A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

E

The European Association for the Study of Diabetes

Europejskie Stowarzyszenie Badań nad Cukrzycą (EASD) to stowarzyszenie naukowe założone w Montecatini-Terme we Włoszech w 1965 r., a jego prezesem założycielem jest Joseph Hoet. Celem stowarzyszenia jest zachęcanie i wspieranie badań w dziedzinie cukrzycy, szybkie rozpowszechnianie zdobytej wiedzy na ten temat oraz ułatwianie jej stosowania. 

W 1999 r. EASD zwiększyło swoje zaangażowanie w stymulowanie badań nad cukrzycą w Europie, tworząc Europejską Fundację Badań nad Cukrzycą (EFSD). Fundacja jest ściśle związana z EASD i zarządza wyłącznie Komitetem Wykonawczym EASD, który sam jest pod ścisłym nadzorem Zgromadzenia Ogólnego EASD. Fundacja EFSD działa na zasadzie non-profit pod kontrolą odpowiednich organów ds. działalności charytatywnej i podatkowej.

EASD jako akademickie stowarzyszenie nienastawione na zysk, korzysta z możliwości oferowanych przez status prawny fundacji w celu usprawnienia badań nad cukrzycą, za pomocą różnych metod. Od samego początku EFSD przeznaczył środki finansowe sięgające do 100 mln euro na badania nad cukrzycą w Europie. W ciągu ostatnich pięciu lat fundacja stała się znaczącą europejską agencją finansującą badania nad cukrzycą i nieustannie dąży do zwiększenia w Europie świadomości na temat wagi i skali tej niszczycielskiej choroby.

Członkostwo

Stowarzyszenie opiera się na indywidualnym członkostwie i obejmuje naukowców, lekarzy, pracowników laboratorium, pielęgniarki i studentów na całym świecie, którzy są zainteresowani cukrzycą i pokrewną tematyką. Aktywny członek to osoba lub pracownik posiadający stopień naukowy, który uiścił bieżącą roczną składkę członkowską. Członkowie mają prawo głosować na walnym zgromadzeniu, które odbywa się podczas dorocznego zgromadzenia i są uprawnieni do wyborów: do rady i do komitetu wykonawczego. Członkostwo zapewnia również możliwość uczestnictwa w corocznych spotkaniach stowarzyszenia za znacznie obniżoną opłatą rejestracyjną. Aktywni członkowie otrzymują, co miesiąc oficjalne czasopismo stowarzyszenia Diabetologia, które publikuje artykuły na temat klinicznej i eksperymentalnej cukrzycy i metabolizmu. Ponadto dostępne są wiadomości i artykuły przeglądowe na wybrane tematy, będące w kręgu zainteresowań wiodących ekspertów w tej dziedzinie. Aktywne członkostwo w stowarzyszeniu liczy obecnie ponad 3 tys. osób z ponad 100 krajów. Stowarzyszenie przyznaje również honorowe członkostwo każdej osobie, której wkład medyczny lub naukowy w badania nad cukrzycą jest wyjątkowy; pierwszym członkiem honorowym stowarzyszenia był Charles Best.

Struktury

Stowarzyszenie jest zarządzane przez Zgromadzenie Ogólne (członków) i Komitet Wykonawczy złożony z 5–9 członków, który jest wybierany przez Zgromadzenie Ogólne.

 

Kształcenie podyplomowe

Stowarzyszenie co roku organizuje kurs naukowy EASD i kurs badań klinicznych Roberta Turnera, aby przyciągnąć nowe talenty do badań nad cukrzycą w różnych ośrodkach na całym świecie. Osoby te są zapraszane przez członków EASD. Stowarzyszenie razem z Juvenile Diabetes Research Foundation (JDRF) organizuje coroczne warsztaty w Oksfordzie w Wielkiej Brytanii, gdzie gromadzi się 20 osób w różnym wieku, w tym i stypendyści. 

Stowarzyszenie EASD organizuje również zarówno europejskie, jak i pozaeuropejskie kursy podyplomowe. Do tej pory EASD przeprowadził podyplomowe kursy edukacyjne w krajach, takich jak: Albania, Austria, Azerbejdżan, Brazylia, Bułgaria, Kamerun, Chiny, Chorwacja, Czechy, Dania, Etiopia, Francja, Gruzja, Niemcy, Grecja, Węgry, Indie, Iran, Irlandia, Izrael, Włochy, Kazachstan, Kenia, Litwa, Macedonia, Malta, Nepal, Oman, Palestyna, Panama, Polska, Portugalia, Rumunia, Rosja, Serbia, Republika Południowej Afryki, Hiszpania, Sri Lanka, Tanzania, Turcja, ZEA, UK, Ukraina, Uzbekistan, Wietnam.

Komitet Edukacji Podyplomowej EASD (PGEC) aktywnie organizuje także warsztaty i kursy dla klinicystów i nauczycieli. 

Kto to jest?

Edukatorem diabetologicznym może być pielęgniarka/pielęgniarz lub położna ze specjalizacją i posiadająca/posiadający dwuletnie doświadczenie w zawodzie. Osoba taka staje się specjalistą pielęgniarstwa diabetologicznego po ukończeniu dwuletniego kursu. Edukatorem może też zostać położna bądź pielęgniarka/pielęgniarz nie mająca/mający specjalizacji diabetologicznej. Musi on/ona jednak ukończyć trzymiesięczny kurs oraz wykazać się doświadczeniem w pracy w placówce o charakterze diabetologicznym. Okres ten uzależniony jest od wykształcenia. Czasem edukatorem może zostać osoba nieposiadająca wykształcenia medycznego, musi ona wtedy wykazać pięcioletni staż w placówce o charakterze diabetologicznym i ukończyć półroczny kurs z dziedziny pielęgniarstwa diabetologicznego. Czasem spotykamy się z określeniem edukator społeczny. Warto zauważyć, że osoby takie nie są edukatorami diabetologicznymi. Ich wiedza jest z pewnością spora, jednak nie dorównuje ona wiedzy osób, które ukończyły specjalizację z pielęgniarstwa diabetologicznego. Nie mają też uprawnień do wykonywania czynności medycznych.

Rola edukatora diabetologicznego w życiu pacjenta

Kiedy pacjent słyszy diagnozę „cukrzyca”, często jest to dla niego wiadomość, która wywołuje u niego szok. Czuje się zagubiony i zdezorientowany. Jego wiedza na temat choroby i sposobów radzenia sobie z nią jest z reguły niewielka. Szczególnie ciężko taką sytuację przeżywają mali pacjenci i ich rodziny, gdy dowiadują się o cukrzycy typu 1. Często na oddziale pacjent edukowany jest tylko z podstaw życia z cukrzycą. Edukator w swojej działalności niesie pomoc m.in. właśnie nie tylko z podstaw w zakresie życia z cukrzycą. Pomaga pacjentowi również zrozumieć chorobę i jej mechanizmy. Udziela wsparcia w zakresie zmiany trybu życia oraz uczy pacjenta i jego bliskich, co robić w razie wystąpienia ciężkich objawów związanych z chorobą. Edukator zapoznaje pacjenta z wiedzą na temat odżywiania, aktywności fizycznej i samokontroli glikemii. Podpowiada, jak zorganizować pracę zawodową czy edukację szkolną. Edukator pomoże również w nauce obsługi glukometru i pompy insulinowej. Często udziela także wsparcia mentalnego. Najczęściej taka osoba ściśle współpracuje z lekarzem diabetologiem oraz innym personelem medycznym, pomagając w poprawie życia pacjenta.

Kiedy prosić o pomoc edukatora?

Światowa Organizacja Zdrowia uznała, że edukacja stanowi podstawę w walce z chorobami przewlekłymi. Odpowiednia wiedza pozwala w znacznym stopniu kontrolować chorobę. Wiadomo, że w leczeniu cukrzycy niezwykle ważną rolę pełni współpraca pacjenta z lekarzem. Można więc uznać, że każdy pacjent, który dowie się o cukrzycy powinien przynajmniej w początkowej fazie pozostać pod opieką edukatora. Bezwzględnie z pomocy edukatora powinny skorzystać osoby z cukrzycą typu 1. Procesem takim powinna zostać objęta także najbliższa rodzina chorego. 

Enzymy są to katalizatory przyspieszające reakcje chemiczne poprzez obniżenie energii ich aktywacji. Reakcje przy udziale enzymu mogą przebiegać nawet milion razy szybciej niż bez udziału katalizatora. Enzymami są najczęściej wielkocząsteczkowe białka. Niemalże wszystkie reakcje w organizmach żywych są katalizowane przez enzymy w celu osiągnięcia lepszej wydajności. Enzym ma bardzo wysoką specyficzność dla substratu reakcji. Aktywność enzymatyczna może być spowolniona lub zatrzymana przez cząsteczki nazywane inhibitorami. Ogromna ilość leków działa na zasadzie mechanizmu inhibicji. Zupełnie na odwrót działają cząsteczki nazywane aktywatorami – one zwiększają aktywność enzymów. Nauka o enzymach, będąca gałęzią biochemii, nazywa się enzymologią. 

Klasyfikacja enzymów

Enzymy są klasyfikowane w zależności od reakcji, którą katalizują. Wyróżnia się:

- hydrolizy (hydrolazy),

- transferazy (przenoszenia różnych grup chemicznych),

- izomerazy (izomeryzacji, czyli wewnątrzcząsteczkowe przegrupowania),

- ligazy lub syntetazy (powstania różnych wiązań kosztem wysokoenergetycznego wiązania nukleozydotrifosforanów, np. ATP, GTP),

- liazy (niehydrolitycznego odszczepiania różnych grup chemicznych).

Działanie enzymów

Mechanizm działania enzymów opiera się na przyłączeniu substratu do odpowiedniego centrum aktywnego. Po przyłączeniu, w warunkach odpowiedniego pH i temperatury, obecności aktywatorów zostaje utworzone tak zwane połączenie ES (enzym-substrat). Dzięki temu następuje rozluźnienie wiązań chemicznych i wzrost łatwości wejścia substratu w reakcję. Ułożenie substratu w przestrzeni względem centrum aktywnego, umożliwia swobodne przemieszczanie się elektronów w obrębie substratu.

Warto wspomnieć o enzymach trawiennych, które znajdują się praktycznie w każdym odcinku przewodu pokarmowego. Są to najczęściej hydrolazy, a reakcje katalizy odbywają się przy udziale wody. Enzym w jamie ustnej to ptialina, który katalizuje reakcję rozkładu polisacharydów, dzięki temu czekolada rozpuszcza się w ustach. W soku żołądkowym mamy pepsynę, enzym katalizujący reakcję rozkładu białek. W dwunastnicy czy jelicie cienkim znajdziemy amylazę lub trypsynę. Bez enzymów trawiennych odżywianie się i życie byłoby niemożliwe. 

Enzymy są wykorzystywane w przemyśle papierniczym, biopaliwowym, chemicznym, biotechnologiczny, farmaceutycznym, kosmetycznym i spożywczym. 

Erytrocyty są to czerwone krwinki, elementy morfotyczne, którym krew zawdzięcza swój charakterystyczny, czerwony kolor. Funkcją erytrocytów jest transportowanie tlenu w układzie krwionośnym.  

Budowa i powstawanie

Erytrocyty to jedne z głównych elementów morfotycznych krwi. Mają kształt dysku z centralnym wklęśnięciem po obu stronach i nie posiadają jądra komórkowego, przez co ich zdolności komórkowe są mocno ograniczone. Erytrocyty, krwinki czerwone człowieka są bardzo małe i mają średnicę zaledwie 6–7 μm i grubość 2 μm.

Erytrocyty wytwarzane są w szpiku kostnym, a przed naszymi narodzinami również w śledzionie. W życiu dorosłym śledziona jest miejscem, w którym niszczone są erytrocyty uszkodzone bądź „zużyte”. Średnia długość życia erytrocytu u człowieka to cztery miesiące – 120 dni. Erytrocyty mają czerwony kolor i zawdzięczają go hemoglobinie, która jest jednocześnie ich głównym elementem funkcjonalnym. Liczba erytrocytów zależna jest od wielu czynników, w tym od płci, wieku, czy stosowanej diety i zmienia się w czasie choroby, a także u kobiet w ciąży. Prawidłowa liczba erytrocytów u dorosłych to: u kobiet 3,5–5,2 mln/ul, a u mężczyzn 4,2–5,4 mln/ul, a u dzieci zmienia się z wiekiem.

Wyniki badań

Zwiększona liczba erytrocytów ponad normę, czyli nadkrwistość, występuje w marskości wątroby i alkoholizmie. Nadkrwistość jest obserwowana też u osób nałogowo palących tytoń oraz przebywających przez dłuższy czas na wysokościach. Zwiększona liczba erytrocytów może również wynikać z nadmiernej produkcji substancji pobudzających ich wytwarzanie (w przypadku rozwoju raka nerki produkującego erytropoetynę). Zbyt duża liczba erytrocytów może być konsekwencją niektórych chorób rozrostowych szpiku, w tym czerwienicy prawdziwej. 

Zmniejszona objętość czerwonych krwinek jest charakterystyczna dla niedokrwistości (anemii) z powodu niedoboru żelaza. Może to być konsekwencja obfitych miesiączek lub nieodpowiedniej diety. Niski poziom erytrocytów świadczy również o innych typach niedokrwistości będących wynikiem chorób, takich jak nowotwory i choroby reumatologiczne. Niedobór erytrocytów może świadczyć o talasemii, czyli ilościowym zaburzeniu syntezy hemoglobiny. Zaburzenie to spowodowane jest wrodzonym defektem biosyntezy łańcuchów globiny. Do rozwoju anemii prowadzą także patologie szpiku kostnego, który odpowiada za produkcję czerwonych krwinek. Zdarza się to w przypadku toksycznego uszkodzenia szpiku, a także w białaczce.

ESRD – co to za choroba?

ESRD – end-stage renal disease, czyli schyłkowa choroba nerek, jest ostatnim piątym stadium przewlekłej choroby nerek, w którym nerki przestają wypełniać swoje funkcje i nie są w stanie sprostać potrzebom organizmu, powodując konieczność wprowadzenie dializ lub nawet przeprowadzenie przeszczepu nerek. Zagrożeniem schyłkowej choroby nerek jest brak zdolności oczyszczania odpadów z krwi i moczu, zatrzymywanie ich w ustroju, powodując nieuchronną toksykację i możliwość wystąpienia mocznicy.

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka choroby nerek obejmują cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, infekcje nerek, śródmiąższowe zapalenie nerek, choroby autoimmunologiczne lub wywiad rodzinny w kierunku chorób nerek. Innymi przyczynami powstawania choroby są kamienie nerkowe blokujące układ moczowy, odpływ pęcherzowo-moczowy oraz wady wrodzone.

Objawy ESRD

Obserwuje się bardzo szeroką listę objawów piątego etapu przewlekłej choroby nerek, z uwagi na duże zaawansowanie choroby, dysfunkcjonalność nerek i liczne powikłania niedoczynności nerek. Najpowszechniejsze z nich to bezmocz lub zmniejszenie wydalania moczu, zmęczenie, obrzęki rąk i nóg, utrata apetytu, chudnięcie, bóle kości, częste siniaczenia, krwawienia z nosa, wysuszona skóra, czkawka.

Diagnostyka ESRD

Rozpoznanie stanu choroby nerek wykonuje się za pomocą celowanych testów, w tym analizy moczu, poziomu kreatyniny w surowicy i określenia szacunkowego współczynnika przesączania kłębuszkowego. Zaburzone mocno wyniki, a szczególnie niski współczynnik GRF, wskazują na ESRD.

Leczenie

W przypadku, kiedy funkcje nerek zostały praktycznie zatrzymane, najczęstszymi metodami leczenia jest zastosowanie dializy lub przeszczep nerki. Dializa polega na wsparciu działania nerek poprzez podłączenie pacjenta do zewnętrznego urządzenia filtrującego, które wykonuje pracę niesprawnej nerki. Ta metoda jest skuteczna, lecz z wielu względów trudna do realizacji, głównie są to uwarunkowania logistyczne, ale też finansowe. Znacznie bardziej przyjazną dla pacjenta metodą leczenia jego choroby jest przeszczep nerki od zdrowego dawcy. Posiadanie nawet jednej zdrowej nerki pozwala na normalne funkcjonowanie, więc tym sposobem można znacznie poprawić komfort życia pacjenta po przeszczepie. Odrębną kwestią jest wsparcie farmakologiczne obniżające skutki chorób współistniejących, takich jak cukrzyca czy nadciśnienie. Ważne są też względy dietetyczne, należy unikać produktów nadmiernie obciążających nerki, jak np. czerwone mięso, a także zadbać o redukcję sodu i potasu.

Euglikemia (normoglikemia) to termin oznaczający prawidłowy poziom glukozy we krwi. Prawidłowy poziom powinien wynosić:

- na czczo 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l);

- dwie godziny po posiłku poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l).

Poziom glukozy we krwi można zbadać w laboratorium, w przychodni lub w domu za pomocą glukometrów.

Euglikemia (normoglikemia) to termin oznaczający prawidłowy poziom glukozy we krwi. Prawidłowy poziom powinien wynosić:

- na czczo 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l);

- dwie godziny po posiłku poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l).

Poziom glukozy we krwi można zbadać w laboratorium, w przychodni lub w domu za pomocą glukometrów.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem