A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

G

Co to jest gastropareza?

Gastropareza jest to zaburzenie związane z funkcjonowaniem przewodu pokarmowego, które polega na przewlekłym opóźnieniu opróżniania się żołądka wynikającym z upośledzenia jego motoryki. Objęta procesem chorobowym mięśniówka żołądka kurczy się bardzo słabo i powoduje tym samym znaczne spowolnienie albo nawet zatrzymanie przesuwania treści pokarmowej do dwunastnicy, a także do dalszych części przewodu pokarmowego. Do najistotniejszych objawów gastroparezy należą:

  • nudności,
  • wymioty,
  • częste odbijanie,
  • zgaga,
  • uczucie pełności – zwłaszcza po posiłkach,
  • wczesne uczucie sytości pojawiające się po spożyciu niewielkiej ilości jedzenia,
  • dyskomfort i ból w nadbrzuszu,
  • wzdęcia,
  • utrata masy ciała, niedożywienie, wyniszczenie.

Przyczyny gastroparezy

Upośledzenie działania tkanki mięśniowej żołądka występuje najczęściej na skutek uszkodzenia sterujących nią włókien nerwowych, dotyczy to głównie kobiet. Skurcze żołądka stają się bardzo słabe, niewydolne, dochodzi do zalegania w nim niestrawionej treści pokarmowej i nadmiernego rozciągania jego ścian, a w konsekwencji do wystąpienia wielu nieprzyjemnych objawów. W przypadku neuropatii mamy do czynienia z gastroparezą cukrzycową.

Do innych przyczyn występowania gastroparezy należą takie choroby, jak: toczeń rumieniowaty, twardzina układowa, amyloidoza, niedoczynność tarczycy, choroba Parkinsona, stwardnienie rozsiane, stosowanie niektórych leków (morfiny, fentanylu, leków przeciwcholinergicznych, analogów GLP-1), zakażenia wirusami – CMV, EBV, VZV, niedokrwienie jelit, zabiegi chirurgiczne.

Gastropareza cukrzycowa

Gastropareza cukrzycowa występuje u nawet 30–50% osób długotrwale chorujących na cukrzycę zarówno typu 1, jak i 2. Jednym z powikłań cukrzycy jest neuropatia, czyli uszkodzenie włókien nerwowych, co dotyczy również nerwów zaopatrujących mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. W wyniku uszkodzenia włókien nerwów autonomicznych, przede wszystkim nerwu błędnego, zostaje zaburzona motoryka żołądka. Aby zapobiec wystąpieniu powikłania, należy utrzymywać prawidłowy poziom glikemii, zapobiegać epizodom hiperglikemii i hipoglikemii.

Diagnostyka gastroparezy

Objawy gastroparezy są nieswoiste, dlatego należy wykluczyć inne choroby żołądka oraz przełyku (refluks, wrzody trawienne, zapalenie błony śluzowej żołądka, nowotwory przewodu pokarmowego). Podczas diagnozowania pacjenta, wykonuje się następujące badania: RTG górnego odcinka przewodu pokarmowego z zastosowaniem środka kontrastowego, gastroskopię, elektrogastrografię, endoskopię kapsułkową, testy wydechowe, manometrię. Przeprowadza się także ocenę pasażu pokarmu w scyntygrafii, co jest najczulszą metodą rozpoznawania gastroparezy, polegającą na mierzeniu szybkości opróżniania się żołądka z posiłku znakowanego izotopem technetu.

Leczenie

W łagodzeniu objawów istotnym elementem jest dieta. Należy spożywać 4–6 posiłków dziennie (o niewielkiej objętości), jeść powoli, dokładnie przeżuwając pokarm. Nie należy kłaść się bezpośrednio po posiłku, a przez 1–2 godziny po jedzeniu należy przyjmować pozycję siedzącą. Należy również unikać pokarmów bogatych we włókna pokarmowe, ponieważ ich zaleganie może prowadzić do zbijania się niestrawionych cząstek i powstawania tzw. bezoarów. Należy przyjmować duże ilości płynów, unikać używek, płynów gazowanych, gum do żucia. Powinno się uzupełniać niedobory witamin i makroelementów.

Poza dietą, stosuje się również farmakoterapię:

  • leki prokinetyczne (zwiększające kurczliwość mięśniówki żołądka, przyspieszają jego opróżnianie, mają też działanie przeciwwymiotne),
  • leki przeciwwymiotne,
  • leki przeciwbólowe,
  • inhibitory pompy protonowej.

W poważniejszych przypadkach konieczne może się okazać zabiegowe leczenie inwazyjne, np. elektryczna stymulacja żołądka, wstrzyknięcie toksyny botulinowej do odźwiernika, chirurgiczna plastyka żołądka, endoskopowa pyloromiotomia.

Glikacja – co to jest?

Glikacja białek jest procesem nieenzymatycznego przyłączania się heksoz, głównie glukozy, do wolnych grup aminowych białek. Jest fizjologicznym procesem determinującym ich starzenie. Warto zaznaczyć, że glikacja jest procesem odmiennym od enzymatycznych reakcji glikozylacji, które stanowią jeden z kluczowych elementów potranslacyjnej modyfikacji białek, mających na celu powstanie ostatecznej, biologicznie aktywnej formy tych cząsteczek. W procesie glikacji białka podlegają złożonym przemianom zwanymi reakcją Maillarda.

Glikacja – procesy w warunkach normalnych

 Proces glikacji może zachodzić zarówno wewnątrz komórek, jak i pozakomórkowo we wszystkich tkankach i płynach ustrojowych. Zjawisko glikacji dotyczy nie tylko białek, ale również DNA i lipidów. Powstające w warunkach fizjologicznych AGE mają znaczenie regulacyjne. W warunkach fizjologicznych proces glikacji jest procesem powolnym, który przebiega przez całe życie. Proces ten stopniowo prowadzi do starzenia organizmu. Modyfikacji ulegają głównie białka o długim okresie półtrwania, takie jak kolagen, krystalina soczewki i albumina osoczowa. Wiązania krzyżowe obecne w AGE prowadzą natomiast do wzrostu sztywności białek.

Glikacja – stany zaburzenia

Nasilony proces glikacji prowadzi do patologii. Powstaje nadmierna liczba wysokospolimeryzowanych usieciowanych białek. Białka te tracą swoje funkcje biologiczne, przez co stają się odporne na usuwanie z komórek i tkanek. Kumulują się w postaci złogów i powodują usztywnienie ścian naczyń i tkanek. Modyfikacja taka powoduje osłabienie struktury kolagenu, jednego z najważniejszych białek w organizmie. W procesie nadmiernej glikacji następuje usztywnienie, kruchość, obniżona rozpuszczalność i wrażliwość na procesy naprawcze fibryli, znajdujących się w składzie włókien, a także wzrost liczby wiązań krzyżowych pomiędzy nimi. Badania wykazują, że aż o 30% szybciej starzeje się skóra osoby chorej na cukrzycę. Glikacja nasila się w czasie ostrej i chronicznej glikemii. Powoduje to rozwój retinopatii, nefropatii, neuropatii cukrzycowej. Komplikacje makronaczyniowe są natomiast przyczyną choroby arterii wieńcowych, choroby naczyń obwodowych i naczyń mózgowych.

Na podstawie wielu badań zostało udowodnione, że wczesna i bardzo rygorystyczna kontrola glikemii znacznie spowalnia procesy zmian spowodowanych glikacją. 

Co to jest glikemia?

Glikemia, jest to stężenie glukozy we krwi. Jest wyrażana w dwóch jednostkach mg/dl (miligram na decylitr) oraz mmol/l (milimol na litr). 1 mmol/l jest równy 18 mg/dl. Dzięki insulinie glukoza dociera do komórek organizmu i je odżywia. Glikemię warto kontrolować, gdyż zaburzenia w jej stężeniu we krwi mogą oznaczać, że cierpimy na cukrzycę – chorobę cywilizacyjną. Glikemię można badać trzema metodami i każda z nich wskaże, czy mamy prawidłowy jej poziom. Badania glikemii są w pełni miarodajne, tylko jeśli są przeprowadzane metodami laboratoryjnymi i dotyczą krwi żylnej. Wyniki z glukometru możemy natomiast traktować tylko poglądowo.

Pomiary glikemii – co oznaczają?

Najpopularniejszym laboratoryjnym badaniem glikemii jest jej oznaczanie z krwi żylnej na czczo. Prawidłowe stężenie zamyka się w przedziale 70–99 mg/dL (3,9–5,5 mmol/l). Jeśli glikemia zawarta jest w przedziale 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l) mówimy o tak zwanej nieprawidłowej glikemii na czczo lub o stanie przedcukrzycowym. Jeżeli stężenie glikemii potwierdzone dwukrotnym badaniem przekracza 125 mg/dl (6,9 mmol/l) mówimy, że pacjent cierpi na cukrzycę. 

Kolejnym badaniem jest laboratoryjne oznaczenie tak zwanej glikemii przygodnej (o dowolnej godzinie oraz niezależnie od posiłków). W tym badaniu za prawidłowy poziom przyjmuje się stężenie glikemii nie przekraczające 199 mg/dl (11 mmol/l). Przekroczenie tej wartości oznacza cukrzycę.

Trzecim badaniem jest doustny test obciążenia glukozą. Pacjentowi oznacza się glikemię na czczo, po czym wypija on 75 g glukozy rozpuszczonej w szklance wody. Przez dwie godziny pacjent pozostaje w spoczynku, a po tym czasie ponownie zostaje wykonane badanie glikemii z krwi żylnej. Glikemia poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l) mówi nam o prawidłowej tolerancji glukozy. Jeśli wynik zawiera się w przedziale 140–199 mg/dl (7,8–11 mmol/l) mówimy o tak zwanej nieprawidłowej tolerancji glukozy, czyli o stanie przedcukrzycowym. Jeśli glikemia jest powyżej 199 mg/dl (11 mmol/l) mówimy o cukrzycy.

Bardzo niskie i bardzo wysokie stężenie glukozy we krwi

Kiedy stężenie glukozy we krwi jest zbyt niskie, mamy do czynienia ze zjawiskiem hipoglikemii. Jest to bardzo niebezpieczny stan dla organizmu. Mówimy o niej, gdy stężenie glukozy wynosi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/d). Jej kliniczne objawy zauważamy przy wartości glikemii poniżej 54 mg/dl (3 mmol/l), a należą do nich: uczucie głodu, drżenie rąk i nóg, kołatanie serca, niepokój, bladość skóry, zawroty głowy, problemy z równowagą, problemy z koncentracją, bełkotliwa mowa, osłabienie widzenia, ogólne osłabienie w skrajnych przypadkach dochodzi do utraty przytomności i śmierci. Poziom glikemii powyżej 200 mg/dl (11,1 mmol/l) oraz towarzyszące objawy, takie jak: uczucie ciągłego pragnienia, wielomocz, bole głowy, złe widzenie, zmęczenie, senność. Utrzymująca się przez dłuższy czas hiperglikemia może doprowadzić do śpiączki.

Czym jest glikoliza?

Jest to ciąg reakcji biochemicznych, podczas których jedna cząsteczka glukozy zostaje przekształcona w dwie cząsteczki pirogronianu. Najczęstszym typem glikolizy jest schemat Embden-Meyerhof-Parnas, który został odkryty przez Gustava Embdena, Otto Meyerhofa i Jakuba Karola Parnasa. Zachodzi ona w cytoplazmie prawie wszystkich organizmów żywych i służy do wytwarzania energii zgromadzonej w ATP oraz do dostarczania elementów budujących składniki komórki. U tlenowców stanowi zaledwie wstępny etap oddychania tlenowego. Glikoliza jest antyczną ścieżką metaboliczną, co oznacza, iż ewoluowała ona dawno temu i znajdowana jest w większości współcześnie żyjących organizmów żywych.

 

Rola

Rolą glikolizy jest:

- dostarczanie energii: w wyniku glikolizy powstają 2 cząsteczki ATP oraz substraty do cyklu kwasu cytrynowego i fosforylacji oksydacyjnej, gdzie wytwarzana jest większa ilość ATP;

- wytwarzanie intermediatów dla szlaków biosyntetycznych.

Etapy glikolizy

Proces glikolizy zachodzi z udziałem jedenastu enzymów. Enzymy oraz wszystkie substraty dostarczane są do cytoplazmy komórki, gdzie odbywa się ten proces. Glikoliza jest przemianą beztlenową, lecz może zachodzić również w warunkach tlenowych.

Glikoliza ma dziesięć etapów, zachodzi ona w cytozolu komórki i może być podzielona na dwie główne fazy: fazę wymagającą energii i na fazę uwalniającą energię.

Faza wymagająca energii

W tej fazie, początkowa cząsteczka glukozy zostaje uporządkowana na nowo i dodane są jej dwie grupy fosforanowe. Te grupy fosforanowe sprawiają, że tak zmodyfikowany niestabilny cukier – teraz nazywany fruktozo-1,6-bisfosforanem – może podzielić się na pół i utworzyć dwa trójwęglowe cukry przenoszące fosforany. Ze względu na to, że fosforany używane w tych etapach pochodzą z ATP, dwie cząsteczki ATP się zużywają. Trójwęglowe cukry, wytwarzane przy rozpadzie niestabilnych cukrów, różnią się od siebie. Tylko jeden z nich – aldehyd 3-fosfoglicerynowy – może wchodzić w następną fazę. Jednakże ten nieprzychylny cukier DHAP, może być z łatwością przekształcony w bardziej przychylny, więc oba kończą tę ścieżkę.

Faza uwalniająca energię

W tej fazie, każdy z trójwęglowych cukrów przekształcany jest w kolejne trójwęglowe cząsteczki, pirogroniany, poprzez serię reakcji. W tych reakcjach powstają dwie cząsteczki ATP i jedna NADH. Ze względu na to, że ta faza zachodzi dwa razy, raz na każde dwa trójwęglowe cukry, powstają łącznie cztery ATP i dwa NADH. Powstający w czasie glikolizy kwas pirogronowy bierze udział w procesach oddychania. Niezbędny jest w tak zwanym cyklu kwasów trikarboksylowych (cykl Krebsa). Przemiany te zachodzą w warunkach tlenowych.

Co to jest glukagon?

Glukagon jest hormonem peptydowym produkowanym przez komórki alfa w wysepkach trzustkowych. Został odkryty w 1923 r. przez dwóch naukowców – Kimballa i Murlina. Glukagon odpowiada za stymulowanie wzrostu glikemii, co jest działaniem antagonistycznym do insuliny. Hormon ten stymuluje wątrobę do rozkładu glikogenu, który jest polisacharydem zbudowanym z połączonych reszt D-glukozy i stanowi materiał zapasowy w organizmach zwierzęcych. Glukagon stymuluje także komórki tłuszczowe do lipolizy (rozpadu). Tak jak insulina jest wyrzucana z trzustki po posiłku, tak glukagon jest transportowany żyłą wrotną do wątroby wtedy, kiedy jesteśmy głodni, a organizm potrzebuje do funkcjonowania materiałów energetycznych. Wysoki poziom glukozy hamuje wydzielanie glukagonu. 

Co stymuluje wydzielanie glukagonu?

Głównym i najważniejszym czynnikiem stymulującym wyrzut hormonu z trzustki do wątroby jest niski poziom glukozy we krwi. Glukagon jest również wydzielany w chwilach silnego stresu i wstrząsów psychicznych. Ma to ogromne znaczenie z ewolucyjnego punktu widzenia, gdyż w chwili zagrożenia organizm mobilizuje wszystkie siły, aby przetrwać. W przypadku intensywnej i długotrwałej aktywności fizycznej, np. podczas wyprawy w góry, glukagon również pobudza wątrobę do rozkładania zapasów glikogenu. Obecność gastryny i aminokwasów glukogennych (to aminokwasy, które po rozkładzie mogą być substratami w reakcji glukoneogenezy; glukoneogeneza to reakcja tworzenia glukozy z substratów niecukrowych) we krwi oraz niektóre leki (np. efedryna) także stymulują wydzielanie glukagonu. 

Zastosowanie glukagonu w lecznictwie

Glukagon jest wytwarzany w procesie farmaceutyczno-przemysłowym przy pomocy inżynierii genetycznej. W tym celu wykorzystuje się wołowe i wieprzowe trzustki. Glukagon stosuje się głównie u pacjentów chorujących na cukrzycę typu 1, gdzie ryzyko hipoglikemii jest największe. Ciężka hipoglikemia zdarza się w przebiegu cukrzycy w dwóch przypadkach: gdy pacjent przyjął insulinę, a nie zjadł posiłku lub gdy ilość insuliny była zbyt duża w stosunku do glukozy zawartej w zjedzonym posiłku. Wspomniany stan może skutkować utratą przytomności i dlatego w takich przypadkach glukagon podawany jest domięśniowo lub podskórnie. Pomimo tego pacjent po odzyskaniu przytomności powinien i tak przyjąć jeszcze doustnie węglowodany. Obecnie dostępne są na rynku zestawy do szybkiego wstrzykiwania glukagonu, nawet przez osobę nigdy nieprzeszkoloną i niedoświadczoną w robieniu iniekcji, co znacznie zwiększa bezpieczeństwo diabetyków.

Glukometry to podstawowe urządzenia dla diabetyków, służące do pomiaru i kontroli poziomu glukozy we krwi. Krew do badania pobierana jest zwykle z opuszki palca, a cała procedura, łącznie z odczytaniem wyniku, trwa zazwyczaj kilka minut. Na rynku można znaleźć wiele rodzajów glukometrów. Decydując się na zakup/korzystanie z aparatu do mierzenia cukru, warto zwrócić uwagę na jego kilka istotnych parametrów. Pierwszym z nich jest cena. Ceny glukometrów wahają się od 20 zł do 200 zł, chociaż zazwyczaj można je otrzymać zupełnie za darmo u swojego lekarza lub u specjalisty diabetologa, albo po prostu w aptece. Glukometry dzielą się na takie, których funkcje są bardzo podstawowe oraz na te, które wyposażone są w dodatkowe funkcje i ułatwienia, usprawniające korzystanie z glukometru. Drugim czynnikiem, na który możemy zwrócić uwagę, są opinie użytkowników na temat danego glukometra, aczkolwiek najlepiej dopasować sprzęt do naszych indywidualnych potrzeb. Kolejnym ważnym parametrem jest pamięć, w której zapisują się nasze pomiary (w celu ich analizowania i obserwowania ewentualnych zmian), wielkość próbki krwi oraz czas pomiaru. 

Specjalna konstrukcja tych urządzeń oraz testów paskowych pozwala na bieżący odczyt wyniku, który daje możliwość informowania o stanie zdrowia. Dzięki temu możliwe jest domowe monitorowanie stężenia glukozy we krwi – bez badań laboratoryjnych, a co za tym idzie, możliwe jest m.in. dopasowanie ilości insuliny.

Życie z cukrzycą często bywa trudne, gdyż rejestrowanie wszystkich wyników pomiarów stężenia cukru, wymaga uświadomienia sobie, jak codzienne czynności wpływają na te wyniki. 

Pomiar

Warto pamiętać, że aby zmierzyć poziom cukru we krwi, oprócz glukometru, potrzebne są także:

  • testy paskowe dostosowane do konkretnego glukometru;
  • lancety, czyli sterylne ostrza do nakłucia opuszki palca i pobrania kropli krwi;
  • nakłuwacz, czyli urządzenie, w którym umieszcza się lancet i nakłuwa opuszkę palca lub inne miejsce do poboru próbki krwi.

Glukometr należy dostosować do potrzeb pacjenta, który będzie go stosował. W przypadku dzieci warto zwrócić uwagę na wielkość kropli krwi do badania – aby była niewielka. Dla seniorów najważniejszym parametrem może okazać się duży wyświetlacz i łatwość wkładania testu paskowego do portu.

Jak często korzystać z glukometru?

Częstotliwość pomiarów cukru glukometrem zależy od sposobu leczenia cukrzycy. Pacjenci leczeni insuliną muszą badać cukier często (kilka, kilkanaście razy na dobę), bo zmienia się on u nich dynamicznie. Natomiast pacjenci przyjmujący leki doustne mają bardziej stabilne glikemie, zwykle wystarczy, jeśli sprawdzają cukier raz dziennie. Zawsze należy trzymać się zaleceń swojego lekarza prowadzącego.

Glukometria ma na celu monitorowanie glukozy we krwi u osób chorych na cukrzycę za pomocą glukometrów. Są to urządzenia niewielkich rozmiarów służące do pomiaru poziomu glukozy we krwi. Pomiar stężenia glukozy wykonuje się najczęściej z krwi włośniczkowej. Jest on bardzo szybki (około 5 sekund) i odbywa się przez pomiar różnicy potencjału między wbudowanymi elektrodami w test paskowy. Różnica ta powstaje w następstwie przepływu elektronów. Reakcja jest katalizowana odpowiednim enzymem. 

Rozwój glukometrii przyczynił się do lepszego leczenia cukrzycy, ponieważ umożliwił pacjentom łatwą i szybką samokontrolę poziomu glukozy. Dzięki rozwojowi glukometrii i wykonywaniu częstych pomiarów, można lepiej monitorować glikemię oraz opóźnić rozwój powikłań cukrzycy. Można również uniknąć groźnych dla życia niedocukrzeń. Glukometry pozwalają pacjentom na wykonanie pomiaru glukozy wszędzie, gdzie się znajdują: w domu, pracy i na spacerze. Pozwalają także na wykonanie szybkiego badania poziomu glikemii przy łóżku chorego i szybką diagnostykę w przychodni np. w przypadku, gdy pacjent zasłabnie.

Czym jest glukoza

Węglowodany mają budowę złożoną i muszą zostać rozłożone na cukry proste (glukoza), zanim zostaną wchłonięte do krwioobiegu. Glukoza jest końcowym produktem trawienia w przewodzie pokarmowym i stanowi około 80% wchłoniętych w układzie pokarmowym węglowodanów. Pozostała część to fruktoza i galaktoza, które są przekształcane na glukozę w wątrobie. Do źródeł glukozy zaliczamy pokarm oraz rozpad glikogenu w wątrobie.

Rola glukozy w organizmie

Glukoza jest jednym z najważniejszych źródeł energii w metabolizmie człowieka. Wszystkie żywe komórki organizmu potrzebują jej do utrzymania podstawowych procesów fizjologicznych. Glukoza jest głównym składnikiem energetycznym dla ośrodkowego układu nerwowego oraz erytrocytów. Mózg czerpie energię wyłącznie z glukozy, dlatego jest ona niezbędna do pracy mięśni, jest również konieczna dla prawidłowego rozwoju płodu.

Glukoza a cukrzyca

Stężenie glukozy we krwi (glikemia) jest istotnym parametrem diagnostycznym, ukazującym stan gospodarki węglowodanowej w monitorowaniu cukrzycy. Stężenie glukozy we krwi można kontrolować na czczo, przed i po posiłkach oraz o każdej porze dnia, w zależności od potrzeb pacjenta chorego na cukrzycę. Prawidłowym stężeniem glukozy na czczo jest wynik pomiędzy 70–99 mg/dl. Nieprawidłowy poziom glukozy we krwi na czczo to wynik 100–125 mg/dl. Stężenie glukozy we krwi na czczo powyżej 126 mg/dl może wskazywać na cukrzycę i jest podstawą do dalszej diagnostyki laboratoryjnej. Insulina, czyli hormon wytwarzany w trzustce, jest najważniejszym hormonem sterującym przemianami glukozy po spożyciu posiłku. Zadaniem insuliny jest obniżenie stężenia glukozy we krwi. Insulina umożliwia transport glukozy do wnętrza komórek, a także tworzenie zapasów glukozy w postaci glikogenu w wątrobie. Natomiast glukagon to hormon posiadający działanie przeciwstawne do insuliny. Jego zadaniem jest stymulowanie wzrostu stężenia glukozy we krwi. Wysoki poziom glukozy we krwi to hiperglikemia. Natomiast niski poziom glukozy we krwi – to hipoglikemia. Glukometr jest urządzeniem do monitorowania stężenia glukozy we krwi w warunkach życia codziennego i oznacza stężenie glukozy w osoczu krwi.

Czym jest glukoza?

Glukoza to cukier prosty, który jest niezbędny do właściwego funkcjonowania organizmu i stanowi jego główne źródło energii. Utrzymanie jej na odpowiednim poziomie w dużej mierze zależne jest od właściwej diety. Glukozę stosuje się w celu podniesienia stężenia cukru we krwi, np. w formie płynu, żelu czy tabletek. Glukoza obecna jest w naturze w dwóch formach:

- wolnej – we krwi czy owocach,

- złączonej w substancje złożone – węglowodany.

Glukoza jest również cukrem, który najszybciej podnosi poziom cukru we krwi. Preparaty przygotowane na jej bazie, w sytuacji wystąpienia hipoglikemii, mogą uratować cukrzykowi życie. Glukoza płynna szybko przynosi ulgę, dlatego jest pierwszą pomocą w hipoglikemii. Płynna glukoza to łatwo i szybko przyswajalny cukier. Glukoza jest szczególnie dedykowana osobom kontrolującym poziom cukru we krwi w przypadku nagłego jego spadku.

Zastosowanie

Zastosowanie glukozy ma na celu podniesienie poziomu cukru we krwi i jest dostępna na rynku w różnych formach. Dedykowana szczególnie osobom np. w czasie: abstynencji nikotynowej, hiperglikemii poinsulinowej, a więc osobom, które mają zbyt niskie jej stężenie w organizmie. Można zastosować ją w takich postaciach, jak:

- Glukoza w proszku – przeznaczona jest do przyrządzenia w formie roztworu doustnego, można ją zażyć np. po długotrwałej aktywności fizycznej lub w czasie spadku węglowodanów w organizmie;

- Glukoza w płynie – płynna glukoza bardzo często jest wykorzystywana przez pasjonatów kulinarnych, można zrobić z niej m.in. gładką i łatwą w formowaniu masę cukrową. Jest często dodawana również do lodów czy polewy czekoladowej. Nadaje się przede wszystkim do podania diabetykowi w stanie nagłego spadku cukru we krwi, gdyż ma bardzo dobrą wchłanialność;

- Glukoza w tabletkach – w sytuacji, w której diabetyk musi spożyć coś słodkiego (np. po otrzymaniu zbyt dużej dawki insuliny) i lepiej dla niego, żeby to była właśnie glukoza w tabletkach niż tradycyjne słodycze;

- Glukoza w żelu – to jeden z najnowszych sposobów na podniesienie stężenia cukru we krwi. Jest ona zamknięta w poręcznym opakowaniu w formie saszetki, której zawartość w sytuacji nagłej należy umieścić bezpośrednio w jamie ustnej, bez wcześniejszego rozcieńczania w wodzie;

- Glukoza w saszetkach – pakowana w pojedyncze niewielkie opakowania, co z pewnością ułatwia jej stosowanie, gdyż bez problemu można ją mieć w torebce, plecaku czy domowej apteczce, a w razie konieczności spożyć w zalecanej przez producenta dawce.

Hipoglikemia

U chorych na cukrzycę, leczonych insuliną, hipoglikemia może wystąpić w wyniku naszych zaniedbań, np. z powodu niezjedzenia posiłku po wstrzyknięciu insuliny. Może też być ona skutkiem etapu uczenia się postępowania z insuliną, czego konsekwencją może być np. zbyt mała kaloryczność spożytego posiłku, zbyt duża przerwa między wstrzyknięciem insuliny a posiłkiem lub zbyt duża dawka insuliny. Cukier we krwi jest obniżany nie tylko przez stosowane leki, ale także przez: wysiłek fizyczny, temperaturę powietrza, a nawet stres i uczucie zdenerwowania. Hipoglikemię może wywołać również zbyt szybkie wchłonięcie się insuliny po zastrzyku, upał lub gorąca kąpiel, a także nieplanowany wysiłek fizyczny, np. skoszenie trawy, podbiegnięcie do autobusu. Oczywiście spadek cukru powoduje też alkohol.

U osoby przytomnej – w zależności od zmierzonego stopnia hipoglikemii – należy podać doustnie 10–20 g glukozy płynnej lub w tabletkach, żelu lub w formie napoju słodzonego. Taka ilość glukozy spowoduje wzrost glikemii po 10–20 minutach. Przy niedocukrzeniu nie podajemy choremu produktów zawierających tłuszcze: czekolady, wafelków, batonów, chleba z masłem i tłustym serem. Nie zaleca się też spożywania cukierków. Lepiej się zaopatrzyć i mieć w domu: tabletki z glukozą lub cukier płynny w saszetkach, które można kupić w aptece. Takie produkty mają określoną, znaną ilość węglowodanów.

Glukoza w tabletkach jest preparatem niezbędnym w apteczce diabetyka jako zabezpieczenie przy hipoglikemii. O hipoglikemii mówimy wtedy, gdy poziom cukru we krwi jest niższy niż 70 mg/dl, niezależnie od występowania objawów jest to stan, którego cukrzyk nie może bagatelizować. Hipoglikemia występuje na skutek: albo podania zbyt dużej dawki insuliny, albo zastosowania odpowiednio przeliczonej dawki, albo nieprzyjęcia zaplanowanego posiłku. W takich sytuacjach należy szybko przyjąć cukry proste. Najlepiej, żeby cukier przyswajał się jak najszybciej. Niektórzy diabetycy sięgają po sok, inni po cukierki, jeszcze inni po glukozę w tabletkach. 

Glukoza lepsza niż cukierki

Objawami hipoglikemii są: uczucie niepokoju, chroniczne zmęczenie, senność, rozdrażnienie i problemy z koncentracją. Lekarze diabetolodzy rekomendują, aby diabetyk w takiej sytuacji sięgał po tabletkę z glukozą lub produkt zawierający glukozę. Doprowadza to do skoku glukozy we krwi do pożądanego poziomu. Nie jest zalecane używanie słodyczy zawierających tłuszcze. 

Badacze porównali działanie różnego rodzaju słodyczy z działaniem tabletek z czystą glukozą. W badaniu wzięło udział ponad 800 pacjentów z cukrzycą różnego typu. W czasie pojawiających się u nich epizodów hipoglikemii podawano im słodycze lub tabletki z glukozą.

Do szybkości działania tabletek z glukozą porównywano efektywność w podnoszeniu poziomu glikemii po zastosowaniu: cukierków, soku pomarańczowego, żelków, skrobi kukurydzianej oraz mleka. Stwierdzono podobną skuteczność słodyczy i tabletek, ale zaobserwowano, że pacjenci, którzy przyjmowali cukierki mieli o 11% mniejszą szansę na polepszenie samopoczucia w czasie od 10 minut do 15 minut po ich spożyciu.

Glukozuria, zwana cukromoczem, to obecność cukru w moczu, którą stwierdza się w badaniu ogólnym, dobowej zbiórce lub w dowolnej próbce moczu. Oznacza ona obecność jednego konkretnego cukru – glukozy. Inne, dużo rzadziej spotykane rodzaje cukromoczu to fruktozuria (obecność fruktozy), galaktozuria (galaktozy) i laktozuria (laktozy). Stwierdzenie glukozy w moczu jest wskazaniem do oznaczenie glikemii, czyli jej stężenia we krwi. W moczu zdrowego człowieka cukier zwykle jest niewykrywany (może się niekiedy pojawiać u ciężarnych, wtedy nie musi to być związane z cukrzycą). Jeśli cukier w moczu jest obecny, to najczęściej jest to efekt zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi, czyli cukrzycy. Przecukrzenie (hiperglikemia) powoduje, że nadmiar cukru z krwi przedostaje się do moczu. To, przy jakich glikemiach cukier przenika do moczu, jest kwestią indywidualną, choć przyjmuje się, że średnio jest to wartość 180 mg/dl. Glukozuria najczęściej występuje w przebiegu cukrzycy, uszkodzenia kanalików nerkowych, zaburzeń hormonalnych oraz działania niektórych leków.

Przyczyny

Glukoza w moczu pojawia się w momencie, kiedy przez dłuższy czas jej stężenie we krwi utrzymuje się na wysokim poziomie. Wykrywa ją prosty test laboratoryjny, jakim jest badanie ogólne moczu. Wynik dodatni najczęściej świadczy o cukrzycy typu 1 lub 2, dlatego wymaga on skonsultowania z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej, który zleci dodatkowe badania. Innymi przyczynami obecności cukru w moczu mogą być:

  • przewlekły stres,
  • spożywanie dużej ilości węglowodanów,
  • obecność substancji trujących w organizmie,
  • nadmierna ilość alkoholu lub choroba alkoholowa,
  • przyjmowanie niektórych leków (np. glikokortykosteroidów, estrogenów),
  • nieprawidłowe leczenie i prowadzenie cukrzycy,
  • guz przysadki mózgowej,
  • choroby nadnerczy, wątroby lub nerek,
  • glukozuria nerkowa.

Cukromocz pojawia się także u osób, które przyjęły kroplówkę z glukozą lub adrenaliną. Jest to wówczas stan przejściowy, który powinien minąć w ciągu kilku dni. Cukromocz w ciąży – u kobiet ciężarnych glukoza w moczu jest stanem naturalnym. Wynika to z faktu, że w ciąży z powodu wahań hormonalnych stężenie glukozy we krwi jest wyższe niż normalnie. Nadmiar cukru zostaje usuwany do moczu przez całe 9 miesięcy, a czasami jeszcze w trakcie połogu.

Objawy

Pierwszym objawem glukozurii jest częstsze i bardziej obfite wydalanie moczu. Inne czynniki, które mogą świadczyć o obecności glukozy we krwi to:

  • nadmierne pragnienie,
  • spierzchnięte usta,
  • senność, osłabienie organizmu.

U diabetyków glukozuria jest sygnałem, że należy zwiększyć dawki przyjmowanej insuliny. Osoby, które nie mają zdiagnozowanej cukrzycy, a wykryto u nich cukromocz, powinny skonsultować się z diabetologiem. W warunkach prawidłowych próg nerkowy glikemii wynosi 150–180 mg/dl. U ciężarnych wartość ta jest mniejsza niż 150 mg/dl, dlatego może u nichj występować tzw. fizjologiczna glukozuria. W cukrzycowej chorobie nerek próg nerkowy glikemii zwiększa się do 300 mg/dl. Oznacza to, że mimo znacznej hiperglikemii np. 200 mg/dl nie stwierdza się cukromoczu. Glukozuria może wystąpić mimo prawidłowej glikemii. Objaw ten jest wynikiem zaburzeń czynności kanalików proksymalnych nerek i określony jest jako glukozuria nerkowa. 

Glukozuria nerkowa to cukier w moczu u dziecka lub osoby dorosłej, któremu nie towarzyszy zwiększony poziom stężenia glukozy we krwi. Przyczyną tego stanu są zaburzenia wchłaniania glukozy w cewkach nerkowych, które powstają na skutek upośledzenia funkcji kanalików proksymalnych nerek. 

Glukozurię nerkową rozpoznaje się u pacjenta, u którego wykluczono cukrzycę. Sama obecność cukromoczu nie daje żadnych objawów klinicznych i jest najczęściej wykrywana przypadkowo podczas rutynowego badania ogólnego moczu. Może występować samodzielnie, czasem towarzyszą jej choroby nerek. Leczenie glukozy w moczu nie jest konieczne, jeżeli schorzenie ma postać pierwotną. Jedną z chorób nerek, przy której pojawia się wysoki poziom cukru w moczu, jest zespół Fanconiego. Może być on wrodzony, jednak czasami powstaje na skutek ostrej lub przewlekłej niewydolności nerek. Poza glukozą z moczem wydalane są także: wapń, magnez, aminokwasy i potas. 

Glukoza w moczu u ciężarnej jest najczęściej określana jako stan fizjologiczny. Niewielkie ilości cukru w moczu są spowodowane zmianami hormonalnymi, które prowadzą do zwiększenia stężenia glukozy w surowicy krwi. Zmniejsza się także próg nerkowy (w ciąży wynosi mniej niż 150 mg/dl). Z tego powodu cząsteczki glukozy nie są ponownie wchłaniane w kanalikach i łatwiej przedostają się do moczu. Cukromocz w ciąży wymaga dalszej diagnostyki w celu wykluczenia cukrzycy ciążowej, zwłaszcza gdy jest obecny także w kolejnych badaniach. Z powodu zwiększonego ryzyka lekarz może zdecydować o oznaczeniu stężenia glukozy w surowicy krwi na czczo oraz o wcześniejszym wykonaniu krzywej cukrowej (doustny test obciążenia glukozą). Według standardów jest on wykonywany u każdej ciężarnej pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży.

Badania

Mocz powinniśmy badać regularnie co 2–3 lata, nawet jeśli nie wydaje się on nam zmieniony. Osoby po skończeniu 55. roku życia powinny badać mocz częściej, czyli raz do roku. Badanie moczu pozwala na wykrycie chorób, które, nieleczone, niszczą nasze zdrowie. Chore nerki mogą przez długi czas nie dawać objawów, a jednak zatruwają cały organizm. Dlatego osoby dotknięte schorzeniami nerek dowiadują się często o tym dopiero wtedy, gdy choroba prawie całkowicie zniszczy te ważne organy. Poza tym zmienione chorobowo nerki stanowią obciążenie dla układu sercowo-naczyniowego. Zwiększają ryzyko zawału serca i udaru mózgu nawet kilkukrotnie, bywają przyczyną nadciśnienia tętniczego, które w dalszej perspektywie niszczy naczynia krwionośne. Tymczasem nieprawidłowości w pracy nerek można łatwo zdiagnozować. Trzeba regularnie robić badanie ogólne moczu i oznaczenie stężenia kreatyniny we krwi. Podczas pobierania próbki do badania cukru w moczu obowiązują takie same zasady, jak przy okazji badania ogólnego moczu. Mocz do badania powinien być zebrany z pierwszej porannej porcji moczu. Aby zachować wiarygodność wszystkich badanych parametrów, powinien zostać pobrany tzw. metodą środkowego strumienia – pierwszą, początkową część moczu należy oddać do toalety, następną – środkową (kilkadziesiąt mililitrów) do specjalnego, przeznaczonego do badania moczu pojemnika (dostępne są one w każdej aptece). Pozostałą część moczu oddaje się do toalety. Przez cały czas pobierania próbki należy zadbać o jej czystość. Próba przeznaczona do badania cukru w moczu musi zostać dostarczona do laboratorium w jak najkrótszym czasie. Za stan prawidłowy uznaje się brak glukozy w moczu. Na wynikach badań laboratoryjnych wynik badania cukru w moczu oznacza się wówczas jako negatywny, czyli „ujemny” (bądź znakiem „-”). 

Wykrycie obecności cukru w moczu, w zdecydowanej większości przypadków, jest wynikiem nieprawidłowym (wyjątek stanowi niewielka ilość cukru w moczu w ciąży). Jej ilość może być podana w jednostkach bądź za pomocą znaków „+”, przy czym stężenie glukozy jest tym większe, im większa jest liczba tych symboli. Wynik ujemny badania poziomu glukozy w moczu uznaje się za prawidłowy. Pośrednio wskazuje on na dobre działanie mechanizmów kontrolujących stężenie glukozy we krwi (dotyczy to tylko krótkiego okresu przed badaniem) oraz na brak zaburzeń w zakresie wychwytu zwrotnego glukozy w nerkach (nie wyklucza przy tym innych problemów z pracą nerek). U osób chorych na cukrzycę jest jednym z wykładników dobrej kontroli glikemii (poziomu glukozy we krwi). Wynik dodatni oznacza, że glukoza dostaje się do moczu w nadmiernej ilości. Stan taki nazywamy glukozurią lub cukromoczem. Wystąpienie cukromoczu spowodowane jest niewystarczającym odzyskiwaniem glukozy z moczu pierwotnego – czy to z powodu zbyt dużego jej stężenia we krwi i idącą za tym zbyt dużą filtracją w nerkach (nerki „nie nadążają” z odzyskiwaniem glukozy), czy też rzadziej w wyniku uszkodzenia komórek kanalików nerkowych (np. z powodu niedokrwienia, działania substancji toksycznych, leków, w zespołach genetycznych). Duży wzrost poziomu glukozy we krwi powoduje przekroczenie tzw. progu nerkowego dla glukozy. W tej sytuacji przedostaje się ona do moczu ostatecznego. W pewnych stanach wartość progu ulega przesunięciu. Obniża się on np. u kobiet w ciąży, tak więc niewielki cukromocz jest u nich w większości przypadków zjawiskiem fizjologicznym (jednak jego wykrycie zobowiązuje do przeprowadzenia diagnostyki w kierunku cukrzycy ciężarnych). Jego podwyższenie obserwujemy natomiast np. w rozwiniętej cukrzycy, w związku z czym badanie moczu na obecność cukru może być w tej sytuacji prawidłowe, mimo znacznego podwyższenia jego poziomu we krwi. Przejściowa glikozuria obserwowana jest również u niektórych osób po spożyciu dużej ilości cukrów prostych w krótkim czasie i poddanych silnemu stresowi. Najważniejszą chorobą, której objawem może być duża ilość glukozy w moczu jest cukrzyca.

Leczenie

Leczenie cukromoczu polega przede wszystkim na odpowiedniej terapii choroby podstawowej. Jeżeli jego przyczyną jest cukrzyca, należy przede wszystkim dążyć do wyrównania stężenia glukozy we krwi. W tym celu pacjent powinien przyjmować leki przeciwcukrzycowe lub stosować podskórne wstrzyknięcia insuliny. Ważne są także:

  • samokontrola cukru we krwi przy pomocy glukometru,
  • regularne wizyty u diabetologa,
  • wykonywanie badań laboratoryjnych według zaleceń lekarza (glukoza na czczo, hemoglobina glikowana, badanie ogólne moczu),
  • stosowanie diety cukrzycowej, w której ogranicza się spożycie węglowodanów prostych.

W jakim celu dokonujemy nakłucia?

Nakłucie opuszki palca lub alternatywnego miejsca nakłucia (AST), przy użyciu urządzenia nakłuwającego, jest jedną z czynności, jaką należy wykonać celem uzyskania odpowiedniej próbki krwi, niezbędnej do zbadania poziomu glikemii, przy użyciu glukometru. W związku z tym, że krew wykorzystana do pomiaru pochodzi z naczyń włośniczkowych, należy dość precyzyjnie ustalić głębokość nakłucia, tak aby dostarczyć wystarczającą objętość próbki, a jednocześnie nie spowodować zbyt dużego bólu i nie zniechęcić badanego do kolejnych oznaczeń. Jako że w trakcie badania dokonujemy przerwania ciągłości naskórka, bardzo istotne jest zachowanie najwyższych reżimów higienicznych, w związku z czym zarówno dłonie, jak i miejsce dokonania nakłucia, powinno być dokładnie umyte mydłem, a stanowisko, gdzie dokonywany jest pomiar, zdezynfekowane.

Przygotowanie nakłuwacza

Z uwagi na różnice w grubości, jak i poziom ukrwienia skóry, urządzenie nakłuwające daje możliwość dostosowania głębokości nakłucia do żądanego poziomu. Integralną częścią nakłuwacza jest obrotowy regulator, dzięki któremu możemy precyzyjnie ustawić długość lancetu, którym wykonamy nakłucie. Producenci glukometrów przewidzieli kilkupoziomową regulację głębokości nakłucia (od 3 do 6) i najogólniej założyć można, że poziom najniższy ustawień dotyczy skóry cienkiej, ustawienia środkowe – normalnej, a najwyższe ustawienia są przeznaczone do skóry grubej. Jeśli lancet został umieszczony w nakłuwaczu, a głębokość nakłucia wybrana, należy już tylko pociągnąć za chwytak mechanizmu naciągającego, aż do pojawienia się kliknięcia. 

Sposób wykonania nakłucia

Przed dokonaniem nakłucia należy dokładnie umyć ręce mydłem i wytrzeć je do sucha. Miejsce, z którego pobierana będzie próbka krwi należy uprzednio masować przez ok. 20–30 sekund, pamiętając o tym, aby nie stosować zbyt dużego ucisku, co może spowodować przedostanie się do próbki płynu tkankowego, który może następnie zaburzać wskazania glikemii. Aby wykonać nakłucie palca lub AST należy przyłożyć nakłuwacz do wybranego miejsca na skórze, z którego pobierana będzie próbka krwi. Lekko go docisnąć i przy pomocy przycisku spustowego zwolnić lancet. Charakterystyczne kliknięcie sygnalizuje dokonanie nakłucia.

Cukrzyca – czym jest?

Cukrzyca jest to grupa chorób metabolicznych, których wspólną cechą jest hiperglikemia, czyli podwyższony poziom cukry we krwi, wynikający z defektu lub braku wydzielania insuliny przez trzustkę. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem i zaburzeniem czynności oraz niewydolnością różnych narządów, zwłaszcza: oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych. Cukrzyca typu 2 jest najczęściej występującym na świecie typem cukrzycy. Do jej rozwoju w dużym stopniu przyczynia się niewłaściwy styl życia, brak aktywności fizycznej, zła diet, używki. Cukrzycę typu 2 można leczyć lekami doustnymi, jednak z czasem potrzebne jest włączenie insulinoterapii. Cukrzyca jest znana od starożytności i jest uznawana za chorobę cywilizacyjną. 

Grypa ryzyka – co przyczynia się do rozwoju cukrzycy typu 2?

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) w grupach ryzyka konieczne jest przeprowadzenie badań przesiewowych w kierunku cukrzycy, ponieważ u ponad połowy chorych nie występują objawy hiperglikemii. Przesiewowe badanie w kierunku cukrzycy należy przeprowadzić raz na 3 lata, u każdej osoby powyżej 45. roku życia. Niezależnie od wieku, badanie przesiewowe należy wykonać co roku u osób:

  • u których cukrzyca występuje u rodziców lub rodzeństwa;
  • z nadwagą lub otyłością (BMI wynosi co najmniej 25 kg/m2, a obwód w pasie jest większy niż 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn);
  • mało aktywnych fizycznie (poniżej 150 minut w tygodniu); 
  • u których stwierdzono stan przedcukrzycowy; 
  • u kobiet, które urodziły dziecko o masie powyżej 4 kg;
  • u kobiet z przebytą cukrzycą ciążową; 
  • u kobiet z zespołem policystycznych jajników;
  • z nadciśnieniem tętniczym (≥140/90 mmHg); 
  • z dyslipidemią (stężenie cholesterolu frakcji HDL <40 mg/dl);
  • z chorobą układu sercowo-naczyniowego.

Grupy ryzyka – przesiewowe badanie w kierunku cukrzycy

Doustny test obciążenia glukozą jest podstawowym badaniem służącym do wykrywania zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Badanie OGTT jest pomocne w szybkim postawieniu diagnozy, która pozwoli na natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia, aby zapobiec powikłaniom cukrzycy. Wykonuje się je poprzez pobranie krwi z żyły pacjenta. Badanie polega na oznaczaniu glikemii na czczo, następnie pacjent otrzymuje do wypicia roztwór 75 g glukozy rozpuszczonej w 300 ml wody. Po 120 minutach od wypicia roztworu ponownie oznaczana jest glikemia. Wynik powyżej 200 mg/dl jest uznawany za cukrzycę. Wynik poniżej 140 mg/dl wskazuje na prawidłową tolerancję glukozy. 

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem