A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

H

Hematokryt oznacza się skrótem Ht lub HCT. Pozwala on ocenić stosunek objętości czerwonych krwinek do krwi pełnej. Wartości hematokrytu podawane są w procentach. Na podstawie tych procentów określa się udział eurocytów w stosunku do ilości leukocytów i płytek krwi. Oznaczenie hematokrytu zwykle wykonywane jest przy każdym badaniu morfologii krwi.

Wskazania do diagnostyki hematokrytu

Badanie morfologii krwi powinno być wykonywane profilaktycznie raz w roku. Oznaczenie poziomu hematokrytu powinniśmy wykonać w sytuacji, gdy odczuwamy ogólne osłabienie organizmu przez dłuższy czas, uczucie zmęczenia, wyczerpania fizycznego oraz bladość skóry, te objawy mogą wskazywać na nieprawidłowy wynik hematokrytu.

Normy hematokrytu

Normy hematokrytu określone są dla każdej płci z osobna, również dla dzieci z podziałem na wiek i płeć oraz na noworodki. Oznacza to, że kobiety i mężczyźni, dziewczynki i chłopcy – mają różne normy tego wskaźnika. I tak: dla kobiet wynosi on 37–40%; dla mężczyzn 40–54%; u dzieci w przedziale wiekowym 1–2 lata wynosi 32–42%; u dzieci w przedziale wiekowym 2–10 lat wynosi 33–45%; u dziewczynek w wieku 10–18 lat wynosi 35-45%; u chłopców w wieku 10–18 lat normą jest 36–48%, a u noworodków zaś wskaźnik powinien sięgać od 44–65%.

Przyczyny niskiego oraz wysokiego poziomu hematokrytu

Poziom hematokrytu ma ogromny wpływ na nasz organizm. Jeśli ilość czerwonych krwinek jest zbyt mała lub jest ich za dużo, nasz organizm przestaje funkcjonować prawidłowo.

Niski poziom hematokrytu może świadczyć o rozwijającej się anemii, również o odwodnieniu, o zaburzeniach szpiku kostnego, krwawieniu z przewodu pokarmowego, nieprawidłowej pracy nerek, niedokrwistości oraz zbytnim nawodnieniu organizmu.

Wysoki poziom hematokrytu świadczy również o różnych chorobach, a jedną z nich jest rzadka choroba nowotworowa, a mianowicie – czerwienica prawdziwa. Jest ona nowotworem, który atakuje komórki krwiotwórcze w szpiku kostnym, co prowadzi do zakrzepicy, udaru bądź też zawału serca. Wysoki poziom hematokrytu zazwyczaj występuje u osób z nadmierną potliwością, może być wyższy również podczas biegunek czy wymiotów.

Przygotowanie do badania hematokrytu

Aby odpowiednio przygotować się do badania, należy powstrzymać się w przeciągu 2–3 dni przed oznaczeniem hematokrytu od używek (palenie tytoniu bądź picie alkoholu). Każdy pacjent powinien być na czczo, ponieważ spożywany pokarm wpływa na stymulację wyrzutu niektórych hormonów i enzymów, co w konsekwencji powoduje zmiany parametrów krwi i przekłamany wynik.

Czym jest hemoglobina

Hemoglobina jest niezwykle istotnym składnikiem krwi, nadaje jej barwę czerwoną, a do jej głównych zadań należy transportowanie tlenu w organizmie. Hemoglobina to białko zawarte w erytrocytach (czerwonych krwinkach krwi). W wynikach badań diagnostycznych oznaczana jest w skrócie jako Hb lub HGB. Dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ważne jest, aby jej poziom pozostał w granicach normy. Na podstawie jej niskiego stężenia można rozpoznać wiele groźnych dolegliwości, takich jak: anemia, niektóre choroby autoimmunologiczne (reumatoidalne zapalenie stawów), nowotwory lub gruźlicę. Zbyt wysoki poziom hemoglobiny spowodowany może być odwodnieniem organizmu. Może świadczyć o niektórych nowotworach lub o chorobach szpiku.

Hemoglobina w cukrzycy

Na podstawie badań hemoglobiny można rozpoznać wiele schorzeń lub mogą one być pomocne w określeniu skuteczności leczenia. Przykładem może być pacjent z cukrzycą. Lekarz diabetolog zleca pacjentowi badanie o nazwie hemoglobina glikowana (HbA1C). Badanie to pozwala określić, ile cukru przyłączyło się do hemoglobiny w ostatnich trzech miesiącach. Największy wpływ na wynik ma ostatni miesiąc. Na podstawie hemoglobiny glikowanej lekarz dowiaduje się o średnim trzymiesięcznym stężeniu glukozy we krwi. Dzięki badaniu można określić skuteczność zastosowanej terapii, jak również sprawdzić, czy pacjent stosuje się do zaleceń.

Czym jest hemoglobina

Hemoglobina jest białkiem występującym w czerwonych krwinkach, a jej głównym zadaniem jest przenoszenie tlenu z płuc do komórek. Pochodną hemoglobiny jest hemoglobina HbA1c. Powstaje ona w wyniku przyłączenia się glukozy do cząsteczki hemoglobiny. Im wyższy poziom glukozy we krwi, tym więcej cząsteczek glukozy przyłącza się do cząsteczki hemoglobiny. Proces ten nazywamy glikacją i jest on procesem nieodwracalnym. Dopiero po około 3 miesiącach, w wyniku rozpadu krwinek czerwonych, hemoglobina glikowana jest usuwana z organizmu. Dlatego badanie HbA1c to odzwierciedlenie stanu glikemii w przeciągu 3 miesięcy poprzedzających badanie, przy czym około 50% obecnej we krwi HbA1c powstaje w ciągu ostatniego miesiąca przed wykonaniem oznaczenia. Badanie HbA1c służy lekarzom do retrospektywnej oceny glikemii.

Badanie HbA1c wykonuje się z krwi żylnej i nie jest wymagane, aby robić je na czczo. Można wykonać je o każdej porze dnia.

Czym różni się pomiar glikemii od pomiaru HbA1c?

Pomiar glikemii na glukometrze lub w laboratorium odzwierciedla aktualny poziom glukozy we krwi. Natomiast pomiar HbA1c mówi nam o poziomie glikemii w przeciągu ostatnich 2–3 miesięcy.

U kogo i jak często wykonywać badanie HbA1c?

Oznaczenia HbA1c należy wykonywać raz w roku u osób z wyrównaną glikemią, osiągających cele leczenia. Natomiast u pacjentów, u których dokonano zmian leczenia (np. włączono nowe leki) i pacjentów z niewyrównaną glikemią, nieosiągających celów leczenia, oznaczenia HbA1c należy wykonywać co najmniej raz na kwartał. 

Normy HbA1c

U zdrowych ludzi, nie chorujących na cukrzycę, poziom HbA1c powinien wynosić ≤6,1% (≤43 mmol/mol).

U osób chorujących na cukrzycę, poziom HbA1c powinien wynosić ≤7% (≤53 mmol/mol). Natomiast u osób z cukrzycą typu 1, krótkotrwałą cukrzycą typu 2, u dzieci i młodzieży, niezależnie od typu choroby, HbA1c powinna wynosić ≤6,5% (≤48 mmol/mol).

U osób: 

- w zaawansowanym wieku z wieloletnią cukrzycą i istotnymi powikłaniami (przebyty zawał serca i/lub udar mózgu) i licznymi chorobami towarzyszącymi, HbA1c powinna wynosić ≤8,0% (≤64 mmol/mol).

U kobiet: 

– z cukrzycą przedciążową planujących ciążę, HbA1c powinna wynosić <6,5% (<48 mmol/mol);

– w II i III trymestrze ciąży HbA1c powinna wynosić <6,0 % (42 mmol/mol), jeżeli nie wiąże się z większą częstością występowania hipoglikemii. 

Za wysoki poziom HbA1c

Zbyt wysoki poziom HbA1c świadczy o złym wyrównaniu cukrzycy. Oznacza to, że poziom glukozy w naszej krwi był zbyt wysoki przez ostatnie 2–3 miesiące. Wysoki poziom glukozy utrzymujący się przez dłuższy czas może prowadzić do powikłań, takich jak: uszkodzenie nerek, oczu, udaru, zawału, powstania stopy cukrzycowej, utraty czucia w dłoniach i stopach.

Co to jest hipoglikemia?

Hipoglikemia jest to stan obniżenia stężenia glukozy we krwi. Stan ten występuje głównie u cukrzyków leczonych insuliną lub lekami hipoglikemizującymi, stan ten jest niebezpieczny dla zdrowia i życia. W celu uniknięcia, należy regularnie mierzyć poziom cukru we krwi i dostosowywać dawki leków do jego poziomu.

Hipoglikemię rozpoznaje się w przypadku poziomu glukozy we krwi poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Istotną klinicznie hipoglikemię definiuję się jako poziom glukozy we krwi poniżej 54 mg/dl (3 mmol/l). Ciężka hipoglikemia to stan, w którym chory wymaga pomocy osób trzecich, stanowi ona zagrożenie życia.

Przyczyny

Hipoglikemia występuje głównie u chorych na cukrzycę, zdecydowanie częściej u pacjentów podczas insulinoterapii, rzadziej u osób przyjmujących doustne leki hipoglikemizujące.

Hipoglikemia wynika ze zbyt dużej ilości insuliny, w porównaniu do stężenia glukozy we krwi. Przyczyny mogą być następujące:

  • została podana zbyt duża dawka insuliny, w stosunku do zapotrzebowania lub nastąpiło zbyt duże wchłanianie z tkanki podskórnej (np. podczas nasilonych upałów);
  • brak posiłku po podaniu insuliny lub posiłek został spożyty zbyt późno;
  • posiłek o zbyt małej zawartości glukozy, w stosunku do podanej wcześniej insuliny;
  • brak korekty dawki insuliny podczas wysiłku fizycznego;
  • spożycie alkoholu;
  • gwałtowna utrata wagi i braku korekty dawki insuliny;
  • zmniejszenie dobowego zapotrzebowania na insulinę w czasie remisji cukrzycy.

Hipoglikemia może czasem wystąpić u osoby zdrowej, mówi się wtedy o hipoglikemii reaktywnej, poposiłkowej.

Objawy hipoglikemii

Objawy hipoglikemii mogą występować przy wyższych (np. w przypadku nagłego spadku glukozy) lub niższych (gdy pacjent często miewa epizody hipoglikemii) poziomach glukozy, niż te podane w definicji. Objawy mogą także nie występować ze względu na przyzwyczajenie organizmu do częstych spadków poziomu cukru. Jednak zawsze jest to stan niebezpieczny dla zdrowia i życia.

Objawy hipoglikemii:

  • nasilone poty
  • drżenie rąk
  • nudności
  • ból głowy
  • kołatanie serca
  • rozszerzenie źrenic
  • zaburzenia pamięci krótkotrwałej
  • uczucie głodu
  • splątanie
  • senność
  • zaburzenia mówienia
  • zaburzenia ruchów, w tym chodu
  • niewyraźne widzenie
  • omdlenie
  • zaburzenie zachowania – zachowanie dziwaczne dla danej osoby
  • śpiączka.

Postępowanie

Gdy chory jest przytomny, powinien przyjąć doustnie 15 g glukozy i skontrolować jej poziom po 15 minutach. Jeśli stan nie ulegnie normalizacji, należy ponownie przyjąć doustnie 15 g glukozy i ponownie skontrolować jej poziom. Gdy jest zwiększone ryzyko przedłużającej się hipoglikemii, chory powinien zjeść dodatkowy posiłek składający się ze złożonych węglowodanów.

W przypadku pacjenta z zaburzeniami świadomości lub nieprzytomnego, należy podać dożylnie glukozę lub 1 mg glukagonu domięśniowo albo podskórnie (u dzieci poniżej 6. roku życia 0,5 mg). Po odzyskaniu przytomności, pacjent powinien spożyć posiłek składający się z węglowodanów złożonych.

Czym jest?

Nadmierne obniżenie poziomu cukru we krwi podczas snu jest dużym problem dla osób chorujących na cukrzycę. W ciągu dnia zwykle bez problemu rozpoznajmy objawy zbliżającego się niedocukrzenia, ale w nocy, śpiąc, często nie jesteśmy w stanie się zorientować. Jest to sytuacja znacząco zwiększająca ryzyko ciężkiego niedocukrzenia i utraty przytomności.

Hipoglikemia nocna – przyczyny

Przyczynami nocnej hipoglikemii jest często cały poprzedni dzień. Jest to konsekwencja tego, jak pacjent dba o siebie w ciągu dnia, co jadł czy pił alkohol, czy ćwiczył. Dodatkową przyczyną może być nieprawidłowa dawka insuliny dodana do ostatniego posiłku lub do insuliny bazowej.

Podczas snu, w godzinach wczesnoporannych, wydzielane są hormony, które podnoszą poziom cukru we krwi, np. hormon wzrostu. Jest to tak zwane zjawisko brzasku, które szczególnie nasilone jest w okresie dojrzewania, jednak pojawia się także u dorosłych diabetyków. Podając wieczorną dawkę insuliny lub też programując bazę w pompie insulinowej na czas snu, trzeba brać pod uwagę te wszystkie uwarunkowania, które wpływają na glikemię nocną oraz cukier poranny.

Hipoglikemia nocna może też być efektem nieodpowiedniej kolacji. Jeżeli kolacja zawiera jedynie węglowodany proste, to szybko się wchłoną i w ciągu całej nocy organizm nie będzie miał żadnego źródła energii. Dlatego, komponując kolację, powinniśmy pamiętać, aby zawierała ona węglowodany, które się wolno wchłaniają, a także białko i tłuszcze. Tłuszcze trawione są wolniej, spowalniają też wchłanianie się glukozy z węglowodanów. Złożony posiłek jest gwarancją stopniowego uwalniania się energii w ciągu nocy i dzięki temu mamy mniejsze ryzyko niedocukrzenia.

Hipoglikemia nocna – objawy

Pacjenci nie zawsze budzą się w nocy, czując niedocukrzenie. Według badań duża część cukrzyków przesypia objawy hipoglikemii nocnej. Nie należy tego jednak bagatelizować. Trzeba za to obserwować, czy nie występują u nas takie objawy, jak: koszmary senne, nadmierne pocenie się w czasie snu, zmęczenie, ból głowy po przebudzeniu, wysoki poziom cukru we krwi na czczo.

Hipoglikemia nocna – jak się zabezpieczać?

Nie ma jednoznacznej recepty na zabezpieczenie się przed hipoglikemią nocną, oprócz oczywiście tych opisanych powyżej. Część pacjentów specjalnie nastawia budzik, aby skontrolować cukier w nocy. Polecane jest to szczególnie pacjentom, którzy dopiero zaczynają samokontrolę glikemii.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem