A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

C

Czas aktywności insuliny

  Czas aktywności insuliny zależy od tego, jaki jej rodzaj przyjmujemy i do jakiej grupy insulin należy. Insuliny dzielimy na szybkodziałające, krótkodziałające, o średnio-długim czasie działania oraz długodziałające (bazowe).

Początek działania insuliny to czas, przy którym insulina zaczyna obniżać poziom glukozy we krwi. Znajomość tego mechanizmu pozwala regulować przyjmowanie insuliny w stosunku do posiłków. Insulina szybkodziałająca zaczyna mieć wpływ na obniżenie poziomu glukozy we krwi w ciągu 15 minut od zastrzyku. Insulina krótkodziałająca szybko pojawia się we krwi i ma krótki czas działania. Można ją przyjmować pół godziny przed posiłkiem. Najsilniej działa między 1 a 3 godziną po wstrzyknięciu. Jest skuteczna przez 8 godzin.

Insulinę o pośrednim czasie działania można brać 1–1,5 godziny przed posiłkiem. Najwyższe stężenie we krwi ma pomiędzy 4 a 12 godziną po iniekcji. Działa przez 24 godziny.

Insulina o przedłużonym czasie działania przyjęta 1–1,5 godziny przed posiłkiem działa przez ponad 24 godziny.

Istnieją też gotowe mieszanki insuliny krótkodziałającej i o pośrednim czasie działania. Trzeba wspomnieć też, że czas działania insuliny może zmieniać się w zależności od osoby, stosunku dawki do masy ciała i innych czynników, takich jak np. producent insuliny.

Czas aktywności insuliny

Okres największej aktywności to czas, w którym insulina działa najbardziej efektywnie w organizmie. Świadomość pacjenta na ten temat pomoże mu zrozumieć, dlaczego w niektórych porach dnia poziom cukru jest wysoki, a w innym czasie – zbyt niski. Wiedza o największej aktywności insuliny jest przydatna, jeżeli: pacjent stosuje dawki korekcyjne; w przypadku nieplanowanych przekąsek; jeśli posiłki są przyjmowane za wcześnie lub z opóźnieniem; przy zwiększonym wysiłku fizycznym.

Cewnik balonowy, to specjalna rurka, dzięki której możliwe staje się dotarcie do narządów ciała w celu odprowadzenia czy też doprowadzenia jakiejś substancji. Rodzajów cewników jest kilka, a ich zastosowanie zależy od tego, jakie potrzeby ma on spełnić. 

Występuje cewnik typu „miękkiego”, który na końcówce ma osadzony nadmuchiwany „balonik”, używany podczas procedury cewnikowania, aby powiększyć wąski otwór lub kanał w obrębie organizmu . Cewnik balonowy jest umieszczany w trudno dostępnych i ciasnych miejscach, a następnie pompowany w celu przeprowadzenia niezbędnych procedur i ponownie opróżniany w celu ich usunięcia. Cewniki balonowe wykorzystywane są w różnych dziedzinach medycyny: w kardiologii, urologii, ginekologii, chirurgii. 

W kardiologii najczęściej stosowane są w: 

  • koronaroplastyce, 
  • angioplastyce.

Koronaroplastyka

Koronaroplastyka jest wewnątrznaczyniową metodą leczenia zwężeń tętnic wieńcowych. Procedurę wykonuje się w znieczuleniu miejscowym z zachowaniem pełnego kontaktu z pacjentem. Wprowadza się do serca odpowiedni cewnik w sposób podobny jak podczas koronarografii. Następnie poprzez ten cewnik wprowadza się w miejsce zwężenia rozszerzający balonik, a później najczęściej stent. Stent jest formą specjalnego metalowego rusztowania w formie niewielkich rozmiarów rurki (najczęstsza szerokość 2,5–3,5mm). Stent, po rozprężeniu balonikiem, powoduje rozszerzenie tętnicy i w ten sposób przywrócenie prawidłowego przepływu krwi wraz z utrzymaniem odległej drożności. W zależności od potrzeby implantuje się jeden bądź kilka stentów podczas jednego zabiegu angioplastyki. W chwili obecnej posiadamy możliwość wykorzystania najlepszych dostępnych stentów klasycznych (BMS), powlekanych lekami antyproliferacyjnymi (DES) oraz biodegradowalnych.

Angioplastyka

Angioplastyka balonowa jest wewnątrznaczyniową metodą leczenia zwężeń tętnic wieńcowych bez implantacji stentu. Procedurę wykonuje się w sposób podobny, jak podczas koronarografii. Następnie poprzez cewnik wprowadza się w miejsce zwężenia specjalny balonik, który po rozprężeniu powoduje rozszerzenie tętnicy i w ten sposób przywraca prawidłowy przepływ krwi. W chwili obecnej procedura jest najczęściej pierwszym etapem koronaroplastyki i stanowi przygotowanie dla optymalnego założenia stentu wieńcowego. Czasami wykonuje się plastykę zwężonego miejsca z użyciem specjalnego balonika pokrytego lekiem antyproliferacyjnym (DEB). Angioplastyka tętnic obwodowych z implantacją stentu jest wewnątrznaczyniową metodą leczenia zwężeń tętnic obwodowych (tętnic kręgowych, nerkowych). Procedura wykonywana jest w znieczuleniu miejscowym z zachowaniem pełnego kontaktu z pacjentem. Wykorzystujemy dostęp naczyniowy poprzez nakłucie tętnicy udowej, ramiennej lub tętnic przedramienia. Odpowiedni cewnik wprowadza się w pobliże leczonego miejsca, a następnie dokonuje się poszerzenia balonikiem z/bez implantacji stentu naczyniowego. Stosujemy różne odmiany stentów dedykowanych do leczenia zmian w naczyniach obwodowych (samorozprężalne, montowane na baloniku, klasyczne oraz pokrywane lekiem antyproliferacyjnym).

W urologii i ginekologii

Cewniki urologiczne, czyli cewniki które wprowadzane są do pęcherza celem odprowadzenia moczu. Używane są w sytuacjach, kiedy utrudniony jest jego naturalny odpływ. Stosuje się również cewniki nadłonowe wprowadzane do pęcherza przez wykonany chirurgicznie otwór w powłokach brzusznych oraz cewniki moczowodowe wprowadzane do moczowodu w znieczuleniu ogólnym celem umożliwienia odpływu moczu z nerki do pęcherza.

Występują jako:

  • cewniki balonowe Foleya
  • cewniki balonowe pooperacyjne.

Cewnik Foleya jest używany w urologii jako narzędzie ułatwiające właściwe oddawanie moczu. Stosuje się go między innymi w trakcie wykonywania zabiegów chirurgicznych, podczas których pacjent mógłby bezwładnie oddawać mocz. Cewnik Foleya umożliwia wówczas jego odprowadzanie w taki sposób, by nie przeszkadzał w prawidłowym wykonaniu zabiegu. Jednak cewnik Foleya najczęściej stosuje się w położnictwie. W przypadku porodów przedłużających się, użycie cewnika pozwala na przyspieszenie momentu rozwarcia szyjki macicy, a przez to indukcję porodu. Warunkiem wykorzystania cewnika Foleya w wyżej wspomniany sposób jest wystąpienie minimalnego (przynajmniej o średnicy 1 cm) samoistnego rozwarcia szyjki macicy. Wówczas cewnik Foleya wprowadza się w szyjkę macicy i wypełnia balonik płynem. Dzięki temu uciska on na szyjkę od wewnątrz, doprowadzając do jej stopniowego rozwierania.

Cholesterol jest substancją tłuszczową obecną we wszystkich komórkach oraz w krwi. Stanowi składnik błon komórkowych, niektórych hormonów, witaminy D oraz kwasów żółciowych. Cholesterol jest konieczny dla utrzymania zdrowia, ale zbyt duże jego ilości w organizmie zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy i jej powikłań, takich jak choroba wieńcowa, zawał serca czy udar mózgu. Większość obecnego w organizmie cholesterolu (75%) jest produkowana w wątrobie oraz innych tkankach i narządach. Pozostałą część (25%) przyjmujemy wraz z pokarmami pochodzenia zwierzęcego. Cholesterol, podobnie jak inne tłuszcze, nie rozpuszcza się we krwi i dlatego jest transportowany w cząstkach, zwanych lipoproteinami, które są zbudowane z białek i tłuszczów. Wyróżnia się kilka typów lipoprotein.

Cholesterol całkowity

Cholesterol całkowity to cholesterol dostarczany do naszego organizmu zarówno przez spożywane pokarmy, jak i przez produkowanie go w wątrobie, ścianach jelit oraz skórze. Na ogół dzieli się na dwie części:

- cholesterol LDL (zła frakcja), 

- cholesterol HDL (dobra frakcja). 

Zbyt wysoki poziom złej frakcji LDL prowadzi do zwężenia światła naczynia, co z kolei powoduje utrudniony przepływ krwi oraz zmniejsza jej ilość i ilość tlenu. Wraz ze wzrostem poziomu cholesterolu LDL zwiększa się również ryzyko, np. udaru mózgu czy zawału serca. Z cholesterolu całkowitego wyodrębniamy również trójglicerydy. Wszystkie elementy wchodzące w skład cholesterolu całkowitego są ważnym elementem budulcowym hormonów, witamin oraz kwasów żółciowych.

Badanie cholesterolu całkowitego polega na pobraniu surowicy lub osocza z próbki krwi żylnej.

Cholesterol LDL

Cholesterol LDL tworzy się wskutek przemian lipoprotein VLDL wytwarzanych w wątrobie oraz chylomikronów, powstających w wyniku wchłaniania tłuszczów pokarmowych. Cholesterol LDL zwyczajowo nazywany jest złym cholesterolem, którego frakcję wyróżnia się z całkowitego cholesterolu znajdującego się w surowicy. Jego transport w organizmie ludzkim odbywa się za pomocą białek połączonych z tłuszczami – lipoprotein. Cholesterol wykorzystywany jest nie tylko do budowy błon komórkowych, ale również kwasów tłuszczowych. Wysoki poziom cholesterolu we krwi zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, zawału serca oraz udaru mózgu. Badanie poziomu cholesterolu LDL jest podstawą czynności prewencyjnych i terapeutycznych, ale również metodą pomagającą zmniejszać poziomu lipidów we krwi. Ocena cholesterolu LDL pozwala na ocenę ryzyka wystąpienia u pacjenta miażdżycy i choroby układu sercowo-naczyniowego.

Cholesterol HDL

Cholesterol HDL to tzw. dobry cholesterol, wyodrębniony z cholesterolu całkowitego. HDL to frakcja, która odpowiedzialna jest za usuwanie cholesterolu ze ścian naczyń oraz innych frakcji lipidowych. Dlatego właśnie cholesterol HDL, to jeden z najważniejszych elementów zapobiegających miażdżycy. Jego stężenie ma właściwości ochronne w chorobach układu krążenia. Dla ludzkiego organizmu najkorzystniejszy jest wysoki poziom HDL przy jednoczesnym niskim poziomie LDL. Cholesterol HDL odpowiedzialny jest również za przechowywanie apoprotein (białek), które są potrzebne, aby do tkanek mógł być transportowany właśnie cholesterol oraz trójglicerydy i fosfolipidy. Niskie stężenie HDL jest jednocześnie czynnikiem ryzyka różnych schorzeń. Badanie jego poziomu pozwala na podjęcie decyzji, co do dalszego leczenia oraz ocenę ryzyka wystąpienia schorzeń układu sercowo-naczyniowego i miażdżycy.

Cholesterol a blaszka miażdżycowa

Cholesterol jako jedna z substancji tłuszczowych, ma wpływ na powstawanie tzw. blaszki miażdżycowej, która powoduje zatykanie tętnic. Skutkuje to niebezpiecznymi komplikacjami i chorobami niedokrwiennymi. Gdy blaszka miażdżycowa narasta w naczyniach serca – rozwija się niedokrwienna choroba serca (choroba wieńcowa); kiedy blaszka miażdżycowa zamyka naczynie w sercu – dochodzi do zawału serca; jeśli zamyka światło naczynia doprowadzającego krew do mózgu – powstaje niedokrwienny udar mózgu; jeżeli naczynie doprowadzające krew do mózgu ulega pęknięciu – dochodzi do krwotocznego udaru mózgu (wylewu do mózgu). Zmiany miażdżycowe nie występują tylko w naczyniach serca i mózgu. Taki proces toczy się w całym organizmie i powoduje poważne choroby, m.in. niedokrwienie kończyn (grożące utratą wzroku), uszkodzenie siatkówki oka, niewydolność nerek.

Wysoki cholesterol

Wysoki cholesterol w osoczu krwi nazywamy hipercholesterolemią. Ta z kolei może doprowadzić do chorób układu krążenia. Hipercholesterolemia może wynikać także z przebiegu cukrzycy, zespołu metabolicznego, niedoczynności tarczycy, chorób nerek.

Rozsądek zapobiega cholesterolowi

Możemy uniknąć chorób, będących skutkiem wysokiego poziomu cholesterolu. Występuje siedem czynników wpływających na hipercholesterolemię i tylko dwa z nich są od nas niezależne: geny i metryka. O pozostałe pięć możemy zadbać sami, unikając nieprawidłowego żywienia, otyłości, stresu, palenia tytoniu i braku aktywności fizycznej.

Cholesterol – norma

Poziom cholesterolu we krwi powinniśmy sprawdzać co roku podczas rutynowego badania krwi. Jeżeli znajdujemy się w grupie ryzyka, badanie powtarzamy częściej – w zależności od decyzji lekarza. Jest ono właściwie bezbolesne, a do tego szybkie – wystarczy pobranie krwi z żyły. Do laboratorium należy zgłosić się na czczo, po 12–14 godzinach od ostatniego posiłku – czyli najwygodniej rano. Badanie określi zawartość we krwi kilku substancji i choć są one ukryte pod trudnymi skrótami, warto posiadać chociaż najmniejszą wiedzę na ich temat. Norma cholesterolu całkowitego (TC – ang. total cholesterol) we krwi wynosi poniżej 200 mg/dl (5,2 mmol/l). Poziom podwyższony cholesterolu to 200–250 mg/dl (5,1–6,5 mmol/l). O poziomie znacznie podwyższonym mówimy, gdy jego wartość przekracza 250 mg/dl (>6,5 mmol/l). Jest to norma ogólna. Natomiast poszczególne wartości docelowe ustali lekarz na podstawie wywiadu i oceny indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Cholesterol – dieta

Największy wpływ na wzrost poziomu cholesterolu we krwi ma dieta. Dlatego jest ona podstawą leczenia hipercholesterolemii. Całkowite wyeliminowanie cholesterolu z jadłospisu nie jest jednak ani możliwe, ani konieczne. Mimo tego, jego dzienna dawka w pożywieniu nie powinna przekraczać 300 mg. To oznacza, że musimy unikać produktów bogatych w cholesterol. Badania wykazały, że spadek jego stężenia zmniejsza ryzyko wystąpienia zawału i hamuje rozwój miażdżycy, a nawet powoduje jej częściowe cofanie się. 

Hipercholesterolemię można leczyć prawidłową dietą i aktywnością fizyczną. Przede wszystkim unikajmy tłustych produktów pochodzenia zwierzęcego (mięsa, masła, tłustego mleka) oraz tych zawierających cukry proste, np. pączki, ciastka, batoniki. Zamiast nich spożywać należy chude ryby (kwasy omega-3 i omega-6), warzywa, oleje roślinne, produkty zbożowe. Ruch na świeżym powietrzu, aktywne spędzanie wolnego czasu oraz brak nałogów dodatkowo wspomogą leczenie i korzystnie wpłyną na obniżenie cholesterolu.

Jak obniżyć cholesterol?

Aktywność fizyczna zmniejsza stężenie złego cholesterolu LDL i zwiększa ilość cholesterolu HDL. By ruch poprawił zdrowie, trzeba przestrzegać kilku ważnych zasad:

1. Ćwiczymy codziennie lub 3–4 razy w tygodniu przez co najmniej 30 minut.

2. Dostosowujemy wysiłek do wieku i stanu zdrowia. O ustalenie programu ćwiczeń możemy poprosić lekarza.

3. Jeśli osiągniemy już 60 lat, podejmujemy wysiłek o umiarkowanym natężeniu, np. spacer, jazdę na rowerze, taniec, pływanie.

4. Jeśli wraz z cholesterolem zwalczamy nadwagę, należy ćwiczyć przynajmniej godzinę dziennie – dopiero po ok. 30 minutach organizm zaczyna spalać tkankę tłuszczową. Wcześniej zużywa zapasy glukozy zmagazynowane w mięśniach i wątrobie.

5. Jeśli mamy nadciśnienie, powinno się unikać wysiłku statycznego, czyli wtedy, gdy pozostajemy w miejscu i wykonujemy duży wysiłek, np. podnoszenia ciężarów. Spowoduje to wzrost ciśnienia.

6. Jeśli cierpimy na choroby przewlekłe, należy ustalić rodzaj właściwej aktywności fizycznej ze swoim lekarzem.

Cholesterol HDL (lipoproteiny HDL) potocznie uważany jest za „dobry cholesterol”, który odgrywa znaczącą rolą w chorobach układu krążenia, korzystnie wpływając na organizm człowieka. Mechanizm jego działania polega na odprowadzeniu do wątroby nadmiaru szkodliwego cholesterolu z tkanek obwodowych i ze ścian naczyń, gdzie ulega utylizacji, po czym usuwany jest z organizmu w obrębie żółci. Cały ten proces hamuje tworzenie się blaszek miażdżycy, chroniąc organizm przed chorobami serca.

Czynniki wpływające na poziom cholesterolu HDL

Jest wiele czynników, które przyczyniają się do wysokości poziomu cholesterolu HDL we krwi. Im wyższy jego poziom w organizmie, tym dłużej żyjemy i jest mniejsze ryzyko związane z chorobami serca. Jednym z czynników wpływających na poziom tego cholesterolu jest uwarunkowanie genetyczne. Rodziny z niskim poziomem dobrego cholesterolu są bardziej narażone na choroby ze strony układu krążenia niż osoby, u których występuje wysoki jego poziom. Dobrą wiadomością jest to, że mamy wpływ na jego poziom w organizmie, poprzez uprawianie regularnej aktywności fizycznej, zdrowego trybu życia oraz zrezygnowanie z palenia tytoniu. 

Normy cholesterolu HDL

Dla obu płci cholesterol HDL ma różne normy. Dla kobiet wynosi ona >50 mg/dl, dla mężczyzn >40 mg/dl. W przypadku podwyższonego cholesterolu HDL nie mamy się o co martwić, gdyż, tak jak wcześniej zostało wspomniane, im wyższy jego poziom, tym lepiej wpływa to na nasz organizm, niwelując chociażby ryzyko związane z chorobą wieńcową. Jednak przy zbyt niskim jego poziomie, należy się już martwić. Niestety powoduje to zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej. Ze względu na ważne funkcje ochronne serca przez dobry cholesterol, należy dbać o to, aby było gow organizmie jak najwięcej. Powodem niskiego poziomu dobrego cholesterolu może być m.in. hiperlipidemia rodzinna oraz cukrzyca typu 2, ale także stosowanie leków tj. sterydów anabolicznych, beta-blokerów, kortykosteroidów i inhibitorów proteazy.

Wskazania do wykonania badania cholesterolu HDL

Wskazaniem do wykonania badania cholesterolu HDL są przede wszystkim: ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, niedoczynność bądź nadczynność tarczycy, zaburzenia krążenia obwodowego oraz choroby naczyniowe mózgu. Badanie wykonuje się profilaktycznie u osób zdrowych oraz u osób otyłych, które zdecydowały się na obniżenie masy ciała pod okiem dietetyka, wówczas to on zleca wykonanie badania poziomu cholesterolu HDL.

Co to jest cholesterol LDL?

Cholesterol LDL jest transportowany z wątroby do tkanek ciała. Jego nadmierna ilość skutkuje przeładowaniem komórek cholesterolem i zaleganiem cząsteczek LDL we krwi. Zły cholesterol odkłada się w naczyniach krwionośnych, powodując tym samym zwężenie ich światła, przez co uaktywniają się zmiany miażdżycowe, problemy z krążeniem, a u niektórych nawet niewydolność serca. Ta sytuacja dodatkowo obciąża serce, które musi pracować jeszcze intensywniej, by krew mogła krążyć po ciele. Wysoki poziom cholesterolu LDL we krwi zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, zawału serca oraz udaru mózgu. 

Normy

Normy laboratoryjne cholesterolu LDL określają poziom złego cholesterolu na poziomie poniżej 115 mg/dl. Zbyt wysoki poziom cholesterolu prowadzi do hipercholesterolemii. Hipercholesterolemia to choroba wysokiego cholesterolu, a może do niej prowadzić nieodpowiednia dieta w połączeniu z brakiem aktywności fizycznej, a także różne choroby, takie jak zaburzenia czynności nerek i tarczycy. Hipercholesterolemia sprzyja rozwojowi chorób sercowo naczyniowych. Zdarza się, że jest dziedziczona przez całe pokolenia – to wynik defektu jednego lub wielu genów. Schemat leczenia pacjentów z hipercholesterolemią ustala lekarz na podstawie wyników badań i oceny ryzyka występowania chorób serca i naczyń. Zmiana diety i redukcja masy ciała (w przypadku nadwagi lub otyłości) oraz modyfikacja stylu życia. 

Leczenie

U osób, u których ryzyko sercowo-naczyniowe nie jest wysokie, wdraża się zazwyczaj leczenie niefarmakologiczne, polegające na okresowym kontrolowaniu poziomu cholesterolu, stosowaniu odpowiedniej diety, wzmożonej aktywności fizycznej i eliminacji czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu. Innego postępowania wymagają osoby, u których ryzyko wystąpienia chorób sera i naczyń jest wysokie, a także chorzy na cukrzycę, chorobę niedokrwienną serca. U takich osób, oprócz metod niefarmakologicznych, stosuje się leki – statyny. Gdy leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych skutków, możliwe jest zastosowanie aferezy LDL w celu usunięcia związków cholesterolowych z krwi chorego. Zapobiegaj hipercholesterolemii stosując odpowiednią dietę (bogatą w nienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik pokarmowy) i aktywność fizyczną, a także, rezygnując z palenia tytoniu. Jeśli znajdujesz się w grupie ryzyka, przestrzegaj regularnych wizyt lekarskich i badań diagnostycznych. Uzyskanie odpowiednich stężeń cholesterolu i wyeliminowanie ryzyka zachorowania na choroby serca i naczyń, wymaga nierzadko zmiany stylu i trybu życia.

Co to jest choroba Hashimoto

Choroba Hashimoto (przewlekłe zapalenie tarczycy) jest chorobą trudną do zdiagnozowania. Choroba Hashimoto prowadzi do stopniowego wyniszczenia tarczycy i spadku produkowania hormonów. Jest to choroba autoimmunologiczna, a jej leczenie polega na usuwaniu skutków, a nie przyczyn schorzenia. Objawy choroby Hashimoto są bardzo różne, a do najczęstszych z nich należą: obfite miesiączki, sucha skóra, ciągłe zmęczenie, wysoki poziom cholesterolu. Osoba chora na Hashimoto powinna systematycznie kontrolować stan zdrowia

Choroba Hashimoto – objawy i diagnostyka

Niedoczynność tarczycy występuje u około 1% mężczyzn i 5% kobiet, zaś choroba Hashimoto jest najczęstszą jej przyczyną. Częstość występowania tej choroby i jej zdiagnozowanie zwiększa się wraz z wiekiem. Choroba Hashimoto bardzo często występuje wraz z innymi chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak cukrzyca typu 1, celiakia, reumatoidalne zapalenie stawów, bielactwo, niedokrwistość Addisona i Biermera. 

Potwierdzeniem choroby Hashimoto jest badanie hormonalne. Pierwszą diagnostykę zleca lekarz rodzinny – oznaczenie TSH we krwi oraz konieczne jest także oznaczenia wolnej Tyroksyny FT4. Jeżeli badania wykażą niedoczynność tarczycy, wykonuje się następnie USG tarczycy, oznaczenie przeciwciał tarczycowych w surowicy anty-TPO (przeciwko tyreoperoksydazie) lub anty-TG (przeciwko tyreoglobulinie). Zwiększone stężenie anty-TPO jest charakterystyczne dla choroby Hashimoto.

Choroba Hashimoto – sposoby leczenia

Obecnie nie ma skutecznej metody leczenia przewlekłego zapalenia limfocytowego, które zahamowałoby proces niszczenia tarczycy. Terapia choroby Hashimoto polega na leczeniu niedoczynności tarczycy, czyli na przyjmowaniu brakujących hormonów tarczycy.

Lewotyroksyna – syntetyczny hormon przyjmowany w chorobie Hashimoto jest identyczny, jak ten wytwarzany przez tarczycę i ma takie samo działanie. Jest wielu producentów tego hormonu, jednak produkty różnią się w niewielkim stopniu efektem działania i dlatego ważne jest, aby przyjmować cały czas ten sam preparat. Preparat przyjmujemy regularnie, najlepiej o tej samej porze: rano, na czczo, na pół godziny przed innymi lekami i posiłkiem. Lekarz ustala początkową dawkę leku i po kontrolnym badaniu w razie potrzeby modyfikuje ją.

Chorobę Hashimoto niestety leczymy przez całe życie. Obecnie nie jest możliwe całkowite jej wyleczenie, dlatego też pacjent bierze leki już do końca życia. Dbanie o siebie i stosowanie się do poleceń lekarza przywraca zdrowie i dobre samopoczucie. Ważne jest, aby osoby z chorobą Hashimoto regularnie mierzyły stężenie TSH.

Co to jest choroba niedokrwienna serca?

Choroba niedokrwienna serca obejmuje wszystkie stany, w których dochodzi do niedokrwienia mięśnia sercowego. Serce wymaga stałej dostawy tlenu do komórek, a zapewnia ją przepływ natlenowanej krwi przez naczynia własne serca, tzw. naczynia wieńcowe. Jeżeli ilość transportowanego do komórek tlenu jest niewystarczająca, mogą pojawić się specyficzne dla niedotlenienia serca dolegliwości, znacznie obniżające komfort życia. W przypadku całkowitego zatrzymania dostawy tlenu może dojść do martwicy komórek mięśnia sercowego (zawału serca).

Formy choroby niedokrwiennej serca (wg ICD-10):

  • dusznica bolesna (inaczej dławica piersiowa) – typowy objaw to gniotący ucisk i ból w klatce piersiowej oraz duszności;
  • ostry zawał serca – dochodzi do martwicy nieznacznych obszarów mięśnia sercowego, występuje silny ból w mostku, promieniujący do lewej ręki i żuchwy, uczucie braku powietrza, bladość skóry, zimne poty;
  • ponowny zawał serca – zwiększenie się obszaru martwicy, występuje nawrót piekącego zawałowego bólu;
  • niektóre powikłania po zawale serca;
  • ostre postacie choroby niedokrwiennej mięśnia sercowego;
  • przewlekła choroba niedokrwienna mięśnia sercowego.

Przyczyny choroby niedokrwiennej serca

  1. Niedokrwienie serca jako wynik zmian w tętnicach wieńcowych:
  • miażdżyca tętnic wieńcowych (98% przypadków choroby niedokrwiennej serca) – postępujące zwężanie naczyń wieńcowych;
  • skurcz tętnicy wieńcowej;
  • zator tętnicy wieńcowej;
  • zapalenie tętnic wieńcowych w przebiegu różnych schorzeń układowych,
  • wady naczyń wieńcowych, uraz tętnicy wieńcowej.

 

  1. Przyczyny niedokrwienia serca niezwiązane z patologią tętnic wieńcowych:
  • kardiomiopatia przerostowa serca,
  • zatrucie tlenkiem węgla – czadem,
  • nieleczona i niewyrównana nadczynność tarczycy.

Objawy

Choroba niedokrwienna serca jest terminem określającym wiele schorzeń. Wyróżnia się więc: tzw. stabilne zespoły wieńcowe, jak na przykład stabilna dławica piersiowa i tzw. ostre zespoły wieńcowe – np. zawały serca. Dolegliwości mogą różnić się intensywnością, czasem trwania, ustępowaniem po podaniu leków, jednak są one wspólne dla wszystkich tych schorzeń. Należą do nich takie objawy, jak:

  • ból w klatce piersiowej (za mostkiem), pojawiający się w czasie wysiłku lub stresu emocjonalnego, opisywany jako rozpierający, piekący, sprawia wrażenie ciężaru na klatce piersiowej, ma charakter dławiący i uciskający;
  • szybkie bicie serca;
  • kołatanie serca;
  • płytki oddech;
  • duszność;
  • uczucie zmęczenia, osłabienia;
  • zawroty głowy, stan przedomdleniowy, omdlenie;
  • nudności i wymioty.

Czynniki ryzyka

Część czynników jest od nas niezależna, np. wiek (bardziej narażeni są mężczyźni powyżej 45 lat i kobiety powyżej 55 lat), predyspozycje genetyczne oraz upośledzona tolerancja glukozy, cukrzyca.

Inne czynniki ryzyka można modyfikować i dzięki temu zmniejszyć zachorowalność na choroby sercowo-naczyniowe, ale również liczbę zgonów. Są to:

  • Nieprawidłowe żywienie – istnieją zależności między spożyciem nasyconych kwasów tłuszczowych i poziomem cholesterolu we krwi a występowaniem chorób serca. Spożywanie nadmiaru sodu w diecie wpływa na ciśnienie tętnicze, a co za tym idzie – na ryzyko nadciśnienia, udaru, chorób sercowo-naczyniowych i niewydolności serca. 
  • Palenie tytoniu
  • Mała aktywność fizyczna – trening fizyczny zmniejsza całkowitą śmiertelność o 20–25%, może spowolnić zmiany związane ze starzeniem i wydłużyć okres przeżycia wolny od niedokrwiennej choroby serca.
  • Nadwaga lub otyłość – tkanka tłuszczowa zgromadzona pod postacią otyłości brzusznej syntetyzuje i uwalnia do krwi wiele związków mogących odgrywać istotną rolę w układzie sercowo-naczyniowym. Tłuszcz wiąże się ze zwiększoną sekrecją wolnych kwasów tłuszczowych, hiperinsulinemią, insulinoopornością, nadciśnieniem tętniczym i zaburzeniami w gospodarce lipidowej.
  • Niedokrwistości serca sprzyja podwyższone ciśnienie tętnicze, wysoki poziom cholesterolu LDL oraz niskie stężenie HDL, a także zwiększony poziom triglicerydów.

Diagnostyka

Podstawą diagnostyką jest wywiad, ponadto istotnym elementem diagnostycznym są badania serca – przede wszystkim badanie EKG spoczynkowe oraz EKG wysiłkowe. Do nieinwazyjnych badań serca, przy podejrzeniu choroby niedokrwiennej, zalicza się także scyntygrafię oraz echokardiografię (UKG). W przypadku braku występowania objawów choroby niedokrwiennej, wskazane może być wykonanie EKG Holtera.

Do badań inwazyjnych należy koronarografia, czyli angiografia tętnic wieńcowych. Wskazaniem do koronarografii jest m.in. stabilna dławica piersiowa, zawał serca, ostry zespół wieńcowy, niewydolność serca związana z jego niedotlenieniem.

Leczenie

Podstawą leczenia jest zmiana trybu życia. Stosowanie zdrowej, odpowiednio zbilansowanej diety ograniczającej tłuszcz pochodzenia zwierzęcego, ciężkostrawne potrawy smażone i żywność fast food, zwiększenie spożycia warzyw i owoców bogatych w błonnik, kwasów omega-3, ograniczenie spożycia alkoholu, rezygnacja z palenia papierosów oraz regularna – dostosowana do możliwości, aktywność fizyczna. 

W leczeniu farmakologicznym stosuje się: 

  • nitraty – celem przerwania bólu dławicowego;
  • kwas acetylosalicylowy;
  • beta-blokery; 
  • klopidogrel – szczególnie u pacjentów po przebytym zawale mięśnia sercowego;
  • statyny.

Co to jest?

Chromanie przestankowe jest dolegliwością, która znacznie wpływa na codziennie funkcjonowanie chorego. Pacjent ma problemy z chodzeniem, utyka, czuje ból. Problemy te pojawiają się i nasilają wraz z rozwojem tej dolegliwości. Chromanie przestankowe nie jest chorobą, ale objawem, który wynika ze zwężenia naczyń tętniczych zaopatrujących kończyny dolne w krew bogatą w tlen. Tlen, który jest transportowany we krwi, gwarantuje prawidłową pracę mięśni nóg, nie tylko w czasie aktywności fizycznej, ale także podczas codziennego chodzenia. Kiedy tętnice są zwężone, do mięśni nie są dostarczane odpowiednie ilości tlenu. Jest to spowodowane przez tzw. metabolizm beztlenowy. Produkty uboczne tego metabolizmu drażnią receptory bólowe, które znajdują się w kończynach dolnych. Pojawia się wtedy silny ból, zmęczenie i drętwienie nóg. Chory zmagający się z tą dolegliwością często podczas chodzenia musi się zatrzymywać, aby przeczekać pojawiające się nagle objawy. Odległość, jaką udaje się pokonać pomiędzy kolejnymi atakami nazywa się dystansem chromania przestankowego. Chromanie przestankowe nie dotyczy tylko kończyn dolnych. Przykładem jest zwężenie aorty brzusznej, która jest przyczyną chromania brzusznego, co objawia się bólem brzucha po spożywanych posiłkach. Chromanie przestankowe jest dolegliwością, która rozwija się powoli. Pacjenci początkowo ignorują pierwsze objawy, takie jak ból łydki. W późniejszym czasie ból nasila się i zaczyna promieniować na udo i pośladki. Następnie pojawia się drętwienie stopy, tak mocne, że nie można na niej stanąć.

Przyczyny chromania przestankowego

Główną i najczęściej występującą przyczyną chromania przestankowego jest zwężenie i niedrożność naczyń krwionośnych kończyn dolnych. Natomiast miażdżyca jest główną przyczyną niedrożności naczyń. W literaturze wskazywane są także inne jednostki chorobowe, które mogą być przyczyną chromania przestankowego. Należą do nich: tętniak tętnicy podkolanowej; zakrzepowo-zarostowe zapalenie tętnic, które nazywamy chorobą Buergera, koarktacja aorty; uraz oraz uszkodzenie popromienne tętnicy; zatory obwodowe; zwężenie tętnicy, zwane chorobą Bakera; zespół biodrowy występujący u rowerzystów; okresowe skurcze tętnic; niedokrwistość; dyskopatie lędźwiowe; wąski kanał rdzeniowy.

Diagnostyka i rehabilitacja

Pacjenci, którzy zauważyli u siebie pierwsze objawy chromania przestankowego, powinny przejść diagnostykę układu sercowo-naczyniowego. Zazwyczaj lekarze zlecają USG Dopplera. Jest to badanie, w którym ocenia się przepływ krwi w dużych naczyniach krwionośnych – w dużych tętnicach, po którym diagnozuje się zwężenia i niedrożności tętnic, złogi miażdżycowe i uszkodzenia naczyń krwionośnych. Dodatkowym badaniem jest również test chromania przestankowego, który polega na zmierzeniu czasu i dystansu, jaki pacjent może pokonać po pierwszych jego objawach.

Rehabilitacja chromania przestankowego zaczyna się od zmiany trybu życia pacjenta. Chory przede wszystkim musi skończyć z nałogami, zwłaszcza z paleniem papierosów. Musi również pozbyć się zbędnych kilogramów, zacząć regularnie się gimnastykować i stosować takie ćwiczenia, które zwiększają przepływ krwi. Pacjent powinien także zacząć leczyć choroby przewlekłe, jeśli zostały u niego zdiagnozowane i przyjmować leki przeciwpłytkowe, aby nie dopuścić do pogłębienia choroby i powikłań.

Ciała ketonowe 

Do ciał ketonowych zaliczamy: kwas β-hydroksymasłowy, aceton oraz kwas acetylooctowy. W krwi zdrowej osoby stężenie ciał ketonowych jest minimalne i nie stanowi zagrożenia dla zdrowia i życia. Ciała ketonowe nie powinny jednak występować w moczu. Jeśli taka sytuacja ma miejsce, może to oznaczać rozwój choroby. Zdarza się, że obserwujemy je u osób stosujących długotrwałe głodówki bądź diety wykluczające węglowodany. Ciała ketonowe są też czasem widoczne w moczu alkoholików lub osób poddających się ciężkim i długotrwałym treningom fizycznym. Wzrost ich stężenia mogą powodować zmiany hormonalne oraz niektóre leki. Ciała ketonowe są efektem procesu spalania tłuszczów przez organizm. 

Ciała ketonowe w diabetologii

Zapach acetonu w wydychanym przez pacjenta powietrzu lub wykrycie obecności ciał ketonowych w moczu jest dla lekarza sygnałem do natychmiastowej hospitalizacji takiej osoby. Najczęstszą przyczyną jest rozwój kwasicy ketonowej, która stanowi bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta, gdyż w przypadku braku interwencji może dojść do śpiączki ketonowej. Do kwasicy ketonowej dochodzi u osób chorych na cukrzycę ze względu na niedobory insuliny lub upośledzenia jej działania. Najczęściej kwasica ketonowa dotyka chorych na cukrzycę typu 1, jednak jest również możliwa i w innych typach cukrzycy, szczególnie u pacjentów, którzy nie są świadomi choroby lub nie stosują się do zaleceń lekarskich. Objawami kwasicy ketonowej są też: uczucie zmęczenia i senności, bóle głowy, odwodnienie, zaburzenia świadomości, bóle brzucha, wymioty, zachwianie równowagi elektrolitowej, bóle w klatce piersiowej, przyspieszony oddech i akcja serca. Kwasica ketonowa jest skutkiem spalania przez organizm tłuszczu w momencie, kiedy komórki nie mogą pobierać glukozy, pomimo jej wysokiego stężenia we krwi. Dochodzi do tworzenia się ciał ketonowych, które są przyczyną acetonowego zapachu. W badaniach zauważalne jest bardzo wysokie stężenie glukozy oraz zmieniające się jej pH. Natomiast w moczu pojawia się wysokie stężenie ciał ketonowych (tak zwana ketonuria) oraz glukozy.

Leczenie pacjenta, u którego zdiagnozowano kwasicę ketonową

Pacjent, od którego czuć aceton na skutek kwasicy ketonowej musi być hospitalizowany. Leczenie polega głównie na odpowiednim nawadnianiu, zapewnieniu równowagi elektrolitowej oraz na włączeniu intensywnej insulinoterapii. Bardzo dużą rolę odgrywa też odpowiednia edukacja pacjenta, mająca na celu uświadomienie go, dlaczego doszło do takiego stanu. Chory powinien być poinstruowany o zagrożeniach i powikłaniach wynikających z nieustabilizowanej cukrzycy. Ważne jest, aby pacjent stosował się do zaleceń lekarskich, gdyż zmniejsza to ryzyko wystąpienia ciężkich objawów związanych z chorobą.

Ciśnienie tętnicze

To jeden z najbardziej podstawowych parametrów diagnostycznych. Ciśnienie tętnicze to parametr, czyli siła nacisku, jaką wywiera płynąca krew na ściany tętnic. Bijące serce z każdym uderzeniem wyrzuca z siebie porcję krwi, która następnie rozpływa się po naczyniach tętniczych, zaopatrując przy tym wszystkie narządy naszego ciała i wraca do serca układem naczyń żylnych.

Wielkość ciśnienia wywieranego przez krew jest zmienna i nieustannie waha się pomiędzy wartością maksymalną (gdy do naczyń dociera nowa fala krwi z serca) a minimalną (pomiędzy tymi falami). W praktyce mierzymy właśnie te dwie skrajne wartości: maksymalną, którą nazywamy ciśnieniem skurczowym (systoliczne) i minimalną nazywaną ciśnieniem rozkurczowym (diastoliczne). Dzięki temu, że krew wypełnia naczynia krwionośne pod określonym ciśnieniem, możliwy jest jej przepływ i właściwe zaopatrzenie wszystkich narządów ciała w tlen oraz składniki odżywcze.

Normy ciśnienia krwi

 Ciśnienie krwi podlega bardzo dużym wahaniom, zależy ono od nawodnienia i zdenerwowania pacjenta, a także od jego wieku.

Normy ciśnienia:

- średnie ciśnienie u dorosłego człowieka wynosi 120/80 mmHg. Wartości te mogą się jednak wahać w pewnych przedziałach, a więc: ciśnienie skurczowe powinno mieścić się w przedziale 90–135 mmHg, a rozkurczowe 50–90 mmHg;

- u dzieci: 110/75 mmHg;

- u noworodków: 102/55mmHg;

- ciśnienie w aorcie płodu wynosi: skurczowe 65–96 mmHg, rozkurczowe 30–60 mmHg;

- łagodnie podwyższone, tzw. hipertensja/nadciśnienie tętnicze, w momencie, gdy ciśnienie skurczowe przekracza 140 mmHg lub rozkurczowe jest wyższe niż 90 mmHg.

Nadciśnienie – niedociśnienie

Głównym czynnikiem nadciśnienia jest nieprawidłowa dieta: zbyt dużo soli, produktów przetworzonych, kawy, alkoholu.

- nadciśnienie ciężkie, kiedy ciśnienie skurczowe jest powyżej 180 mmHg, a rozkurczowe 110 mmHg, przeważnie choroba ma charakter pierwotny;

- niedociśnienie inaczej hipotensja, gdy skurczowe jest poniżej 90 mmHg lub rozkurczowe jest niższe niż 50 mmHg, osoby są senne i rozkojarzone, występują bóle głowy, osłabienie.

Ciśnienie krwi ma bardzo duży wpływ na nasze zdrowie. Z drugiej strony – na problemy z ciśnieniem krwi mają wpływ: wiek, nadwaga, cholesterol. Przy nadciśnieniu tętnice szybciej twardnieją i to może być przyczyną udaru lub zawału serca.

Leczenie nadciśnienia

Tutaj bardzo ważna jest dieta oraz aktywność fizyczna. Wprowadzamy więcej chudego mięsa, ryb, zdrowych olejów, produktów pełnoziarnistych i nabiału o niskiej zawartości cukrów. Unikamy stresu, który powoduje wzrost poziomu hormonów kory nadnerczy oraz adrenaliny. W leczeniu farmakologicznym stosuje się:

- diuretyki w eliminacji wody i sodu,

- alfa-blokery, które powodują, że serce wolniej bije, 

- leki, które rozluźniają naczynia krwionośne np. blokery kanału wapniowego.

Niedociśnienie

Niedociśnienie może mieć charakter pierwotny i tu źródła nie są znane. Może mieć również charakter dziedziczny. Przy niedociśnieniu pomóc może kawa lub napoje energetyczne. Drugie to niedociśnienie wtórne (hipotonia), które jest spowodowane występowaniem innej choroby, np.: niedoczynność tarczycy, odwodnienie, choroby układu krążenia, efekt uboczny przyjmowanych leków.

Opis pojęcia

Cukromocz, inaczej glikozuria, to stan, w którym w moczu pacjenta znajduje się glukoza. Badanie ogólne moczu u zdrowego człowieka powinno być wykonywane raz do roku i nie powinien być wtedy wykrywalny cukier w moczu (poza kobietami ciężarnymi, bardzo prawdopodobne, że jest to po prostu stan fizjologiczny). Najbardziej prawdopodobną przyczyną obecności glukozy w moczu jest hiperglikemia. Jeśli analiza moczu wykazała glukozę, jest to wskazanie do dalszej diagnostyki w kierunku cukrzycy. Możliwym scenariuszem jest także uszkodzenie kanalików nerkowych, objaw nazywamy wtedy glukozurią nerkową. 

Przyczyny i mechanizm glukozurii

Cukier jest paliwem energetycznym dla wszystkich komórek ludzkiego organizmu. Jednak, aby komórki mogły z niego skorzystać, potrzeba jest insulina, czyli hormon wydzielany przez komórki beta trzustki. Zdarza się jednak, że pomimo normalnych wyrzutów insuliny, komórki ciała są na nią niewrażliwe, wtedy mamy do czynienie zarówno z wysokim poziomem cukru we krwi, jak i wysokim poziomem insuliny. Kiedy poziom glukozy we krwi jest zbyt wysoki może zostać przekroczony tak zwany próg filtracyjny w kłębuszkach nerkowych. Jest go wtedy na tyle dużo, że nerki nie są w stanie go resorbować. Próg nerkowy dla stężenia cukru we krwi wynosi 150–180 mg/dl. Dlatego obecność cukru w moczu jest wskazaniem do dalszej diagnostyki, w pierwszej kolejności pomiaru porannej glikemii na czczo. 

U pacjenta diabetologicznego badanie moczu służy do monitorowania jego stanu zdrowia i efektów leczenia. Wyjątkiem jest nefropatia cukrzycowa u długo chorujących diabetyków. Próg filtracyjny w kłębuszkach nerkowych przesunięty jest wtedy do 300 mg/dl, co znacznie utrudnia diagnostykę. Pomimo wysokiego cukru we krwi, nie jest możliwe wykrycie go w moczu poniżej tego progu. 

Pozostałe przyczyny glukozurii

Niektóre sytuacje, czy też przyjmowane leki, mogą dawać objaw w postaci cukru w moczu, należą do nich:

- przewlekły stres, wstrząs psychiczny,

- obecność toksycznych substancji w organizmie,

- nadużywanie alkoholu i choroba alkoholowa,

- nieprawidłowe leczenie pacjenta, niedostosowanie się pacjenta do zaleceń lekarza, pomijanie dawek leków, nieregularne ich,

- spożywanie nadmiernej ilości węglowodanów,

- zażywanie estrogenów lub glikokortykosteroidów,

- choroby nadnerczy, nerek, wątroby,

- glukozuria nerkowa – czyli stan, w którym nie towarzyszy wysoki poziom glukozy we krwi, a cukrzyca została wykluczona. Przyczyną jest zaburzenie czynności wchłaniania cukru w cewkach nerkowych,

- guz przysadki mózgowej.

Leczenie

Leczenie glukozurii, to przede wszystkim: wyrównanie poziomu cukru we krwi, systematyczne pomiary glikemii, odpowiednie dawkowanie insuliny i leków obniżających poziom cukru we krwi oraz bezwzględne stosowanie się do zaleceń lekarza. 

Cukry proste, inaczej węglowodany proste, to składniki pokarmu będące dla organizmu szybkim źródłem energii. Monosacharydy to przede wszystkim węglowodany, zbudowane z węgla, wodoru i tlenu. Są to pojedyncze cząsteczki, które nie ulegają rozkładowi pod wpływem enzymów trawiennych i są bezpośrednio wchłaniane z przewodu pokarmowego. Stanowią fundament niezbędny do życia każdej komórki.

Składają się z pojedynczych cząsteczek (monomerów), które w procesie trawienia nie są rozkładane, ale od razu po ich spożyciu organizm czerpie z nich energię. Do monosacharydów zalicza się: glukozę, fruktozę i galaktozę.

Monosacharydy dają nagły zastrzyk energii, ale jest to stan krótkotrwały, nie dają one długotrwałego uczucia sytości. Z punktu widzenia wartości odżywczych, cukry proste są całkowicie bezwartościowe – nie zawierają witamin ani minerałów, a jedynie nadają produktom smak.

Cukry ze względu na budowę dzielimy na proste i złożone. Cukry złożone są związkami wielocząsteczkowymi zbudowanymi z cukrów prostych. Cukry złożone dzielą się na: 

-dwucukry, do których zaliczamy:

1. sacharozę (zbudowaną z glukozy i fruktozy);

2. maltozę (zbudowaną z dwóch cząsteczek glukozy);

3. laktozę (zbudowaną z galaktozy i glukozy).

-wielocukry, do których zalicza się:

1. skrobię (zbudowaną z wielu cząsteczek glukozy);

2. celulozę (składnik budulcowy tkanek roślin);

3. glikogen (materiał zapasowy u zwierząt i ludzi, zbudowany z cząsteczek glukozy).

Cukry złożone występują w ziemniakach, produktach zbożowych i strączkowych.

Węglowodany

Węglowodany dostarczają organizmowi energii niezbędnej do życia. W naszym pożywieniu powinny stanowić około 55% i znajdować się w każdym posiłku. 1 g węglowodanów dostarcza organizmowi 4 kcal. W diecie należy unikać cukrów prostych i dwucukrów, a spożywać węglowodany złożone. Osoby z cukrzycą powinny zrezygnować z produktów bogatych w dwucukry, czyli z: dżemów, miodu, ciast, słodkich bułek i tortów, daktyli i winogron, ponieważ po spożyciu produktów bogatych w cukry proste i dwucukry dochodzi do szybkiego wzrostu glikemii we krwi. Takie produkty mają wysoki IG (indeks glikemiczny). Produkty bogate w wielocukry (skrobię, celulozę, glikogen) mają natomiast niski IG i po ich spożyciu poziom cukru we krwi podnosi się powoli i nie jest tak wysoki. Wynika to z tego, że wielocukry trawią się wolniej, dają dłuższe odczuwanie sytości, dzięki czemu nie dochodzi do gwałtownego wzrostu glikemii. 

Skrobia

Skrobia stanowi materiał zapasowy roślin, a zawierają ją: kukurydza, ziarna zbóż i ziemniaki. Skrobię uzyskiwaną z tych roślin stosuje się do produkcji przemysłowej na skalę światową, a w tym celu wykorzystuję się jej zdolność kleikowania (pod wpływem gorącej wody ziarenka skrobi pęcznieją). 

Skrobia znajduje się w takich produktach, jak: budynie, kremy budyniowe, bita śmietana, mieszanki ciast w proszku, polewy, posypki, panierki, makarony, kluski, wędliny, kiełbasy, parówki, konserwy mięsne, pasztety, zupy i sosy w proszku, kisiele, budynie.

Skrobia pełni bardzo ważną funkcję we właściwym działaniu jelita grubego, przez co zaliczana jest do błonnika pokarmowego. Sprzyja rozwojowi pożytecznej flory bakteryjnej w jelicie grubym, a jej obecność ma bardzo pozytywny wpływ na prawidłowy przebieg metabolizmu w organizmie. 

Glikogen

To materiał zapasowy zwierząt. Magazynowany jest w wątrobie i w mięśniach. Glikogen wątrobowy zapewnia utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi. Jego ilość w organizmie wynosi 350–400 g. W przypadku niewystarczającej ilości glukozy we krwi dochodzi do rozpadu glikogenu na cząsteczki glukozy, które są wykorzystywane jako źródło energii. 

Glikogen powstaje w wątrobie w procesie zwanym glikogenogenezą. Polega ona na wiązaniu glukozy pochodzącej z krwi, czego wynikiem jest właśnie glikogen. Proces ten zachodzi głównie w trakcie odpoczynku pod wpływem insuliny.

Celuloza

Człowiek nie trawi celulozy i nie ma ona dla niego żadnych wartości odżywczych. Mimo to spełnia wiele ważnych funkcji: wspomaga proces trawienia w jelitach, ułatwia przesuwanie treści pokarmowej, zmniejsza wchłanianie trójglicerydów i cholesterolu, spowolnia rozkład węglowodanów, obniża stężenia glukozy we krwi i zapotrzebowanie na insulinę, zapobiega zaparciu, sprzyja rozwojowi korzystnych bakterii jelitowych, zmniejsza uczucia głodu. Źródłem celulozy są: brukselka, groch, zielona fasola, ziemniaki, szparagi, jarmuż. Celuloza jest też dodatkiem do wielu produktów spożywczych. Wykazuje zdolność do zagęszczania żywności, zapobiega zbrylaniu i poprawia konsystencję produktu. Celuloza jest składnikiem błonnika pokarmowego i ma duży wpływ na procesy trawienia w przewodzie pokarmowym.

Cukrzyca – czym jest i jakie są typy cukrzycy

Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych, charakteryzująca się hiperglikemią wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem i zaburzeniem czynności oraz niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza: oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. Cukrzyca z łaciny oznacza – słodkie przeciekanie (Diabetes Mellitus). Jest chorobą znaną od starożytności, pomimo tego do dzisiaj jest nieuleczalna. Cukrzyca jest uważana za chorobę cywilizacyjną, a według światowej organizacji zdrowia (WHO) podział cukrzycy jest następujący:

  • cukrzyca typu 1 – autoimmunologiczna, insulinozależna,
  • cukrzyca typu 2 – choroba nabyta, insulinoniezależna, 
  • cukrzyca ciążowa – choroba pojawiająca się w ciąży, dotyczy ok. 10% kobiet, wyleczalna, 
  • inne specyficzne typy cukrzycy (Lada, Mody, cukrzyca związana z mukowiscydozą). 

Cukrzyca – przyczyny choroby

  • Cukrzyca typu 1 – spowodowana jest całkowitym brakiem wydzielania insuliny, wywołanym przez uszkodzenie komórek beta trzustki, odpowiedzialnych za produkcję insuliny. Choroba autoimmunologiczna, bezwzględnie wymagane jest stosowanie insuliny nawet podczas remisji choroby. Zalecanym modelem leczenia jest intensywna funkcjonalna insulinoterapia (IFIT). Choroba pojawia się zazwyczaj u dzieci, ale może wystąpić również u osób dorosłych. 
  • Cukrzyca typu 2 – jest najczęstszym występującym rodzajem cukrzycy, stanowi nawet 90% wszystkich jej rodzajów. Powodem wystąpienia tego rodzaju cukrzycy jest insulinooporność, czyli niewrażliwość komórek na działanie insuliny. Osoby z insulinoopornością nie są w stanie utrzymać glikemii na właściwym poziomie, co skutkuje przewlekłą hiperglikemią i może prowadzić do rozwoju cukrzycy typu 2. W rozwoju cukrzycy typu 2 istotną rolę odgrywają czynniki zależne od pacjentów, takie jak: brak aktywności fizycznej, nadwaga i otyłość, niezdrowe odżywianie, siedzący tryb życia. 
  • Cukrzyca typu MODY – ten typ cukrzycy stanowi 1–2% wszystkich przypadków cukrzycy. Jest to cukrzyca typu 2 występująca u ludzi młodych. Uwarunkowana jest genetycznymi zaburzeniami funkcji komórek beta trzustki. 
  • Cukrzyca typu Lada – jest to cukrzyca o charakterze autoimmunologicznym, rozpoznawana u ludzi po 35. roku życia. 
  • Cukrzyca ciążowa – czyli cukrzyca występująca w drugiej połowie ciąży, uleczalna. Główną przyczyną cukrzycy ciążowej jest insulinooporność wywołana hormonami. 

Objawy cukrzycy

Objawy cukrzycy zależą od typu choroby oraz od stopnia uszkodzenia komórek beta trzustki. Nasilone ostre symptomy daje cukrzyca typu 1, natomiast w cukrzycy typu 2 objawy są łagodne, a w cukrzycy ciążowej objawy mogą być nawet niezauważone.

Objawy cukrzycy typu 1:

  • wzmożone pragnienie,
  • częste oddawanie moczu, 
  • senność,
  • utrata masy ciała.

Objawy cukrzycy typu 2:

  • senność po posiłkach,
  • stałe zmęczenie,
  • skłonność do infekcji intymnych, 
  • apatia. 

Cukrzyca ciążowa nie daje żadnych objawów. Stężenie glukozy jest zwykle niewiele podniesione ponad normę, z tego powodu każda kobieta przechodzi przesiewowe badania w kierunku cukrzycy ciążowej. 

Diagnostyka i leczenie cukrzycy

Podstawowym badaniem diagnostycznym jest pomiar cukru we krwi, a wskazaniem do wykonania są objawy hipoglikemii lub hiperglikemii. Ponadto badanie poziomu cukru zalecane jest rutynowo jako element badań laboratoryjnych u osób z podwyższonym ryzykiem cukrzycy, u kobiet w ciąży (między 24. a 28. tygodniem ciąży). Cukrzycę diagnozuje się w oparciu o glikemię przekraczającą normę w badaniu poziomu cukru we krwi na czczo (w dwukrotnych pomiarach) lub w teście doustnego obciążenia glukozą (OGGT). Dodatkowe badania w diagnostyce cukrzycy to m.in. oznaczanie ciał ketonowych we krwi, oznaczenie glukozy w moczu.

Cukrzyca typu 1 leczona jest insuliną. Insulinoterapia polega na systematycznym podawaniu insuliny za pomocą penów insulinowych lub pompy insulinowej. W przypadku cukrzycy typu 2 leczenie polega przede wszystkim na prawidłowej samokontroli oraz dbaniu o utrzymywanie prawidłowego poziomu cukru we krwi. Stosowane są również leki przeciwcukrzycowe, takie jak: metformina, insulina, inhibitory SGLT-2 oraz leki inkretynowe.

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, charakteryzującą się wysokim stężeniem glukozy (cukru) we krwi. Jej powodem jest upośledzenie produkcji insuliny bądź nieprawidłowe jej działanie. Zasadniczo cukrzycę dzielimy na trzy typy. Cukrzyca typu 1 dotyka z reguły osoby młode do 26. roku życia. Jej rozpoczęcie jest nagłe i wymaga ona zastosowania insulinoterapii. Cukrzyca typu 2 – jej rozwój może trwać kilka lat, a pacjent nie zawsze jest świadomy choroby. Leczenie polega na odpowiedniej diecie, wysiłku fizycznym oraz farmakoterapii. Z reguły stosuje się na początku doustne leki przeciwcukrzycowe, które wraz z rozwojem choroby można wspomagać insulinoterapią. Cukrzyca typu 3, to cukrzyca ciążowa – dotyka kobiet ciężarnych i najczęściej jest wykrywana pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży, a po jej wykryciu pacjentka musi pozostać do końca ciąży pod opieką diabetologa, który decyduje o leczeniu. Najczęściej kobiety ciężarne leczone są insuliną. 

Objawy 

Objawów cukrzycy jest wiele. Bardzo charakterystycznymi są: uczucie ciągłego pragnienia oraz wielomocz. Pacjent przyjmuje duże dawki płynu, gdyż organizm w ten sposób chce zmniejszyć stężenie glukozy we krwi. Pacjent oddaje przez to bardzo często mocz, gdyż w ten sposób pozbywa się glukozy. Kolejnymi objawami są zaburzone funkcje widzenia i słuchu. Dzieje się tak dlatego, że podwyższone stężenie glukozy negatywnie wpływa na naczynia krwionośne w obrębie narządu wzroku i słuchu. Stężenie glukozy we krwi jest wysokie, jednak na skutek braku insuliny lub w wyniku jej nieprawidłowego działania nie może ona odżywiać komórek. Powoduje to wzrost apetytu przy jednoczesnym spadku masy ciała. Zdecydowana większość chorych na cukrzycę odczuwa ciągłe zmęczenie, nawet pomimo tego, że nie są mocno obciążeni pracą. Przyczyną jest niedożywienie komórek, które nie otrzymują wystarczającej ilości glukozy. U chorych na cukrzycę często obserwowana jest zmienność nastrojów. Do zmian takich dochodzi na skutek zmian hormonalnych. Cukrzyca powoduje także zmiany w niedożywionych mięśniach, co skutkuje ich bólem i zmianami strukturalnymi. Częstymi objawami cukrzycy są także problemy z gojeniem się ran, częste infekcje narządów intymnych (szczególnie u kobiet), częste infekcje skórne, nawracające zapalenie pęcherza oraz zmęczenie i senność.

Co robić, gdy zauważymy niepokojące objawy świadczące o cukrzycy?

Jeśli pojawią się u nas objawy świadczące o cukrzycy, powinniśmy jak najszybciej udać się do lekarza. Zleci on badania, które będą mogły potwierdzić nasze obawy. Należy pamiętać, że wczesne wykrycie cukrzycy daje dużo większe szanse na uniknięcie ciężkich powikłań, jakie niesie za sobą to schorzenie.

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, objawiająca się podwyższonym poziomem glukozy we krwi. Do najczęstszych typów tego schorzenia zalicza się cukrzycę typu 1 oraz typu 2, a także cukrzycę ciążową. Cukrzyca typu 1 stanowi około 10% wszystkich typów zachorowań. Jest to przewlekła choroba, w której komórki układu odpornościowego atakują komórki trzustki. Dlatego też zalicza się ją do chorób autoimmunologicznych. Przez zaatakowanie zdrowej trzustki organizm nie jest w stanie sam produkować hormonu insuliny, który jest potrzebny do metabolizmu cukrów w organizmie. Z tego powodu przy cukrzycy typu 1 występuje zbyt wysoki poziom glukozy we krwi, czyli hiperglikemia. 

Bez wątpienia zdiagnozowanie cukrzycy typu 1 jest bardzo trudnym momentem dla pacjenta i jego rodziny. Tej choroby nie można wyleczyć, a samo leczenie jest natomiast bardzo angażujące – wymaga kontrolowania glikemii wielokrotnie w ciągu doby, podawania insuliny do każdego posiłku, zapobiegania hipoglikemiom i hiperglikemiom, przeliczania posiłków na wymienniki węglowodanowe i białkowo-tłuszczowe itp. Aby móc skutecznie leczyć cukrzycę typu 1 u siebie lub swojego dziecka, trzeba się na początku bardzo wiele nauczyć, jeśli chodzi o samokontrolę, dietę, zasady podawania insuliny, a także należy poznać reakcje organizmu na leczenie, poszczególne posiłki, aktywność fizyczną. Dlatego początki z cukrzycą typu 1 dla większość są bardzo trudne. Z czasem jednak życie z tą chorobą może stać się zdecydowanie prostsze, pod warunkiem, że pacjent pogodzi się z diagnozą, nauczy się własnego organizmu oraz zasad leczenia.

Przyczyny cukrzycy typu 1

Cukrzyca typu 1 to choroba autoimmunologiczna, podobnie jak celiakia, toczeń, reumatoidalne zapalenie stawów czy choroba Hashimoto. W cukrzycy typu 1 układ odpornościowy niszczy komórki trzustki produkujące insulinę. Proces ten jest rozciągnięty w czasie, a objawy cukrzycy pojawiają się wtedy, kiedy znaczna część komórek beta ulegnie destrukcji. Ciągle nie wiadomo, co inicjuje proces niszczenia własnych komórek beta. Podejrzewa się, że wpływ na to mogą mieć takie czynniki, jak: niedobór witaminy D, przewlekły stres, zbyt wczesne włączanie do diety mleka krowiego czy choroby wirusowe. 

Cukrzyca typu 1 uznawana jest za chorobę o podłożu genetycznym – chorują te osoby, które mają do tego predyspozycję, na którą nakłada się tzw. czynnik spustowy, wywołujący proces autodestrukcji komórek beta. Fakt, że skłonność do cukrzycy dziedziczymy dla wielu jest zaskoczeniem, bo najczęściej diabetycy nie mają wśród bliskich osób z cukrzycą. Trzeba jednak pamiętać, że nie każdy, kto jest obciążony cukrzycą, zachoruje. Może zachorować dziecko zdrowych rodziców, którzy przekazali mu predyspozycje do zaburzeń gospodarki węglowodanowej, sami będąc osobami zdrowymi. 

Objawy cukrzycy typu 1

Do typowych objawów cukrzycy typu 1 zalicza się: 

  • bardzo wzmożone pragnienie przez całą dobę, 
  • częste oddawanie dużych ilości moczu (w dzień i w nocy), 
  • chudnięcie, 
  • ogólne zmęczenie, senność,
  • kwaśny zapach acetonu z ust.

Wzmożone pragnienie oraz częste oddawanie moczu, to objaw hiperglikemii – wysokiego poziomu cukru we krwi spowodowanego niedoborem insuliny. Chudnięcie to konsekwencja tego, że cukier z pożywienia, zamiast dostać się do komórek, krąży we krwi. Dzieje się tak dlatego, że w organizmie brakuje hormonu, który „przesuwa” glukozę z krwi do komórki. Zapach acetonu (przypominający zgniłe jabłka) to z kolei efekt wzmożonego spalania tłuszczu. Kiedy organizm nie może czerpać energii z węglowodanów, przestawia się na spalanie tłuszczów (które odbywa się bez udziału insuliny). Skutkiem tego jest zakwaszenie organizmu i charakterystyczny zapach w wydychanym powietrzu. 

Objawy cukrzycy typu 1 są bardzo nasilone i uciążliwe. Trudno z nimi funkcjonować przez dłuższy czas, dlatego większość pacjentów po kilku dniach/tygodniach zgłasza się z nimi do lekarza. Lekarz zleca przede wszystkim badanie poziomu cukru we krwi oraz kontrolę moczu. Przy nieleczonej cukrzycy typu 1 glikemia jest zwykle bardzo wysoka (powyżej 300 mg/dl), a w moczu znajdują się duże ilości cukru i ciał ketonowych. 

Leczenie cukrzycy typu 1

Leczenie cukrzycy typu 1 polega na uzupełnianiu niedoborów insuliny. Lek ten musi być podawany w postaci podskórnych iniekcji (zastrzyków), lub za pomocą pompy insulinowej (tzw. stały wlew insuliny). W odróżnieniu od takich chorób, jak chociażby niedoczynność tarczycy, gdzie niedobór hormonów uzupełnia się lekami przyjmowanymi raz na dobę, dawkowanie insuliny jest znacznie bardziej skomplikowane. Trzustka zdrowego człowieka wydziela niewielkiej ilości insuliny przez całą dobę, natomiast w odpowiedzi na posiłek węglowodanowy, następuje wyrzut większych dawek hormonu. Zdrowy organizm bardzo precyzyjnie gospodaruje insuliną, tak aby poziom cukru we krwi po posiłki i w ciągu całej doby był prawidłowy. Odtworzenie tego mechanizmu przy podawaniu insuliny z zewnątrz nie należy do najłatwiejszych. Pacjenci podający insulinę za pomocą pompy, mają ją przez całą dobę podpiętą do ciała. Pompa jest zaprogramowana w ten sposób, aby na podobieństwo zdrowej trzustki, co kilka minut wydzielać minimalne ilości insuliny. To dzieje się automatycznie. Przed posiłkami potrzebne są jednak większe ilości leku. Konieczne jest wtedy ustawienie tzw. bolusa doposiłkowego, czyli dawki insuliny, którą oblicza się, biorąc pod uwagę posiłek – zawarte w nim węglowodany, białko i tłuszcze oraz zwracając uwagę na cukier przed posiłkiem. Diabetycy z cukrzycą typu 1 leczeni tzw. metodą intensywnej, funkcjonalnej insulinoterapii podają sobie insulinę za pomocą penów (wstrzykiwaczy). W tym przypadku pacjent raz dziennie podaje insulinę bazową (analog długodziałający), a do każdego posiłku analog szybkodziałający. Niezależnie od metody podawania insuliny (żadna nie jest lepsza ani gorsza; obydwie mają swoich zwolenników), celem leczenia jest utrzymywanie cukru we krwi jak najbliżej normy, jaką mają osoby zdrowe. 

Samokontrola w cukrzycy typu 1

Nieodłącznym elementem leczenia cukrzycy jest częste monitorowanie glikemii. Pacjenci z cukrzycą typu 1 powinni sprawdzać cukier kilka razy na dobę: na czczo, przed każdym posiłkiem, przed snem oraz zawsze wtedy, gdy podejrzewają hipoglikemię lub hiperglikemię. To niezbędne minimum. W praktyce pacjenci wykonują kilka/kilkanaście pomiarów na dobę. Do samodzielnego badania cukru służą glukometry oraz systemy do tzw. ciągłego monitorowania glikemii (CGM). Glukometr umożliwia pomiar cukru z pobranej z palca kropli krwi. Jest to zawsze badanie punktowe i wymagające przerwania ciągłości skóry. Znacznie wygodniejsze i dostarczające zdecydowanie więcej danych są systemy do ciągłego monitorowania glikemii, dzięki którym pacjent ma podgląd w swoje cukry 24 godziny na dobę. Widzi nie tylko punktową glikemię, ale też jej trend – jak zmienia się ona w czasie. Te dodatkowe informacje bardzo ułatwiają diabetykom prowadzenia samokontroli. Niestety systemy do ciągłego monitorowania glikemii, ze względu na brak refundacji, nie są dostępne dla wszystkich diabetyków. 

Samokontrola cukrzycy ma ogromne znaczenie, bo to na podstawie regularnych badań pacjent podejmuje tzw. decyzje terapeutyczne, czyli np. decyduje, ile insuliny podać na dany posiłek, czy może spokojnie położyć się spać albo podjąć aktywność fizyczną. Dzięki samokontroli diabetyk poznaje swój organizm. Przekonuje się, jak na jego glikemię wpływa większy wysiłek, stres, posiłki bogate w tłuszcze czy cukry proste. Częste pomiary glikemii są w przypadku osób z cukrzycą typu 1 koniecznością, ponieważ nie mając własnej insuliny i podając ją z zewnątrz, są oni narażenia na bardzo duże jej wahania. Przy cukrzycy typu 1 cukry okresowo mogą być znacznie powyżej, jak i znacznie poniżej, normy. Obydwie sytuacja są niekorzystne dla zdrowia i należy ich unikać.

Hipoglikemia w cukrzycy typu 1

Hipoglikemia, inaczej niedocukrzenie, zaliczana jest do ostrych powikłań cukrzycy. O hipoglikemii mówimy wówczas, gdy poziom cukru we krwi spada poniżej 70 mg/dl. Niedocukrzenie to nierównowaga między ilością insuliny, a glukozy w organizmie na korzyść tej pierwszej. Zdrowy organizm w odpowiedzi na poposiłkowy wzrost cukru zawsze wydziela dokładnie tyle insuliny, ile potrzeba i w ten sposób utrzymuje normoglikemię. Diabetyk oczywiście także stara się tak dawkować insulinę, by jego cukry były bliskie normy, ale nie zawsze mu się to udaje. Planując dawkę insuliny, trzeba brać pod uwagę wiele czynników i nie zawsze da się obliczyć ją idealnie. Hipoglikemia jest wpisana w ryzyko leczenia cukrzycy insuliną, a zadaniem pacjentów oraz ich bliskich jest nauczenie się rozpoznawania jej objawów i szybkiego reagowania. 

Objawy hipoglikemii są bardzo różne, najczęściej spotykane to: 

  • blada skóra na twarzy,
  • drżące ręce,
  • poczucie, że nogi są „jak z waty”, 
  • nadmierna potliwość, 
  • rozdrażnienie. 

Kiedy poziom cukru we krwi spada znacznie poniżej przyjętej normy, mogą pojawić się objawy z ośrodkowego układu nerwowego:

  • trudności z wsławianiem się, 
  • dezorientacja, 
  • splątanie, 
  • drgawki. 

Jeśli pacjent w porę nie zareaguje na zbyt niski cukier, może u niego dojść do utraty przytomności. Aby szybko podnieść glikemię, należy wypić słodki napój lub spożyć glukozę. W chwili, gdy diabetyk straci przytomność, konieczne jest podanie mu podskórnie glukagonu (hormonu o działaniu przeciwstawnym do insuliny) oraz/lub wezwanie pogotowia. 

Hiperglikemia w cukrzycy typu 1

Brak własnej insuliny sprawia, że pacjent jest w 100% uzależniony od hormonu dostarczanego z zewnątrz. Wystarczy zapomnieć podać insulinę lub podać ją w miejsce, z którego nie wchłania się ona prawidłowo, by organizm szybko odczuł jej niedobór, co będzie się przejawiało wysoką hiperglikemią. O hiperglikemii (przecukrzeniu) mówimy już przy cukrach powyżej 160–200 mg/dl; jednak trzeba być przygotowanym, że przy cukrzycy typu 1 zdarzają się znacznie poważniejsze przecukrzenia. Czasami wynikają one z błędów pacjenta, czasami przyczyną jest np. awaria pompy insulinowej. Wysoka hiperglikemia to znak, że w organizmie znacznie brakuje insuliny, objawia się ona sennością, apatią, zmęczeniem; natomiast wzrasta pragnienie i potrzeba częstszego korzystania z toalety. Diabetycy obawiają się przecukrzeń przede wszystkim z powodu ich zgubnego wpływu na naczynia krwionośne – hiperglikemia to główna przyczyna przewlekłych powikłań cukrzycy (uszkodzeń nerek, wzroku, nerwów, chorób sercowo-naczyniowych). Przy hiperglikemii konieczne jest podanie korekcyjnej dawki insuliny.

Życie z cukrzycą typu 1

Współczesne metody leczenia cukrzycy sprawiają, że życie z tą chorobą przestało być wyrokiem. Dzisiaj diabetycy mogą funkcjonować bardzo podobnie, jak ich zdrowi rówieśnicy, cukrzyca nie przeszkadza im w edukacji, rodzicielstwie, podróżach, karierze zawodowej lub w uprawianiu sportów ekstremalnych. Oczywiście samo życie z chorobą jest wyzwaniem, wymaga samodyscypliny w przestrzeganiu zaleceń oraz dużej determinacji do leczenia. Glikemie pacjenta z cukrzycą typu 1 nigdy nie są do końca przewidywalne, gdyż wiele czynników ma na nie wpływ, a my nie zawsze. Dlatego terapia w niektórych momentach przypomina „walkę z wiatrakami” i w związku z tym życie z cukrzycą wymaga też pewnej siły psychicznej, by się nie zniechęcać niepowodzeniami, by mieć motywację do angażującego leczenia. Warto skupić się na tym, że choć jest to choroba przewlekła, to można się jej nauczyć i doskonale z nią funkcjonować. Często nawet „zdrowiej” (biorąc pod uwagę dietę, aktywność fizyczną i świadomość swojego organizmu) od zupełnie zdrowych rówieśników.

Cukrzyca typu LADA to rodzaj cukrzycy typu 1, na ogół występuje u osób dorosłych po 35. roku życia.  W związku z tym, że choroba wolno postępuje, często zostaje niezauważona. Jest to choroba o podłożu autoimmunologicznym, powodująca powstawanie w organizmie chorej osoby przeciwciał przeciwko własnym komórkom, powodując ich destrukcję. Przyczyny choroby są takie same, jak w cukrzycy typu 1, a objawy są zbliżone do cukrzycy typu 2, dlatego ta jednostka chorobowa jest trudna w rozpoznaniu i często diagnozowana jest właśnie jako cukrzyca typu 1 lub 2. Cukrzyca typu LADA stanowi około 10% przypadków wszystkich rodzajów cukrzycy.

Objawy cukrzycy typu LADA

W związku z tym, że choroba ta ma bardzo powolny przebieg, to rozwija się latami, stopniowo zwiększając poziom glikemii we krwi, a w początkowej fazie nie daje żadnych widocznych objawów. Jak już zdąży zadomowić się w naszym organizmie, objawia się nadmiernym pragnieniem, zaburzeniem widzenia oraz częstym oddawaniem moczu.

Cechami charakterystycznymi wskazującymi na możliwość występowania choroby u danej osoby są: wiek – przypadłość ta zazwyczaj dopada bowiem osoby w przedziale wiekowym 35– 50 lat; nadczynność tarczycy; obecność we krwi przeciwciał anty-GAD lub innych przeciwciał przeciwwyspowych; smukła sylwetka (prawidłowa masa ciała). Ciekawostką jest to, że cukrzyca typu LADA dotyka tych osób, u których w rodzinie nie występowała.

Leczenie i diagnostyka cukrzycy typu LADA

Zdiagnozowanie cukrzycy typu LADA odbywa się poprzez oznaczenie przeciwciał przeciwko strukturom wysp trzustkowych. Ponieważ postawienie diagnozy na podstawie samych objawów choroby jest niewykonalne, pewność daje więc nam tylko oznaczenie przeciwciał. Drugim badaniem diagnozującym cukrzycę typu Lada jest oznaczenie stężenia peptydu C. Są dwa sposoby wykonywania tego badania, a mianowicie: można oznaczyć peptyd C na czczo oraz na czczo po podaniu glukagonu dożylnie. W przebiegu cukrzycy LADA stężenie wyżej wspomnianego peptydu jest małe i nie zwiększa się po podaniu glukagonu. 

Cukrzyca typu LADA powoduje stopniowe niszczenia komórek typu beta przez przeciwciała, co przyczynia się do ich powolnej destrukcji oraz do zmniejszania przez nie wydzielania insuliny, co w konsekwencji prowadzi do konieczności jej podawania. W początkowej fazie choroby stosuje się leki przeciwhiperglikemiczne oraz dietę cukrzycową, jednak po kilku miesiącach stopniowego niszczenia komórek typu beta, wymagane jest rozpoczęcie insulinoterapii. Coraz więcej w środowisku medycznym mówi się o sugestiach zastosowania u chorych z cukrzycą typu LADA, leczenia immunomodulującego z zastosowaniem rekombinowanego GAD65.

Cukrzyca MODY to rzadka i uwarunkowana genetycznie odmiana cukrzycy. Choroby genetyczne, które nie należą do chorób autoimmunologicznych, dzielą się na monogenowe i wielogenowe. Cukrzyca MODY należy do cukrzyc monogenowych, czyli związanych z mutacją pojedynczego genu. Jest chorobą przewlekłą, dziedziczoną niezależnie od płci. Typowo objawy cukrzycy MODY pojawiają się przed ukończeniem 25. roku życia.

Rodzaje cukrzycy MODY

Istnieje 11 znanych nam typów tej choroby. Każdy typ zależy od rodzaju zmutowanego genu. Najbardziej znanych jest sześć typów MODY związanych z następującymi genami: HNF1A, Glukokinaza, HNF1B, HNF4A, IPF1, NEURO1D. 

Objawy MODY są wynikiem umiarkowanej hiperglikemii (podwyższony poziom glukozy we krwi). Do objawów cukrzycy typu MODY należą: wzmożone pragnienie, wielomocz, utrata masy ciała, osłabienie, utrata łaknienia, stany zapalne narządów moczowo-płciowych, ropnie skórne. Nietrudno zauważyć, że wymienione dolegliwości są charakterystyczne dla cukrzycy typu 1. W przebiegu cukrzycy MODY są ona znacznie mniej nasilone. Nierzadko zdarza się, że u pacjenta występuje cukrzyca MODY bez objawów, a hiperglikemia zostaje wykryta przypadkowo.

Jak diagnozowana jest cukrzyca typu MODY?

Właściwe postawienie diagnozy może uchronić pacjenta przed niepotrzebną insulinoterapią. Cukrzyca MODY często jest wykrywana przypadkowo przez pomiar glikemii, który okazuje się podwyższony. Brak jest specyficznych dla cukrzycy typu 1 przeciwciał, a także brak czynników sprzyjających rozwojowi cukrzycy typu 2, czyli otyłości, dyslipidemii i nadciśnienia tętniczego. Można wykonać także doustny test obciążenia glukozą i sprawdzić poziom glukozy we krwi na czczo. Dla potwierdzenia cukrzycy typu MODY wykonuje się badanie genetyczne, które ma na celu identyfikację mutacji i zaklasyfikowanie cukrzycy do konkretnego typu MODY. Badanie genetyczne powinno przeprowadzić się u dziecka z podejrzeniem cukrzycy monogenowej, jak również u członków jego rodziny.

Leczenie cukrzycy typu MODY należy zacząć od wprowadzenia specyficznej diety. Powinno się unikać pokarmów o wysokim indeksie glikemicznym w celu osiągnięcia wyrównanej glikemii. Należy wprowadzić także regularny wysiłek fizyczny. Cukrzyca MODY nie wymaga natychmiastowej terapii insuliną. Spośród leków doustnych najlepiej sprawdzą się leki hipoglikemizujące, takie jak gliklazyd czy glimepiryd. Gdy leki doustne, dieta i wysiłek fizyczny przestaną skutecznie działać, powinno się wprowadzić terapię insuliną. Należy pamiętać, że w przypadku niektórych form MODY insulina może być wprowadzona czasowo np. w przypadku ciąży, poważnej infekcji czy zabiegów chirurgicznych. Należy do każdego przypadku podejść indywidualnie i dostosować terapię do pacjenta.

Cukrzyca w ciąży obejmuje wszystkie przypadki współistniejącej ciąży i cukrzycy. Można wyróżnić:

  1. Cukrzycę przedciążową – to sytuacja, kiedy kobieta chorująca na cukrzycę i zachodzi w ciążę.
  2. Cukrzycę ciężarnych – to sytuacja, kiedy cukrzyca pojawia się w trakcie trwania ciąży.

Co to jest cukrzyca ciążowa?

Cukrzyca ciążowa jest zaburzeniem gospodarki węglowodanowej, rozwijającym się w trakcie trwania ciąży. Występuje u 2–12 % ciężarnych, pojawia się w drugiej połowie ciąży i zazwyczaj ustępuje po porodzie.

Przyczyny

Cukrzyca ciążowa ma związek ze zmianami hormonalnymim, które zachodzą w organizmie podczas ciąży. Łożysko wydziela m.in. laktogen i estrogeny łożyskowe. W ciąży wzrasta też stężenie prolaktyny. To wszystko sprzyja rozwojowi insulinooporności. Ryzyko cukrzycy ciążowej wzrasta u kobiet powyżej 35. roku życia. Inne czynniki powodujące wzrost ryzyka wystąpienia cukrzycy ciążowej:

  • nadwaga lub otyłość,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • zespół policystycznych jajników,
  • cukrzyca typu 2 u członków jej rodziny,
  • urodzenie dziecka z dużą masą urodzeniową (>4000 g) lub wadą rozwojową.

Po porodzie poziom hormonów wraca do stanu sprzed ciąży i w większości przypadków, cukrzyca ciążowa ustępuje. Może to jednak świadczyć o skłonności do zaburzeń gospodarki węglowodanowej i zwiększa ryzyko wystąpienia w przyszłości cukrzycy typu 2.

Objawy cukrzycy ciążowej

Objawy długo mogą pozostać niezauważone, należą do nich:

  • zmęczenie,
  • nasilone pragnienie,
  • oddawanie dużych ilości moczu,
  • skłonność do infekcji dróg moczowych.

Ze względu na to, że cukrzyca ciążowa często przebiega bezobjawowo, bardzo ważna jest profilaktyka polegająca na przesiewowych badaniach w kierunku cukrzycy. Dwukrotnie w trakcie ciąży powinien być zbadany poziom glukozy we krwi. Przy pierwszej wizycie u ginekologa zleca się oznaczenie stężenia glukozy na czczo, jeśli wynik jest prawidłowy, to pomiędzy 24 a 28 tygodniem ciąży przeprowadza się doustny test tolerancji glukozy. W przypadku kobiet z grupy podwyższonego ryzyka, test obciążenia glukozą należy przeprowadzić już w I trymestrze ciąży. 

Cukrzycę ciążową rozpoznaje się, gdy:

  • stężenie glukozy na czczo przekracza ≥92 mg/dl (5,1 mmol/l),
  • 60 minut po podaniu glukozy stężenie we krwi przekracza ≥180 mg/dl (10 mmol/l),
  • 2 godziny po podaniu glukozy stężenie we krwi przekracza ≥153 mg/dl (8,5 mmol/l).

Konsekwencje wysokiej wagi urodzeniowej

Najczęstszym powikłaniem cukrzycy ciążowej dla płodu jest makrosomia (nadmierna waga urodzeniowa, powyżej 4000 g) – dotyczy około 30% przypadków cukrzycy w ciąży. Może to prowadzić do porodów zabiegowych, urazów okołoporodowych oraz do powikłania, jakim jest dystocja barkowa. U noworodków, które urodziły się z nadmierną masą ciała, częściej obserwuje się epizody hipoglikemii, a w przyszłości istnieje podwyższone ryzyko chorób, takich jak otyłość, cukrzyca typu 2, choroby krążenia.

Leczenie

Podstawą leczenia jest dieta oraz regularna samokontrola. Jeśli pomimo stosowanej diety, glikemia utrzymuje się na podwyższonym poziomie, konieczne jest włączenie insulinoterapii.

Cele leczenia:

  • glikemia na czczo i przed posiłkami: 70–90 mg/dl (3,9–5,0 mmol/l);
  • glikemia godzinę po posiłku nie może przekraczać 140 mg/dl (7,8 mmol/l);
  • glikemia w nocy (pomiędzy 2.00 a 4.00) powinna wynosić 70–90 mg/dl (3,9–5,0 mmol/l).

Zawartość kaloryczna pokarmów powinna być dostosowana do okresu ciąży, dotychczasowych nawyków, masy ciała matki oraz aktywności fizycznej. Ważne są odpowiednie proporcje makroskładników w diecie:

  • węglowodany powinny stanowić około 40% dostarczanych makroskładników (preferowane węglowodany o niskim indeksie glikemicznym),
  • białka 30%,
  • tłuszcze 20–30% (w tym <10% tłuszczów nasyconych).

U 10–40% ciężarnych leczenie dietetyczne okazuje się niewystarczające i konieczne jest włączenie insuliny. Zaleca się model intensywnej insulinoterapii przy pomocy wielokrotnych wstrzyknięć lub za pomocą pompy insulinowej. Doustne leki przeciwcukrzycowe nie są rekomendowane u kobiet w ciąży, ze względu na przechodzenie przez łożysko oraz brak danych na temat ich bezpieczeństwa dla płodu.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem