaru glikemii – glukometrów, zmieniło wiele lat temu sposób leczenia i monitorowania cukrzycy. Glukometry obecnie stały się ogólnodostępne, a ich rozmiar pozwala na wykonywanie przez pacjenta badania poziomu glukozy wszędzie, gdzie tylko chce. Wykonanie badania zajmuje łącznie około 3 minut. Badanie wiąże się jednak z nakłuciem opuszki palca w celu uzyskania kropli krwi, z której wykonuje się badanie. Ciągłe nakłuwanie palców powoduje ból oraz dyskomfort i może prowadzić do zaniechania wykonywania przez pacjenta pomiarów. Obecnie producenci starają się wyprodukować glukometr bezinwazyjny, który nie będzie potrzebował krwi i bolesnego nakłucia palca do badania. 

Niedawno na rynek wprowadzono systemy CGM, czyli System Ciągłego Monitorowania Glikemii, który umożliwia stały i nieprzerwany pomiar stężenia glukozy w płynie śródtkankowym. System mierzy stężenie glukozy w płynie śródtkankowym za pomocą wprowadzonego pod skórę małego mikrofilamentu i w związku z tym pomiar ten nie wymaga codziennego nakłuwania palca. Systemy te są coraz chętniej używane. Niestety nadal są bardzo drogie w eksploatacji.

Jedna z firm opracowuje metodę pomiaru glukozy poprzez wykorzystanie metod optycznej spektroskopii w bezinwazyjnym pomiarze stężenia glukozy. Metoda optycznego pomiaru glukozy opiera się na precyzyjnym pomiarze światła pochłoniętego i rozproszonego przez skórę. Urządzenie oświetla skórę światłem o ściśle określonej długości fali i bada zmiany spowodowane obecnością glukozy we krwi wewnątrz naczyń krwionośnych. Glukometr będzie miał formę smartwatcha i jeszcze nie jest dostępny.

Glukometr GlucoTrack dokonuje bezinwazyjnego pomiaru glukozy, wykorzystując metodę ultradźwiękową, elektromagnetyczną i termiczną, za pomocą klipsa nakładanego na płatek uszny. Wyglądem przypomina smartfon. Glukometr ten jest już dostępny, ale jest jeszcze bardzo drogi. 

Pompa MiniMed 670G, to system dostępny od kilku lat na polskim rynku, który wykorzystuje sensor umieszczony na skórze. Sensor ten monitoruje stężenie glukozy z płynu śródtkankowego przez 24 godziny na dobę. Pompa poza ciągłym pomiarem glikemii ma dodatkową funkcję, polegającą na automatycznym podawaniu insuliny bazowej. 

GlucoGenius mierzy poziom cukru na podstawie: hemoglobiny, poziomu natlenienia krwi, temperatury palca i wilgotności skóry. Palec należy umieścić w urządzeniu na 3 minuty, a wyniki odczytywać można na zsynchronizowanym smartfonie. Precyzję wyniku mogą zaburzyć: zmiana temperatury (podczas chłodnych dni), krem nałożony na skórę, a nawet pomalowane paznokcie.

Obecnie trwają również badania nad innymi bezinwazyjnymi glukometrami:

- GlucoChip – ma mierzyć poziom cukru w wydychanym powietrzu,

- ClearPath – ma mierzyć stężenie glukozy we krwi poprzez skanowanie gałki ocznej,

- iQuickIt Saliva – ma mierzyć stężenia glikemii w ślinie chorego.

Trwają również prace nad pomiarem glikemii we łzach.

Co to są białka?

Białka, związki wielocząsteczkowe o skomplikowanej budowie, to jedno z podstawowych składników odżywczych w organizmie. Ze względu na skład chemiczny wyróżnia się: białka proste, zbudowane wyłącznie z aminokwasów; białka złożone, które oprócz aminokwasów zawierają składnik niebiałkowy (zwany grupą prostetyczną). Białka, czyli inaczej proteiny, są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania, ponieważ w różny sposób uczestniczą we wszystkich procesach zachodzących w organizmie. Należy pamiętać, że zbyt duża ilość białka może negatywnie wpływać na organizm. Zbudowane są one z: węgla, wodoru, tlenu, azotu, siarki, fosforu, żelaza i magnezu. Mogą ulegać procesowi denaturacji pod wpływem wyższej temperatury, procesowi wysalania, a także są rozpuszczalne w wodzie. 

Typy białek

Najbardziej znane białka to:

- hemoglobina – transportuje krew,

- insulina – reguluje metabolizm cukrów,

- ferrytyna – odpowiedzialna za magazynowanie,

- kolagen – odpowiedzialny za elastyczność skóry,

- fibrynogen – powoduje krzepliwość krwi,

- miozyna – buduje mięśnie,

- kreatyna – buduje włosy i paznokcie.

Białka stanowią 20% masy ciała człowieka. Są one najważniejszym budulcem w organizmie żywym.

Tworzone są przez 20 aminokwasów, które dzielimy na:

- egzogenne, czyli niezbędne. Organizm nie potrafi ich samodzielnie wytworzyć, a są to: lizyna, metionina, treonina, leucyna, izoleucyna, tryptofan, fenyloalanina, histydyna (u dzieci produkowana w niewystarczających ilościach). 

- endogenne, wytwarzane są przez sam organizm. Nie są tymi „niezbędnymi”, a zalicza się do nich: alanina, asparagina, kwas asparaginowy, kwas glutaminowy, seryna, glicyna, prolina, tyrozyna.

Aminokwasy łączą się wiązaniem peptydowym, a kiedy ich ilość w cząsteczce przekracza 100, wtedy mówimy o białkach. Mogą one przyjmować różną budowę chemiczną, funkcje i kształt. 

Rola białek

Białka stanowią elementy budulcowe i strukturalne, mogą pełnić funkcje transportowe, magazynowe, ochronne oraz brać udział w skurczach mięśni. Służą również do odbudowy zużywających się tkanek; wchodzą w skład ciał odpornościowych; są podstawowym składnikiem limfy, krwi, hormonów, mleka; regulują ciśnienie krwi oraz są nośnikiem niektórych składników mineralnych i witamin.

Nadmiar białka

Każdy organizm musi wydalać azot, który jest wykorzystywany do budowy białka. Jeżeli występuje jego niedobór, to azot zostaje przekształcony w mocznik i amoniak. Wytworzone związki obciążają nerki i wątrobę, odpowiedzialne za neutralizację i wydalenie. Zwiększenie przyjmowania białka powoduje osteoporozę oraz zwiększa ryzyko kamicy nerkowej.

Niedobór białka

Niedobór białka powoduje hamowanie rozwoju organizmu i zahamowanie wzrostu, uniemożliwia odbudowę tkanek, utrudnia gojenie ran, zmniejsza odporność, zaburza procesy myślenia i funkcjonowanie mózgu. Niedobory białka stwarzają zagrożenie dla kobiet w ciąży oraz dzieci.

Białko w żywności

Produkty białkowe to m.in.:

- mięso

- jaja

- mleko i przetwory mleczne

- orzechy i nasiona

- kiełki

- owoce morza

- warzywa strączkowe.

Białkomocz (łac. proteinuria) to występowanie białka w moczu. W stanie fizjologicznym taka sytuacja może wystąpić po bardzo dużym wysiłku fizycznym (<250 mg). O białkomoczu patologicznym mówimy, gdy utrata białka wynosi >500 mg. Jednak w przypadku, gdy w przeciągu 24 godzin utrata wynosi lub przekracza 3,5 g lub 50 mg na kilogram masy ciała, podejrzewa się zespół nerczycowy. 

Przyczyny białkomoczu

Przyczyn proteinurii może być bardzo dużo, począwszy od niegroźnych (np. odwodnienie) aż do bardzo poważnych, dlatego zawsze należy zgłosić się do lekarza, aby zadecydował o dalszej diagnostyce. 

Niektóre przyczyny białkomoczu:

- toksyczne uszkodzenie nerek,

- rzucawka i przedrzucawka, zespół HELLP (powikłanie stanu przedrzucawkowego lub rzucawki),

- odwodnienie,

- nefropatie IgA i IgM,

- zespoły nefrotyczne,

- kłębuszkowe zapalanie nerek,

- anemia sierpowata,

- przewlekły stres lub nagły wstrząs psychiczny,

- aminoacyduria,

- zespół Fanconiego,

- szpiczak mnogi,

- rodzinna gorączka śródziemnomorska,

- zakrzepica żyły nerkowej,

- zakażenia wirusowe i bakteryjne, zapalenie wątroby,

- choroby układowe (np. toczeń),

- cukrzyca,

- zespół Alporta,

- hemoglobinuria, mioglobinuria.

Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych i niektórych antybiotyków również może dać objaw w postaci białkomoczu. Substancje psychoaktywne, takie jak nikotyna i opioidy też mogą przyczynić się do wystąpienia białka w moczu. 

Rodzaje białkomoczu:

- białkomocz ortostatyczny, spowodowany zbyt długim przebywaniem w pozycji stojącej;

- białkomocz czynnościowy, spowodowany ciężkim wysiłkiem fizycznym, znacznym przemarznięciem, niewydolnością serca, gorączką lub upośledzeniem kłębuszków nerwowych;

- białkomocz przednerkowy – charakterystyczny przy chorobie układowej i zwiększonej liczbie białek drobnocząsteczkowych w osoczu;

- białkomocz kłębuszkowy, występujący przy chorobach kłębuszków nerwowych;

- białkomocz cewkowy spowodowany uszkodzeniem cewek nerkowych.

Postępowanie lecznicze i diagnostyka

Białkomocz jest pierwszym niepokojącym sygnałem w przebiegu cukrzycy mogącym świadczyć o rozwoju nefropatii. Lekarz diabetolog zleca badanie białka w moczu raz w roku w przypadku cukrzycy typu, a w przypadku cukrzycy typu 1 po pięciu latach choroby. Najważniejszym zadaniem jest ustabilizowanie glikemii i dobór odpowiedniej diety (z odpowiednim, procentowym udziałem białka) tak, aby jak najbardziej odciążyć nerki. W przypadku chorób innych niż cukrzyca, wszystkie decyzje o terapii podejmuje lekarz nefrolog. 

Bioniczna trzustka to narząd zbudowany z elementów biologicznych, w tym z komórek pochodzących od samego chorego. Eliminuje to konieczność stosowania immunosupresji. Komórki macierzyste pobrane od chorego są kolejno układane w kompletny narząd przy pomocy inżynierii i mechatroniki. Innowacyjność projektu polega na wykorzystaniu najnowszych technologii i pionierskich badań nad organizmem ludzkim, w wyniku czego powstał unikalny skład biotuszu.

Bioniczna trzustka w odróżnieniu od biodruku kostnego, który teraz zaczyna być stosowany w klinikach, ma zawierać w sobie nie tylko elementy rusztowania, ale również żywe komórki i wyspy trzustkowe wraz z układem naczyniowym. Zapewni to ich utrzymanie i umożliwi ich prawidłowe funkcjonowanie w tym środowisku. Zaletą tego projektu jest to, że po przeszczepie wcześniej wyizolowanych komórek macierzystych z tkanki tłuszczowej oraz zaprogramowaniu ich w taki sposób, aby były zdolne do wydzielania insuliny i glukagonu, staną się one zupełnie nowym typem komórek. Będzie to przeszczep autologiczny.

Zalety

Bioniczna trzustka ma zapobiec rozwojowi powikłań u pacjentów zmagających się z cukrzycą, co może bardzo obniżyć liczbę zgonów spowodowanych przez tę chorobę. W pierwszej kolejności bioniczna trzustka skierowana ma być do osób, które potencjalnie kwalifikowałyby się do transplantacji trzustki. Obecnie w Polsce wykonuje się około 40 takich przeszczepów, a w Europie liczba ta wynosi ok. 300 zabiegów rocznie. Szacuje się, że tylko w Polsce ok. 10 tys. osób z cukrzycą wymagałoby leczenia za pomocą transplantacji. To znacznie przewyższa możliwości, ze względu na niedobór narządów do przeszczepienia. Dodatkowo szacunkowe dane mówią, że na leczenie cukrzycy i jej powikłań, na całym świecie wydaje się 5–10% całych nakładów na służbę zdrowia. W Polsce te wydatki stanowią ponad 9% całkowitych nakładów na opiekę zdrowotną, czyli 2,5 mld złotych rocznie.

Jest to czujnik chemiczny o wyjątkowo wysokiej czułości i selektywności, otrzymany dzięki elementom pochodzenia biologicznego. Biosensory znajdują szerokie zastosowanie w medycynie oraz przemyśle, a zainteresowanie nimi wciąż rośnie.

Jest to połączenie nowoczesnych technologii z naukami biologicznymi. Biosensory, zgodnie z przyjętą definicją, to samowystarczalne, zintegrowane urządzenia, które dostarczają specyficznych ilościowych lub półilościowych informacji analitycznych, za pomocą składników umieszczonych w bezpośrednim kontakcie z elementem przetwarzającym. Pierwszym w historii biosensorem była elektroda tlenowa opracowana w drugiej połowie XX w. Od tego czasu ich popularność rośnie w imponującym tempie.

Działanie biosensora

Czujniki biologiczne składają się z trzech podstawowych elementów: detektora, przetwornika sygnału oraz elementu biologicznego (czujnika), którym najczęściej są: enzymy, przeciwciała, naturalne receptory, mikroorganizmy, DNA lub RNA. Właśnie ze względu na te poszczególne składowe, biosensory można podzielić na:

- elektrochemiczne,

- optyczne,

- akustyczne,

- falowe,

- termiczne,

- oparte na mikrowspornikach.

Jeżeli zaś chodzi o monitorowanie stężenia substancji badanej, mogą to robić bezpośrednio w reakcji jej syntezy lub też pośrednio – przy udziale inhibitora lub aktywatora rozpoznawalnego elementu. Działanie biosensorów jest oparte na specyficznym rozpoznawaniu materiału będącego w styczności z czujnikiem. Wykorzystany element biologiczny reaguje selektywnie z badaną substancją, dając możliwy do zmierzenia sygnał, za pomocą przetwornika.

Zastosowanie

Biosensory są szeroko wykorzystywane w medycynie, szczególnie w diagnostyce medycznej, m.in. do monitorowania poziomu glukozy oraz wielu innych metabolitów; wykrywania markerów choroby nowotworowej oraz obecności wirusa HIV i zapalenia wątroby typu B we krwi pacjenta. W większości są to czujniki enzymatyczne, chociaż w przypadku np. diagnostyki nowotworów – bakteryjne lub immunologiczne. Popularne są również w diagnostyce w celu wykrywania markerów wielu chorób.

W ochronie środowiska natomiast wykorzystywane są m.in. do oceny jakości czystości wody, detekcji toksycznych gazów czy wykrywania jonów metali ciężkich oraz zawartości alkanów, surfaktantów i hormonów.

W przemyśle spożywczym służą m.in. do wykrywania obecności komponentów alergicznych, detekcji patogenów (w tym bakterii) oraz wykrywania pestycydów.

Natomiast w przemyśle obronnym w celu wykrywania zagrożeń spowodowanych bronią biologiczną lub detekcji środków bojowych. Największy rozwój biosensorów o takim zastosowaniu odnotowuje się w Stanach Zjednoczonych.

Czym jest Body Mass Index?

BMI jest specjalnym wskaźnikiem, dzięki któremu możliwe jest określenie odpowiedniej masy ciała. Aby uzyskać wynik, należy podać wagę ciała oraz wzrost osoby, dla której będzie określane BMI. Do określania wskaźnika BMI służą ogólnodostępne kalkulatory. Określenie stosunku wagi ciała do wzrostu jest najprostszą metodą rozpoznawania otyłości.

BMI normy:

  • <18,5 – niedowaga
  • 18,5–25 – prawidłowa masa ciała
  • 25–30 – nadwaga
  • >30 – otyłość.

Body Mass Index a tkanka tłuszczowa

Body Mass Index nie określa zawartości tkanki tłuszczowej oraz mięśni, dlatego należy zestawić wynik BMI z wynikiem obwodu pasa. W przypadku kobiet nie powinien on przekraczać 80 cm, a u mężczyzn 94 cm. Wskaźnik ten nie powinien być również obliczany dla kobiet w ciąży, dzieci i młodzieży. Najlepszą normą BMI jest ta pomiędzy 18,5–25. Osoby posiadające BMI w tym zakresie są osobami najmniej narażonymi na zachorowanie na cukrzycę, otyłość czy miażdżycę.

Jest to podanie leku w dużej dawce, mające na celu uzyskanie efektywnego stężenia w tkankach, w jak najkrótszym czasie. Zakłada się, że biodostępność leku podanego dożylnie w bolusie wynosi 100%. Bolus jest to taka dawka insuliny, która w szybkim czasie powoduje prawidłowe jej stężenie w organizmie. Bolus podawany jest w pompie insulinowej, która zapewnia prawidłowe stężenie insuliny w dwojaki sposób:

- wlew podstawowy, czyli ciągłe, powolne podawanie małych ilości insuliny,

- bolusy posiłkowe, czyli jednorazowe większe dawki insuliny wstrzykiwane przed posiłkiem.

Działanie

Insulina to hormon wytwarzany przez komórki beta wysp trzustki. Jest ona niezbędna do właściwego metabolizmu cukrów, tłuszczy i białek. Działa na organizm anabolicznie. Głównym bodźcem do wytwarzania insuliny jest poposiłkowy wzrost stężenia glukozy we krwi. Po uwolnieniu insuliny z komórek trzustki, stężenie cukru we krwi spada. Dzięki temu w zdrowym organizmie nie dochodzi do epizodów zbyt dużego stężenie glukozy we krwi, czyli hiperglikemii. U diabetyków ilość produkowanej insuliny jest niewystarczająca bądź nie działa ona w prawidłowy sposób z powodu tzw. insulinooporności tkanek.

Rodzaje bolusów

Bolusy naśladują naturalne wydzielanie insuliny przez trzustkę. Zapewniają wyższe stężenie insuliny wtedy, gdy we krwi po posiłku rośnie poziom glukozy. Dawka insuliny wchodząca w skład bolusa oraz szybkość jej podania zależą od składników znajdujących się w posiłku i ich indeksu glikemicznego. Dzięki temu w prawidłowy sposób można wyrównać u diabetyka stężenie glukozy i kontrolować cukrzycę.

- Bolus przedłużony – to dawka insuliny podawana przy posiłkach białkowo-tłuszczowych. Zaplanowana dawka insuliny podawana jest w ustalonym i zaprogramowanym czasie. Ten bolus może być w każdej chwili zatrzymany i skasowany, co ma szczególne znaczenie, przy planowaniu wysiłku fizycznego lub wystąpieniu epizodu hipoglikemii.

- Bolus prosty o profilu działania szybko działającego analogu insuliny, to dawka insuliny przeznaczona do produktów węglowodanowych.

- Bolus złożony ma zastosowanie przy spożywaniu posiłków łączących produkty białkowo-tłuszczowe z węglowodanami. Jest to połączenie bolusa prostego i przedłużonego w proporcjach zależnych od ilości wymienników węglowodanowych (WW) i białkowo-tłuszczowych (WBT) w posiłku.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem