A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

D

Co to jest GDH

Dehydrogenaza glutaminianowa – GDH to enzym z grupy dehydrogenaz. Katalizuje reakcję przekształcenia L-glutaminianu w α-ketoglutaran i jon amonowy lub reakcję odwrotną (w zależności od organizmu, środowiska i występujących stresów). Występuje w większości mikroorganizmów oraz w mitochondriach eukariontów roślin i zwierząt.

Zastosowanie enzymu GDH

GDH-FAD – dwunukleotyd lawina-adenina z dehydrogenazą glukozy jest wykorzystywany do pomiaru glukozy przy użyciu paska testowego współpracującego z glukometrem. Metoda z użyciem GDH-FAD uznawana jest za najbardziej dokładną, ponieważ eliminuje wpływ aż 74 substancji endogennych i egzogennych. Przy wykorzystaniu tej metody zapobiega się reakcji krzyżowych z maltozą, galaktozą, fruktozą. Wyniki nie są zaburzane przez wpływ wielu substancji stosowanych w lekach, takich jak np. ampicylina, penicylina, ibuprofen, kwas askorbinowy.

Metoda pomiaru oparta na GDH-FAD

Na elektrodzie paska testowego znajduje się dehydrogenaza glukozowa, koenzym – dinukleotyd nikotynoamidoadeninowy (NAD) i mediator przeniesienia elektronu. Glukoza z próbki krwi utleniana jest w reakcji z NAD do glukonolaktonu. Proces jest katalizowany przez GDH. Mediator PQ reaguje ze zredukowanym koenzymem, przez co sam ulega redukcji i uwalnia utlenioną postać koenzymu. Zredukowany mediator utleniany jest na elektrodzie pracującej, co powoduje przepływ niewielkiego (proporcjonalnego do stężenia glukozy w kropli krwi) prądu elektrycznego, który jest mierzony przez glukometr.

Deklaracja z Saint Vincent (ang. The Saint Vincent Declaration, SVD) to ogłoszony w 1989 r. dokument wyznaczający kierunki rozwoju opieki diabetologicznej w Europie.

Czas, miejsce i cel podpisania deklaracji

Sformułowanie tej deklaracji miało miejsce w St. Vincent we Włoszech w 1989 r. na spotkaniu przedstawicieli resortów zdrowia i organizacji pacjentów ze wszystkich krajów europejskich. Spotkanie to odbywało się pod patronatem WHO i International Diabetes Federation (IDF).

Deklaracja zakłada wprowadzenie kompleksowych działań mających na celu zmniejszenie śmiertelności oraz powikłań chorobowych występujących u osób chorujących na cukrzycę, a także poprawę komfortu ich życia.

Deklaracja z Saint Vincent a realia

Niestety ówczesne ustalenia nie zostały w pełni zaimplementowane w żadnym z krajów i nie stworzono spójnego systemu opieki diabetologicznej. W tamtych czasach liczba osób zagrożonych cukrzycą sięgała 10 mln. W ciągu wielu lat od podpisania Deklaracji z Saint Vincent powstały inne projekty mające na celu zapobieganie cukrzycy i jej powikłaniom. Wiele tych działań było prowadzonych bez współpracy z różnymi środowiskami diabetologicznymi i koncentrowało się na pojedynczych aspektach choroby. Obecnie stwierdzono w Europie ok. 60 mln chorych na cukrzycę, ponadto szacuje się, że dalsze 22 mln nie są zdiagnozowane. Wiele systemów ochrony zdrowia w poszczególnych państwach nie spełnia oczekiwań chorych na cukrzycę. Widoczne jest to szczególnie w części, która powinna poprawiać komfort życia takich pacjentów, a także w zapobieganiu powikłaniom. Statystycznie co 6 sekund umiera jedna osoba na świecie z powodu powikłań związanych z cukrzycą. Są to najczęściej powikłania sercowo-naczyniowe. Bardzo duży wpływ na komfort życia i aktywność zawodową pacjentów mają powikłania mikronaczyniowe, takie jak: utrata wzroku, niewydolność nerek bądź amputacje. Niestety istnieje bardzo duża przepaść pomiędzy możliwościami, jakie mamy w leczeniu cukrzycy a realnymi działaniami, jakie są prowadzone. Obecnie w państwach Europy na ten cel przeznacza się tylko 12% z całego budżetu przeznaczonego na ochronę zdrowia. Dodatkowo aż 75% z tej kwoty przeznaczane jest na walkę z powikłaniami sercowo-naczyniowymi i mikronaczyniowymi.

Co to jest?

Dekstroza, zwana inaczej cukrem gronowym lub glukozą. Cukier ten mocno podnosi poziom insuliny ze względu na wysoki indeks glikemiczny. Dzięki tej właściwości mocno podnosi kaloryczność energetyczną, wpływa na rozwój siły i masy mięśniowej. Ze względu na swoje właściwości transportowania kreatyny jest szczególnie ceniona przez osoby trenujące zarówno sporty siłowe, jak i wytrzymałościowe. Znalazła także zastosowanie wśród diabetyków, ponieważ w krótkim czasie podnosi poziom cukru we krwi i może uchronić przed hipoglikemią. Właściwością dekstrozy jest szybkość wchłaniania, to właśnie dekstroza najszybciej trafia do krwi. Spożyta w nadmiarze może stać się przyczyną rozwoju chorób i zaburzeń.

Działanie i wykorzystywanie dekstrozy

Dekstroza błyskawicznie podnosi poziom cukru we krwi, tym samym stymulując trzustkę do wydzielania insuliny, która ma go zmniejszyć. Insulina wyłapuje dekstrozę i wraz z aminokwasami oraz kreatyną dostarcza ją do kluczowych miejsc – wątroby oraz mięśni, przyczyniając się do zwiększenia wydolności i siły organizmu. To główny powód, dla którego sięgają po nią osoby uprawiające intensywne dyscypliny sportowe – np. pływanie, bieganie, jazdę na rowerze. Ponadto wzrost stężenia kreatyny we krwi umożliwia szybsze oraz efektywniejsze budowanie masy mięśniowej, dlatego równie często jest używana przez kulturystów. Intensywne ćwiczenia prowadzą nie tylko do rozwoju mięśni, ale także do rozpadu ich włókien, a kwas mlekowy sprawia, że procesy regeneracyjne przebiegają znacznie gorzej. Po treningu siłowym lub wytrzymałościowym nie zawsze możliwe jest zjedzenie zbilansowanego posiłku, dlatego w celu uzupełnienia białka, cukrów, minerałów wykorzystuje się suplementy oraz odżywki. Przyjęcie dekstrozy w ciągu godziny po wysiłku fizycznym szybko uzupełnia straty glikogenu oraz dostarcza energię do mózgu i serca. W tym czasie organizm nastawiony jest na regenerację, nie zaś na budowanie tkanki tłuszczowej, dlatego nie należy eliminować z diety wszystkich źródeł węglowodanów.

Szkodliwe działania

O szkodliwości dekstrozy mowa wówczas, gdy jest spożywana w zbyt dużej ilości – należy ona bowiem do cukrów prostych, których nadmiar nie jest korzystny dla zdrowia. Przyczyniają się one przede wszystkim do otyłości, podwyższenia ciśnienia tętniczego, zaburzeń układu sercowo-naczyniowego, przedwczesnego rozwoju miażdżycy, zaburzeń emocjonalnych, zaburzeń gospodarki lipidowej, wahań nastrojów, a nawet zmian osobowości. Dekstroza nie powinna być ponadto nadużywana przez osoby nieuprawiające sportu, które próbują stłumić częsty brak sił zamiast poznać jego przyczynę, ponieważ może on wiązać się z utajonymi chorobami serca, przewlekłym stresem, niedoczynnością tarczycy czy anemią. Nie wolno także wykorzystywać jej jako codziennego słodzika.

Kim jest diabetolog?

Diabetolog to lekarz specjalista, którego rolą jest: profilaktyka, diagnoza, leczenie chorób i powikłań związanych z upośledzeniem metabolizmu. Należą do nich m.in.: cukrzyca typu 1, cukrzyca typu 2, cukrzyca ciążowa oraz inne nieswoiste odmiany tego schorzenia. Lekarz, który chce zostać diabetologiem, powinien mieć już specjalizację w zakresie chorób wewnętrznych lub pediatrii i dodatkowo musi także ukończyć dwuletnią specjalizację z diabetologii, która finalizowana jest państwowym egzaminem. W obecnych czasach rola diabetologa w systemie lecznictwa staje się z roku na rok coraz istotniejsza. Cukrzyca, którą głównie zajmują się diabetolodzy, została określona mianem choroby cywilizacyjnej. Ocenia się, że dotkniętych tym schorzeniem jest około 5% populacji. 

Kiedy do diabetologa

Cukrzyca typu 1 rozpoznawana jest z reguły u dzieci i osób młodych. Jej objawy są dość gwałtowne i należą do nich: wzmożone pragnienie, wielomocz, chudnięcie (pomimo dużego apetytu), senność, osłabienie, problemy z widzeniem, skłonność do infekcji. Czasem jest również rozpoznawana już w trakcie wystąpienia objawów kwasicy ketonowej. Objawia się tym, że we krwi chorego obserwuje się bardzo wysokie stężenie glukozy. Pacjenci z podejrzeniem cukrzycy na początkowym etapie leczenia są hospitalizowani, a potem do końca życia pozostają pod opieką diabetologa. 

Cukrzyca typu 2 rozwija się długo i podstępnie. Chory często nie jest świadomy schorzenia. Nierzadko jest ona rozpoznawana przy okazji badań profilaktycznych lub przy diagnozie innej dolegliwości. Taki pacjent powinien udać się do diabetologa w celu potwierdzenia diagnozy oraz ustalenia modelu leczenia. Po ustabilizowaniu choroby diabetolog wyznaczy wizyty kontrolne. 

Cukrzyca ciążowa jest bezwzględnie obarczona leczeniem u diabetologa. Dochodzi do niej w wyniku zmian hormonalnych u ciężarnych kobiet. Warto stosować się do zaleceń ginekologa, który powinien zlecać badania glikemii, aby szybko reagować na ewentualne zmiany. Nieuregulowana cukrzyca ciążowa stanowi bardzo duże zagrożenie dla zdrowia i życia płodu oraz ciężarnej. 

Wizyta u diabetologa – jak wygląda

Diabetolog podejmuje leczenie zależnie od rodzaju cukrzycy, nasilenia objawów oraz na podstawie wyników badań. W cukrzycy typu 1 niezbędne jest ustalenie odpowiedniej dla pacjenta insulinoterapii, a także wykonywanie badań potwierdzających skuteczność leczenia oraz współpraca z innymi specjalistami w przypadku wystąpienia powikłań.

Leczenie cukrzycy typu 2 lekarz zaczyna najczęściej od zaleceń co do zmiany trybu życia, wyeliminowania używek, zintensyfikowania – o ile jest to możliwe, aktywności fizycznej oraz ograniczenia węglowodanów w diecie. Może też zastosować doustne leki przeciwcukrzycowe. W zaawansowanej cukrzycy typu 2 diabetolog może zdecydować o insulinoterapii. Zleci też odpowiednie badania i w razie potrzeby podejmie współpracę z innymi specjalistami. 

W leczeniu cukrzycy ciążowej najważniejsze jest jak najszybsze wyrównanie poziomu glikemii. Lekarz najczęściej zdecyduje o zastosowaniu insulinoterapii, zleci odpowiednie badania i w razie potrzeby skieruje do innego specjalisty.

W przypadku każdego rodzaju cukrzycy, kluczową rolą diabetologa jest odpowiednia edukacja pacjenta w zakresie stylu życia, aktywności fizycznej, diety, samokontroli glikemii (nauka obsługi systemu do pomiaru glikemii), a w przypadku cukrzycy insulinozależnej, dobieranie dawki insuliny i obsługa urządzeń do jej iniekcji (peny, pompy insulinowe). 

Co to jest diabetologia?

Diabetologia to dziedzina medycyny zajmująca się terapią oraz profilaktyką cukrzycy i jej powikłań. Nazwa wywodzi się z języka łacińskiego od słowa diabetes, które z kolei pochodzi od greckiego słowa diabainein, co oznaczało „przechodzenie przez” lub „spuszczanie”. Definicja greckiego słowa nawiązywała natomiast do jednego z objawów cukrzycy, mianowicie do nadmiernej produkcji moczu przez organizm. Aulus Cornelius Celsus (25 p.n.e.) napisał encyklopedię medyczną, która zawiera opis stanu odpowiadającego cukrzycy. Historia chorób diabetologicznych opiewa już ponad 2000 lat i niestety do dzisiaj nie została zatrzymana.

Cukrzyca jest obecnie uznawana za chorobę cywilizacyjną i co za tym idzie – coraz więcej dzieci niestety na nią choruje. Lekarze specjalizujący się w diabetologii, to teraz jedna z najbardziej potrzebnych i pożądanych specjalizacji, gdyż stała opieka diabetologiczna jest potrzebna na każdym etapie choroby. Aby zostać diabetologiem, trzeba ukończyć specjalizację na tym kierunku, a po niej należy odbyć kurs zakończony państwowym egzaminem z zakresu diabetologii.

Diabetolog, czym się zajmuje?

Diabetolog jest odpowiedzialny za terapię oraz profilaktykę w cukrzycy. Według WHO na cukrzycę choruje 5% populacji i liczba ta stale rośnie. Dla cukrzyków niezmiernie ważne jest być pod ścisłą i stałą kontrolą lekarza diabetologa. To diabetolog decyduje o doborze i ewentualnej formie insulinoterapii, ustala odpowiednie zalecenia dietetyczne. Podstawą diagnozy jest stałe monitorowanie poziomu glikemii. Chorzy bardzo dokładnie powinni zadbać o systematyczne pomiary i stosowanie się do zaleceń.

Kim jest diabetyk

Diabetyk to osoba chorująca na cukrzycę, czyli inaczej cukrzyk. Nazwa cukrzycy w języku łacińskim diabetes pochodzi z języka greckiego – διαβήτης (diabetis) od czasownika διαβαίνειν (diabaínein), co oznacza w sensie dosłownym „przechodzenie przez” czy też „spuszczanie”. Starożytny lekarz Areteusz z Kapadocji zauważył i dokładnie opisał symptomy cukrzycy, w tym częste oddawanie moczu. Obecnie, według WHO, cukrzyca jest uznawana za epidemię XXI wieku jako jedyna choroba niezakaźna. Statystyki nie dają też powodów do nadziei, cukrzyków przybywa i będzie przybywać. Według danych WHO w ciągu 34 lat (od 1980–2014 r.) liczba diabetyków wzrosła niemalże 4 razy (ze 108 mln do 422 mln). WHO prognozuje również, że do 2030 r. cukrzyca będzie na 7 miejscu, jeśli chodzi o przyczynę zgonów na świecie. Cukrzyca nazywana jest też cichym zabójcą, ponieważ nie boli i bardzo długo nie daje objawów. 

Przyczyny

 Cukrzycę uznaje się za chorobę cywilizacyjną, a nadmierna konsumpcja i urbanizacja także mają na to wpływ. Wyróżniamy dwa podstawowe typy cukrzycy: cukrzyca typu 1 oraz typu 2. Cukrzyca typu 1 daje objawy dość wcześnie i jest spowodowana zniszczeniem komórek beta trzustki w procesie autoimmunologicznym. W rezultacie w organizmie nie ma insuliny, która jest niezbędna do pozyskania cukru przez komórkę. Leczenie cukrzycy typu 1 opiera się głównie na terapii insuliną w postaci wkłuć lub za pomocą pompy insulinowej. 

W przypadku cukrzycy typu 2, insulina jest wydzielana z trzustki, a problem polega na niewrażliwości tkanek na insulinę. W takim przypadku lekarz diabetolog najpewniej zaleci leczenie metforminą, ćwiczeniami i dietą. 

Czynniki ryzyka w przypadku cukrzycy typu 2

- nadwaga i otyłość,

- wiek, ryzyko rośnie wraz z wiekiem,

- brak aktywności fizycznej, słaba tkanka mięśniowa,

- nowotwory trzustki,

- choroby tarczycy,

- zespół policystycznych jajników,

- cukrzyca ciężarnych,

- nadciśnienie tętnicze,

- przewlekły stres i obciążenie psychiczne,

- zażywanie niektórych leków (beta-blokery, statyny, diuretyki tiazydowe, leki przeciwpsychotyczne).

Powikłania cukrzycy i opieka diabetologiczna

Cukrzyca jako choroba metaboliczna daje ogromny szereg powikłań i skraca czas życia diabetyka (mikro- i makroangiopatia). Pacjenci diabetologiczni, szczególnie na początku choroby, nie zdają sobie sprawy, jak ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarza diabetologa i zmiany stylu życia. O ile diabetycy chorujący na cukrzycę typu 1 są niejako bardziej uzależnieni od kontroli dobowej cukru (dawkowanie insuliny), to część diabetyków chorujących na typ 2 myśli, że przyjmowanie metforminy całkowicie rozwiązuje problem choroby. Pacjent diabetologiczny powinien się stale dokształcać i konsultować z lekarzem, co do postępowania terapii. Poza przyjmowaniem leków należy również przyłożyć dużą wagę do zmiany diety i stylu życia. 

Dializa otrzewnowa (DO) jest to metoda usuwania z organizmu toksyn i nadmiaru płynów, gdzie wykorzystywana jest naturalna zdolność filtracyjna błony otrzewnej wyściełającej od wewnątrz jamę brzuszną. W błonie tej znajdują się malutkie otwory, przez które mogą być usuwane z organizmu szkodliwe produkty przemiany materii.

Dializę wykonujemy, napełniając jamę otrzewnej płynem dializacyjnym. Płyn jest podgrzewany do temperatury ciała na specjalnych podgrzewaczach w dializie ręcznej (CADO) lub automatycznie przez cykler w dializie automatycznej (ADO). Następnie płyn dializacyjny, przepływając przez cewnik (niewielką, miękką silikonową rurkę) trafia do wnętrza jamy otrzewnej, gdzie w procesie dyfuzji i konwekcji dochodzi do oczyszczenia krwi. Ten rodzaj dializy jest możliwy, ponieważ krew płynąca przez naczynia krwionośne błony otrzewnej jest w stanie oddawać do płynu dializacyjnego nadmiar wody oraz szkodliwe produkty przemiany materii.

Leczenie

Dializa otrzewnowa jest dostępna dla większości chorych z niewydolnością nerek i jest w pełni refundowanym rodzajem leczenia. Istnieje niewiele przeciwwskazań natury medycznej, które nie pozwalają na leczenie DO, a jedno z nich to przebycie w przeszłości dużego zabiegu chirurgicznego w obrębie jamy brzusznej. Pacjenci wybierający tę metodę cenią sobie swobodę i niezależność, jaką daje dializa otrzewnowa, ponieważ zabiegi wykonywane są w domu, podczas snu, co nie odbija się negatywnie na ich życiu zawodowym, a dzięki mobilności sprzętu do przeprowadzania dializy są w stanie podróżować. Z tego rodzaju dializoterapii korzystają również dzieci, które dzięki ADO leczą się w nocy, by w ciągu dnia aktywnie funkcjonować i chodzić do szkoły.

Przygotowanie do dializy otrzewnowej

Dializa otrzewnowa wymaga jednorazowego niewielkiego zabiegu operacyjnego, podczas którego wytworzony zostanie dostęp do wnętrza jamy otrzewnej. W znieczuleniu miejscowym lub ogólnym lekarz wprowadza miękką, plastikową rurkę do brzucha – tak zwany cewnik. Ujście cewnika z jamy brzusznej na skórę znajduje się zazwyczaj nieco poniżej i w bok od pępka, choć lokalizację można ustalić indywidualnie, mając na względzie potrzeby, przyzwyczajenia i wygodę pacjenta. Miejsce ujścia cewnika na skórę jest zabezpieczane opatrunkiem.

Metody dializy otrzewnowej

 W dializie otrzewnowej wyróżniamy dwie metody: ręczną oraz automatyczną. Obie metody przeprowadza się własnoręcznie w warunkach domowych.

- CADO – to inaczej ciągła ambulatoryjna dializa otrzewnowa. Ambulatoryjna w tym kontekście oznacza, że pacjent nie jest leczony w szpitalu. Zabiegi wymiany płynu dializacyjnego odbywają się zazwyczaj czterokrotnie w ciągu doby, przez 7 dni w tygodniu, a każda z wymian trwa około 40 minut.

- ADO – oznacza automatyczny proces dializy, który wykonywany jest w nocy podczas snu, co znacznie podnosi komfort życia, ponieważ w ciągu dnia pacjent nie musi już przeprowadzać żadnych wymian. Aparat kontroluje czas dializy, automatycznie drenuje „zużyty” płyn oraz napełnia jamę otrzewnej kolejną porcją płynu. Pacjent podłącza się samodzielnie do aparatu wieczorem i odłącza rano. Leczenie jest wykonywane co noc i zajmuje ok. 8–10 godzin. Aparat do wykonywania tego rodzaju dializy, zwany cyklerem, jest przenośny, więc można go zabrać ze sobą wszędzie. Natomiast płyny dializacyjne w przypadku CADO i ADO mogą zostać dostarczone do miejsca wskazanego przez pacjenta – również w miejsce wakacyjnego wypoczynku.

Przestrzeganie właściwej diety w cukrzycy jest bardzo ważne, gdyż dieta właściwie stanowi podstawę leczenia. Odpowiednia może zapewnić prawidłowy poziom glukozy we krwi i obniżyć ryzyko powikłań, takich jak: neuropatia, nefropatia, angiopatia i retinopatia. Dieta w cukrzycy powinna być dobierana indywidualnie, ponieważ dziennie zapotrzebowanie energetyczne jest inne dla każdego z nas i zależy od wieku, płci, masy ciała, wzrostu oraz poziomu aktywności fizycznej. U osób z nadwagą niezbędna jest redukcja masy ciała. Zaleca się im diety z obniżoną ilością kalorii. 

Podstawowe zasady diety cukrzycowej

Należy zjadać 4–6 posiłków dziennie i spożywać je o stałych porach. Należy również spożywać produkty o niskim i średnim indeksie glikemicznym i unikać produktów o wysokim indeksie. Indeks glikemiczny mówi nam bowiem o tym, jak gwałtownie wzrasta poziom glukozy we krwi po spożyciu danego produktu spożywczego. 

Produkty spożywcze dzielimy na te o: 

- niskim (<55),

- średnim (55–70),

- wysokim (>70) indeksie glikemicznym.

 

Wysoki indeks glikemiczny oznacza, że spożyte produkty spowodują gwałtowny wzrost poziomu cukru we krwi. Zjedzenie produktów o niskim indeksie glikemicznym spowoduje niewielki wzrost glukozy we krwi. Dlatego tak ważne jest spożywanie produktów o niskim i średnim indeksie. Należy pamiętać o tym, żeby nie rozgotowywać warzyw, makaronów, kasz, ryżu, ponieważ rozgotowane potrawy mają wyższy indeks glikemiczny. Najlepiej jeść te produkty w postaci al dente. Należy także jeść owoce mniej dojrzałe, bo im bardziej owoc jest dojrzały, tym ma wyższy indeks glikemiczny.

Jakie produkty należy spożywać:

- razowe pieczywo, bułki, chleb graham;

- grube kasze, ryż brązowy;

- razowe makarony;

- pełnoziarniste płatki;

- chude gatunki mięsa (np. kurczak, indyk) i wędlin, ryby;

- chude przetwory nabiałowe, mleko, śmietana, jogurty naturalne;

- oliwa z oliwek, tłuszcze roślinne;

- sałata, ogórki, pomidory, szpinak, fasola, brokuł, kalafior, świeża marchewka, rzodkiewka, rzepa, soczewica, fasole;

- orzechy, ziarna słonecznika.

Jakich produktów należy unikać:

- słodyczy, tortów, ciast z kremami, słodkich bułek, czekolady, batoników, cukierków;

- miodu, dżemu, nutelli;

- białego pieczywa, bułek, makaronów, rogalików francuskich, bagietek;

- pełnotłustego mleka, masła, śmietany, słoniny, smalcu; 

- tłustych wędliny i serów (pełnotłuste sery żółte i sery pleśniowe), tłustych pasztetów, parówek, pasztetowej, salcesonu, baleronu, boczku, salami;

- coca-coli, słodzonych gazowanych napojów, chipsów, frytek;

- alkoholu, ponieważ obniża poziom glikemii;

- suszonych owoców, daktyli. 

Powinno się zamiast cukru białego, sacharozy używać słodzików np. ksylitolu lub stewii.

Najlepszą metodą obróbki kulinarnej produktów spożywczych jest: gotowanie, duszenie, grillowanie, pieczenie bez dodatku tłuszczu, przygotowywanie w folii, pieczenie w piekarniku.

Dieta cukrzycowa a cukrzyca

Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią, wynikającą z defektu wydzielania i/lub działania insuliny. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem i zaburzeniem czynności oraz niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza: oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. Leczenie cukrzycy powinno być kompleksowe i, oprócz insulinoterapii oraz farmakoterapii, powinno obejmować również odpowiednie postępowanie dietetyczne. Do czasu odkrycia insuliny, to właśnie dieta była jedynym sposobem leczenia cukrzycy.

Dieta cukrzycowa – zalecenia PTD

Celem leczenia dietetycznego chorych na cukrzycę jest uzyskanie i utrzymanie:

  • prawidłowego stężenia glukozy we krwi,
  • optymalnych wartości ciśnienia tętniczego krwi,
  • pożądanej masy ciała,
  • optymalnego stężenia lipidów.

Odpowiednio dobrana dieta powinna uwzględniać indywidualne preferencje żywieniowe pacjenta. Dlatego dietetyk lub diabetolog, układając dietę powinien wziąć również pod uwagę wiek, płeć, wagę oraz status materialny pacjenta. Osoby chore na cukrzycę powinny zostać zachęcone do przestrzegania zasad prawidłowego żywienia. A także do kontroli wielkości spożywanych porcji, odpowiedniego zbilansowania posiłków i ich regularności. Należy pamiętać, że nie ma uniwersalnej diety dla wszystkich pacjentów chorych na cukrzycę.

Zalecenia dietetyczne chorych z cukrzycą typu 1:

  • założenia dietetyczne powinny być ustalone indywidualnie;
  • insulinoterapia powinna być dostosowana do zwyczajów żywieniowych pacjenta;
  • przy wyborze żywności pomocny może być indeks glikemiczny (IG);
  • przy opracowaniu założeń diety należy traktować priorytetowo szacowanie zawartości węglowodanów przyswajalnych w posiłku, np. w systemie wymienników węglowodanowych (WW).

Zalecenia dietetyczne chorych z cukrzycą typu 2:

  • celem terapii dietetycznej jest obniżenie i utrzymanie odpowiedniej masy ciała;
  • zmniejszenie masy ciała o co najmniej 5%, w porównaniu z masą wyjściową, przynosi wymierną poprawę kontroli glikemii, jednak optymalnie redukcja masy ciała powinna wynosić co najmniej 7%;
  • nie zaleca się długotrwałego stosowania diety niskowęglowodanowej;
  • wszystkim pacjentom z cukrzycą oraz z nadwagą/otyłością zaleca się kontrolę wielkości porcji.

Dieta cukrzycowa – zalecane produkty

Węglowodany:

  • Udział węglowodanów w diecie powinien wynosić około 45%.
  • Głównym źródłem węglowodanów powinny być produkty pełnoziarniste: ciemne pieczywo, płatki owsiane, ryż brązowy, kasza gryczana.
  • Chory powinien ograniczyć do minimum spożywanie węglowodanów prostych.
  • Dzienne spożycie fruktozy nie powinno przekraczać 50 g, nie zaleca się stosowania fruktozy jako zamiennika cukru.

Tłuszcze:

  • W leczeniu dietetycznym cukrzycy udział tłuszczu w diecie powinien być taki, jak w diecie osób zdrowych i może wahać się od 25% do 40% wartości energetycznej diety.
  • Tłuszcze nasycone powinny stanowić mniej niż 10% wartości energetycznej diety.
  • Zawartość cholesterolu w diecie nie powinna przekraczać 300 mg/d.
  • Rekomendowane są tłuszcze roślinne, z wyjątkiem palmowego i kokosowego.

Białka:

  • U większości chorych na cukrzycę, podobnie jak w populacji ogólnej, udział energii pochodzącej z białka w diecie powinien wynosić 15–20%.
  • Źródłem białka pełnowartościowego są: mięso, drób, ryby, mleko, sery, jogurty, kefir, jaja i przetwory z tych produktów.

Dieta Montignaca opiera się na założeniu, że przyczyną nadwagi są przede wszystkim te węglowodany, które gwałtownie podnoszą poziom cukru we krwi. Nazwa diety pochodzi od nazwiska jej autora – Michela Montignaca. Dietę tę można polecić każdemu, bo zawiera wszystkie niezbędne składniki odżywcze i od czasu do czasu można sobie pozwolić na małe przyjemności. Zasady diety Montignaca są proste: nie liczymy kalorii, jemy tyle, by nie czuć głodu, odpowiednio łączymy węglowodany, białka i tłuszcze, wybierając produkty o niskim indeksie glikemicznym (IG). Jednak najbardziej dedykowana jest osobom otyłym, które mają podwyższony poziom insuliny. Ten produkowany przez trzustkę hormon przekazuje do komórek część glukozy (cukru) obecnej we krwi. Jest ona tam wykorzystana jako źródło energii niezbędnej do życia, a następnie spalona. Resztę cukru insulina kieruje do energetycznego magazynu, czyli tkanki tłuszczowej. Jeśli we krwi stale utrzymuje się nadmiar cukru, trzustka pracuje na wysokich obrotach, bo musi produkować coraz więcej insuliny. A więcej insuliny, to więcej cukru trafiającego do komórek tłuszczowych i tym samym – więcej kilogramów.

Przebadano setki produktów spożywczych, by ocenić, jaką mają zdolność uwalniania glukozy w organizmie człowieka. Jako miarą posłużono się tzw. indeksem glikemicznym (IG), który określa to, jak wzrośnie poziom glukozy we krwi po spożyciu 50 g danego produktu. Im IG jest niższy, tym mniej glukozy z danego pokarmu trafia do krwi. Montignac podzielił produkty na 3 grupy: o niskim, średnim i wysokim IG:

  • niskie IG – wartości <55,
  • średnie IG – wartości 55–70,
  • wysokie IG – wartości >70.

Na wysokość indeksu glikemicznego mają wpływ czynniki, takie jak: stopień przetworzenia produktu, zawartość cukrów prostych i skrobi (również jej rodzaj), obecność tłuszczu, białek, kwasów organicznych i błonnika. Najbardziej korzystne w procesie odchudzania są produkty z małym IG.

Dieta glikemiczna korzysta również z innego pojęcia, jakim jest ładunek glikemiczny. W odróżnieniu od IG, odnosi się on do konkretnej porcji spożywanego produktu i obrazuje jej wpływ na glikemię pacjenta. W diecie Montignaca zakazane są produkty o indeksie glikemicznym powyżej 50, np.: ziemniaki (poza młodymi), biała mąka, kukurydza, biały ryż, białe pieczywo, cukier, cukierki, ciasta, słodzone konfitury, miód, banany, winogrona, suszone owoce, frytki, piwo.

Produkty zalecane w diecie Montignaca

Produkty bogate w węglowodany, których indeks glikemiczny nie przekracza 35:

  • WARZYWA: bakłażan, brokuł, brukselka, burak czerwony (surowe), cebula, cukinia, cykoria, endywia, fasolka szparagowa, kalafior, kapusta, marchew (surowa), ogórek, papryka, pomidor, por, rzepa, rzodkiewka, sałata, seler, szczaw, szparag, szpinak.
  • ŚWIEŻE OWOCE: agrest, awokado, brzoskwinia, figa, grejpfrut, granat, gruszka, jabłko, jagoda, malina, marakuja, morela (także suszona), morwa, nektarynka, pomarańcza, porzeczka czerwona, śliwka, truskawka, wiśnia.
  • STRĄCZKOWE: ciecierzyca, fasole (wszystkie gatunki), groch, groszek zielony (świeży lub mrożony), soczewica.
  • NASIONA I ZBOŻA: amarantus, jęczmień, migdał, nasiona: siemienia lnianego, sezamu, maku, słonecznika, orzechy: arachidowe, laskowe, nerkowca, pistacjowe, włoskie, ryż (tylko brązowy i dziki), soja (także tofu i mleko).
  • INNE: jogurt naturalny, czekolada (gorzka powyżej 70% kakao), pędy bambusa, musztarda ostra typu Dijon, syrop z agawy, grzyby.

Nasze pożywienie to nie tylko węglowodany, choć to one stanowią podstawę diety. Ważne są także białka i tłuszcze. W diecie Montignaca jest ich sporo. 1/3 dziennego spożycia powinny stanowić produkty białkowe, czyli chude mięso i chudy nabiał (ten pochodzący z mleka krowiego trzeba ograniczyć do minimum, bo zawiera sporo cukrów). Cenne pod tym względem są również rośliny strączkowe. Białko to budulec dla tkanek i źródło energii. Zapewnia uczucie sytości i pomaga w odchudzaniu. Tłuszcz też jest niezbędny, ale tylko ten zawierający cenne dla zdrowia kwasy omega-3 i omega-6. Montignac zauważył, że procesy trawienia przebiegają sprawniej, gdy w posiłku są odpowiednio zestawione węglowodany, białka i tłuszcze. Węglowodany o niskim IG najlepiej spożywać w towarzystwie białek: rzodkiewki z chudym twarogiem; płatki jęczmienne z odtłuszczonym mlekiem; fasolka szparagowa z indykiem; sałata z rybą; papryka z domowym pasztetem – to idealne zestawienia. Natomiast niewskazane jest łączenie owoców z białkami i tłuszczami, bo będą fermentować w żołądku. Wyjątek stanowią: truskawki, maliny, jagody, jeżyny i porzeczki. Montignac radzi, by owoce jadać na czczo, najlepiej ze skórką (cukry z owoców zjedzonych na czczo są wykorzystywane najlepiej, bo po nocy uzupełniają zapas glikogenu potrzebnego do pracy mięśni i mózgu). Produkty dostarczające sporo tłuszczu możemy bezpiecznie podawać z białkowymi oraz z dobrymi węglowodanami, czyli tymi o IG poniżej 35. Jemy zatem: dużą porcję łososia z sałatą lub ogórkiem; jajka z wędliną, szpinakiem, ale bez chleba; pierś kaczki z kapustą, lecz nigdy z makaronem czy ziemniakami.

Ważne zasady diety Montignaca

W diecie Montignaca tej dopuszcza się tylko produkty o indeksie glikemicznym poniżej 50. Faza pierwsza, czyli zrzucanie zbędnych kilogramów, powinna trwać nie krócej niż 2–3 miesiące. Dodatkowym celem fazy I jest ustabilizowanie pracy trzustki, aby reagowała produkcją insuliny adekwatnie do potrzeb – unika się pobudzania jej, dlatego faza ta jest bardziej restrykcyjna:

  • Nie należy łączyć produktów o wysokim IG z tłuszczami w jednym posiłku.
  • Mamy do wyboru dwa rodzaje posiłków: białkowo-tłuszczowe oraz węglowodanowo-białkowe. W skład pierwszych mogą wejść: mleko odtłuszczone i półtłuste, jogurt, ryby, wędliny, mięso oraz produkty węglowodanowe o IG równym 35 lub niższym. Drugi rodzaj komponujemy z chudego mleka, jogurtu oraz węglowodanów o IG do 50.
  • Nie należy opuszczać żadnego posiłku, za to trzeba jeść obfite śniadanie, normalny obiad i delikatną kolację (o stałych porach), od czasu do czasu podwieczorek. Nie podjadamy.
  • Dbamy, żeby zjadać codziennie 1,5 g białka na każdy kilogram masy ciała. Jeśli więc waga wynosi 70 kg, powinno się zjeść 105 g białka, czyli np. 10 dag chudego twarogu, 15 dag dorsza, jajko i 15 dag kaszy gryczanej.
  • Przerwy między posiłkami nie mogą być krótsze niż 3 godziny, a po daniu zawierającym tłuszcz następne można zjeść dopiero po 4 godzinach. Kolację należy jeść najpóźniej 3–4 godziny przed snem.
  • Po surowe owoce sięgamy tylko pół godziny przed posiłkiem albo 3 godziny po nim (ale nie wieczorem).
  • Kupujemy wyłącznie makarony z pszenicy durum (takiej nazwy należy szukać na opakowaniach). Przyrządzamy je tak, żeby były al dente, czyli ugotowane na półtwardo. Makarony tradycyjne i te długo gotowane mają wysoki indeks glikemiczny.
  • Chleb (pełnoziarnisty!) jemy tylko na śniadanie.
  • Unikamy mocnej kawy, która wzmaga wydzielanie insuliny – jednego z „hormonów głodu”.
  • Między posiłkami pijemy duże ilości niegazowanej wody mineralnej (ok. 2 l dziennie).
  • Z alkoholi dopuszczalna jest tylko lampka wytrawnego wina do posiłku. Nigdy przed.

Faza druga, czyli utrzymanie uzyskanej wagi, jest bezterminowa – jej zalecenia warto wziąć sobie do serca na całe życie:

  • Należy jeść węglowodany o IG nie wyższym niż 50. Sporadycznie można sobie pozwolić na łączenie ich z tłuszczami.
  • Raz na jakiś czas można zjeść coś o wysokim indeksie glikemicznym, ale trzeba do tego uzupełnić posiłek produktem o bardzo niskim IG, np. do gotowanych ziemniaków dodać pomidory lub sałatę. Przy większych odstępstwach (np. rodzinne przyjęcie z ciastem lub wieczór z pizzą) warto wrócić na dzień lub dwa do I fazy.

Jest to dieta dla każdego. Daje dobre rezultaty, pod warunkiem, że nie robi się od niej odstępstw. Szczególnie wskazana jest dla osób, które znajdują się w grupie zagrożonej cukrzycą, ponieważ stabilizuje poziom glukozy.

Do It Yourself

System zamkniętej pętli „DIY - Zrób to sam” (Do It Yourself) nie jest zarejestrowanym urządzeniem medycznym. Są to systemy hybrydowej pętli zamkniętej w oparciu o aplikację AndroidAPS, Loop (iOS) i OpenAPS stosowane w cukrzycy typu 1. Stają się one coraz bardziej powszechne. Coraz częściej są stosowane, dzięki zaangażowaniu osób, które same borykają się z problemem cukrzycy lub mają pod opieką chore dziecko. Coraz większa ilość pacjentów stosuje to innowacyjne rozwiązanie.

Kto może stosować pompy insulinowe w stylu DIY, czyli Do It Yourself?

Urządzenia w systemie DIY mogą zastosować pacjenci, którzy mają doświadczenie w terapii z osobistą pompą insulinową oraz którzy korzystają bądź korzystali z systemu ciągłego monitorowania glikemii.

Dobrym kandydatem będzie także osoba, która stosuje ograniczoną liczbę samokontroli glikemii dziennie, odczuwająca stres z powodu tzw. „braku czasu na leczenie”, miewająca okresy dobrego wyrównania cukrzycy, a także jest zmęczona chorobą i ma wahania glikemii.

Nieodpowiednim kandydatem do stosowania DIY jest osoba, która nie korzysta w pełni z kalkulatora bolusa, jej wlew podstawowy (baza) nadaje się do korekty, nie jest również zadowolona z CGM, nie odwiedza regularnie diabetologa i popełnia błędy w liczeniu wymienników węglowodanowych.

Hybrydowe systemy pętli zamkniętej na pewno będą przyszłością diabetologii. Przyszłością, która dokonuje się teraz. Jednak zanim te systemy na dobre zagoszczą w świadomości użytkowników, potrzeba jeszcze czasu i nieco więcej funduszy. Temat ten z pewnością wart jest zastanowienia i rozważenia. 

Badanie dopplerowskie to nieinwazyjne badanie diagnostyczne pozwalające ocenić stan tętnic i żył, a przede wszystkim wychwycić ich niedrożność spowodowaną na przykład zmianami miażdżycowymi. USG Dopplera pozwala wykryć zakrzepicę w układzie żylnym kończyn dolnych i górnych, ocenić wydolność żył głębokich i powierzchniowych oraz określić przyczynę i stopień zaawansowania choroby żylnej. W układzie tętniczym można wykryć poszerzenie i monitorować powiększenie się tętniaka aorty brzusznej. W tętnicach kończyn dolnych możliwa jest natomiast ocena stopnia zwężenia miażdżycowego naczyń oraz można określić etap zaawansowania choroby niedokrwiennej. Wykonuje się je przede wszystkim w przypadku podejrzenia chorób naczyń krwionośnych, które mogą być przyczyną wielu dolegliwości, począwszy od obrzęków nóg, zawrotów głowy, po bóle w klatce piersiowej.

Badanie dopplerowskie jest nieinwazyjne, bezbolesne, bez ograniczeń wiekowych i nie trzeba się do niego specjalnie przygotowywać. Tylko do badania wątroby i tętnic nerkowych należy być na czczo. Badanie to polega na wykorzystaniu do celów diagnostycznych tzw. efektu Dopplera. Głowica aparatu dopplerowskiego przyłożona do ciała pacjenta wysyła falę ultradźwiękową, która przenika ciało. Fala ta odbija się od cząsteczek krwi znajdujących się w ruchu i powraca do głowicy. Sygnał jest przesyłany do aparatu ultrasonograficznego, który rejestruje zmiany częstotliwości fali dźwiękowej odbitej od płynącej krwi. Obraz odbitych fal ultradźwiękowych widoczny jest na monitorze i pozwala na bieżąco ocenić przepływ krwi oraz stan naczyń krwionośnych (tętnic i żył). Badaniu dopplerowskiemu towarzyszy dźwięk przepływu krwi, zmiany w szumie są również wskazówką dla lekarza, że w danym miejscu dzieje się coś niepokojącego. 

Dopplerem bada się:

  • Tętnice szyjne. Aparat rejestruje prędkość przepływu krwi w tętnicach i pozwala ustalić miejsca, w których doszło do zmian miażdżycowych.
  • Tętnice podobojczykowe. Od ich drożności zależy ukrwienie naszych rąk. Gdy tętnice są zwężone, dłonie mogą nam np. drętwieć.
  • Serce. Badanie dopplerowskie łączy się często z tzw. echem serca. Jest wtedy nieocenione w wykrywaniu wad zastawkowych.
  • Narządy jamy brzusznej (wątrobę, śledzionę, trzustkę i nerki). Badanie pomaga wykryć m.in. ich uszkodzenia, niedokrwienie, zmiany zapalne.
  • Narządy płciowe. Pozwala wykryć niektóre przyczyny zaburzeń wzwodu. Ujawnia żylaki powrózka nasiennego, które mogą być powodem niepłodności.
  • Nogi. W tętnicach szuka się zwężeń i miejsc niedrożnych, które mogą być przyczyną złego ukrwienia stóp. Badając żyły, zwraca się uwagę m.in. na stan zastawek (ich niedomykanie to przyczyna żylaków). 
  • Guzy. Ocenia się przepływ krwi w węzłach chłonnych, różnicuje guzy wątroby pod kątem ich zezłośliwienia. Wśród wielu guzków tarczycy można wykryć te, które wymagają biopsji.

 

Wynik badania dopplerowskiego otrzymujemy od razu w postaci opisanego przez lekarza wykresu lub barwnego rysunku. Badanie dopplerowskie może być podstawą do skierowania pacjenta na zabieg bądź podjęcia leczenia farmakologicznego. Jest ono również wykorzystywane w celu oceny ukrwienia niektórych narządów wewnętrznych. Sprawdza się także przy wykrywaniu zmian nowotworowych, ponieważ wiele z guzów nowotworowych jest silnie ukrwionych.

Co to jest dyslipidemia?

Dyslipidemia to choroba powodująca zaburzenia gospodarki lipidowej, związana z nieprawidłowym stężeniem lipidów i lipoprotein we krwi. Może dotyczyć nieprawidłowości w ilości lub w budowie poszczególnych lipidów. Częsty brak typowych objawów powoduje trudności w rozpoznaniu schorzenia i zapobieganiu jego powikłaniom.

Rodzaje dyslipidemii

Można wyróżnić 3 rodzaje dyslipidemii:

  • cholesterolemię – prowadzi do wzrostu stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL;
  • hipertriglicerydemię – dochodzi w niej do wzrostu poziomu trójglicerydów i lipoprotein o bardzo małej gęstości;
  • hiperlipidemię mieszaną, która łączy w sobie wszystkie negatywne działania poprzednich rodzajów.

Co to są lipidy

Lipidy (a dokładniej lipidoproteiny) są zbudowane z tłuszczów i białek. Zawierają w sobie lipidowy, hydrofobowy rdzeń, składający się głównie z estrów cholesterolu i triglicerydów. Rdzeń okala hydrofilna otoczka, zbudowana z fosfolipidów, cholesterolu i apolipoprotein.

Rolą lipidów jest transport cholesterolu do różnych tkanek organizmu. Jest on potrzebny do budowy błon komórkowych, wykorzystywany przy syntezie kwasów żółciowych oraz hormonów steroidowych. Wyróżnia się kilka rodzajów lipoprotein, np. chylomikrony oraz lipoproteiny o różnej gęstości – o bardzo małej gęstości (VLDL), o małej gęstości (LDL), o dużej gęstości (HDL). Chylomikrony są zbudowane głównie z triglicerydów, podobnie jak lipoproteiny VLDL. Te z kolei w osoczu przemieniają się w lipoproteiny LDL. Lipoproteiny HDL są potocznie zwane „dobrym cholesterolem”, ponieważ wyłapują nadmiar cholesterolu w organizmie i transportują go do wątroby.

Przyczyny dyslipidemii

Można podzielić dyslipidemię na dwie odmiany:

  • Pierwotną, która rozwija się na skutek niezdrowego trybu życia, zwłaszcza jako wynik nieodpowiedniej diety. Czynnikiem wpływającym niekorzystnie są używki (tytoń, alkohol). Natomiast w niektórych przypadkach istnieje podłoże genetyczne i pojawia się nawet wtedy, kiedy prowadziło się zdrowy tryb życia.
  • Wtórną, która może pojawić się wraz z innymi chorobami, np. niedoczynnością tarczycy, zespołem Cushinga, zespołem nerczycowym, a także w wyniku ciąży. Przyczyną rozwoju dyslipidemii jest również cukrzyca i zespół metaboliczny oraz choroby przebiegające z zastojem żółci.

Leczenie

W leczeniu stosuje się zarówno metody farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne. O sposobie leczenia decyduje lekarz, biorąc pod uwagę ryzyko sercowo-naczyniowe u pacjenta oraz jego wiek. U wszystkich pacjentów powinny być stosowane także metody niefarmakologiczne.

U pacjentów z nadwagą i otyłością zalecana jest redukcja wagi, bardzo ważna jest aktywność fizyczna połączona z dietą. Tłuszcze nie powinny przekraczać 35% całkowitej energii wytwarzanej ze spożywanej żywności. Zaleca się ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych oraz cukrów prostych, przy zwiększeniu ilości warzyw i ryb w posiłkach. Powinno się unikać palenia tytoniu, spożywania alkoholu, zmniejszyć użycie soli.

W farmakoterapii najczęściej stosuje się statyny mające działanie hipolipemizujące. Innymi substancjami stosowanymi w leczeniu dyslipidemii są ezetymiby, inhibitory PCSK9, kwasy omega-3 oraz fibraty.

W terapii cukrzycy szczególne znaczenie odgrywa samokontrola. Dzienniczek pomiaru glukozy nazywany jest również dzienniczkiem cukrzyka lub dzienniczkiem samokontroli cukrzyka.

Forma dzienniczka samokontroli

Dzienniczek pomiaru glukozy może mieć formę notesu i można go kupić, wykonać samemu lub ściągnąć z Internetu. W niektórych poradniach specjalistycznych można również otrzymać dzienniczek samokontroli specjalnie przygotowany przez firmy farmaceutyczne. Najważniejsze, żeby wypełniać dzienniczek regularnie i zabierać go na każdą wizytę u dietetyka oraz każdego lekarza, nie tylko diabetologa.

  Obecnie obok tradycyjnego dzienniczka w wersji papierowej dostępne są również wersje elektroniczne, z których można korzystać na komputerze, tablecie, telefonie i są one powiązane zazwyczaj z aplikacjami działającymi z poszczególnymi glukometrami.

Co powinien zawierać dzienniczek samokontroli?

Informacje, jakie powinny znajdować się w dzienniczku samokontroli, oprócz danych pacjenta, danych kontaktowych, masy ciała i wzrostu, innych chorób przewlekłych oraz przyjmowanych leków, to:

- data i godzina badania;

- poziom cukru we krwi na czczo;

- poziom cukru we krwi przed każdym kolejnym posiłkiem;

- poziom cukru we krwi dwie godziny po posiłku.

Dodatkowe informacje, jakie możemy zapisywać w dzienniczku samokontroli, to:

- przyjęte leki lub dawka insuliny wraz z godziną i liczbą przyjętych jednostek;

- ciśnienie tętnicze;

- posiłki – ich skład i ilość zjedzonego pokarmu;

- aktywność fizyczna – rodzaj ćwiczeń, ich intensywność i czas trwania;

- dodatkowe uwagi (np. choroba, złe samopoczucie, niepokojące objawy).

Dzienniczek samokontroli – po co?

Regularne notowanie prawdziwych danych pozwala lepiej zrozumieć zależności pomiędzy dawką leku, posiłkiem, aktywnością fizyczną czy stresem a glikemią. Dzięki temu, że prowadzimy długofalowe obserwacje, możemy zrozumieć i nauczyć się reakcji własnego organizmu. Uczymy się bowiem na własnych błędach, zauważając to, co się sprawdza. Prowadzenie dzienniczka samokontroli szczególnie ważne jest u osób z krótkim stażem choroby.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem