A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

M

Czym jest makroangiopatia

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną charakteryzującą się wysokim stężeniem glukozy (cukru) we krwi. Jej powodem jest upośledzenie produkcji insuliny bądź nieprawidłowe jej działanie. Schorzenie to nieleczone lub leczone niewłaściwie może powodować wiele, bardzo ciężkich w skutkach, powikłań. Jednym z najbardziej niebezpiecznych jest makroangiopatia, która objawia się zmianami w obrębie średnich i dużych naczyń krwionośnych. Zmiany te powodowane są miażdżycą i najczęściej dotyczą tętnic wieńcowych oraz dolnych kończyn. Powodem powstawania makroangiopatii są częste i długo trwające hiperglikemie, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, palenie tytoniu, mikroangiopatia, otyłość – szczególnie brzuszna, jak również inne powikłania cukrzycowe, takie jak nefropatia czy neuropatia.

Powikłania

Jednym z głównych powikłań makroangiopatycznych jest choroba wieńcowa. Powoduje ona wzrost ryzyka wystąpienia zawału serca. Statystyki wskazują, że na przypadłości związane z chorobami sercowo-naczyniowymi umiera większość pacjentów cierpiących na cukrzycę.

Kolejnym powikłaniem powiązanym z makroangiopatią jest zespół stopy cukrzycowej. Jest on przewlekłym powikłaniem, które charakteryzuje się występowaniem owrzodzeń na stopie, zniekształceniami stopy oraz utratą czucia. Zaniechanie leczenia lub wprowadzenie go zbyt późno skutkuje trwałymi zmianami w kształcie stopy, martwicą i bardzo często kończy się amputacją części lub całości stopy.

Zdarza się, że na skutek zaburzeń makroangiopatycznych dochodzi również do udaru mózgu. Przyczyną mogą być zarówno krwawienia, jak i niedokrwienie. Statystyki wskazują, że u osób cierpiących na cukrzycę dochodzi do incydentów udarowych mózgu od dwóch do trzech razy częściej. Dodatkowymi czynnikami zwiększającymi ryzyko wystąpienia udaru są: nadciśnienie tętnicze, palenie tytoniu, zbyt duża krzepliwość krwi, nadużywanie leków przeciwzakrzepowych, spożywanie nadmiernej ilości tłuszczu oraz mocno ograniczony wysiłek fizyczny.

Jak zapobiegać makroangiopatii

Niezwykle ważnym elementem w zapobieganiu powikłań cukrzycowych, jest jej wczesne wykrycie. Poza tym pacjent, który współpracuje z lekarzem, stosując się do jego zaleceń w zakresie diety, wysiłku fizycznego, samokontroli glikemii oraz przyjmowania leków, ma duże szanse na wyrównanie poziomu cukru i utrzymywanie go na bezpiecznym poziomie. Postępowanie takie powoduje znaczne zmniejszenie powikłań cukrzycowych, do których należy makroangiopatia.

Czym jest makrosomia?

Makrosomia, inaczej hipertrofia wewnątrzmaciczna, to masa ciała noworodka przekraczająca 4000 g, niezależnie od wieku ciążowego lub przekraczająca 90. percentyl dla danego wieku ciążowego. Występuje w 3–5% ciąż i jest związana z licznymi powikłaniami, takimi jak: dystocja barkowa, uszkodzenie splotu ramiennego i inne urazy, aspiracja smółki, hipoglikemia, a nawet zgon. Skutki długofalowe makrosomii obejmują zwiększone ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze i otyłość. Okazuje się, że już w I trymestrze ciąży można przewidzieć wystąpienie makrosomii, gdyż pojawia się szczególnie często u noworodków matek chorych na cukrzycę, szczególnie gdy cukrzyca występowała już przed zajściem w ciążę. Istotne znaczenie w powstawaniu makrosomii mogą mieć także czynniki genetyczne i etniczne.

Objawy

Makrosomia występuje w formie makrosomii symetrycznej – u potomstwa matek bez cukrzycy, a w formie makrosomii asymetrycznej – u potomstwa matek z cukrzycą. W makrosomii asymetrycznej, poza wzrostem masy ciała i zwiększeniem objętości tkanki tłuszczowej, występują zmiany w proporcjach ciała w postaci zwiększonego obwodu barków i brzucha oraz zmniejszenia stosunku obwodu głowy do obwodu klatki piersiowej.

Poza makrosomią u płodu mogą występować następujące zmiany:

- żywoczerwone zabarwienie skóry,

- nadmierne owłosienie głowy, 

- niedojrzałość płuc,

- niedojrzałość ośrodkowego układu nerwowego,

- przerost mięśnia sercowego i zaburzenia biochemiczne w postaci zmniejszonego stężenia glukozy (hipoglikemii), wapnia (hipokalcemii) i magnezu (hipomagnezemii).

Przyczyny makrosomii

Nadal nie zostały określone dokładnie przyczyny makrosomii u płodów. Do dzisiaj trwają badania, których celem jest precyzyjne określenie przyczyn zwiększających ryzyko wystąpienia hipertrofii wewnątrzmacicznej. Jednak większość z nich określana jest na podstawie zdrowia matki:

- cukrzyca u ciężarnej kobiety,

- nadciśnienie tętnicze,

- otyłość.

Zagrożenia w makrosomii

Makrosomia stanowi przeciwwskazanie do porodu w wodzie oraz duże ryzyko urazów płodu podczas porodu naturalnego, ponieważ najczęstszym problemem w akcji porodowej jest dystocja barkowa. Pozostałe zagrożenia to:

- wydłużenie czasu porodu,

- zatrzymania akcji porodowej,

- uszkodzenie kanału rodnego,

- wtórny niedowład macicy i zaburzenia czynności skurczowych,

- rozejście spojenia łonowego,

- obfite krwawienia,

- zakażenie połogowe.

Diagnoza i leczenie makrosomii

Do identyfikacji makrosomii u dziecka w łonie matki służą:

- badania ultrasonograficzne,

- obraz kliniczny (objawy),

- wywiad (wcześniejsze urodzenie dziecka z makrosomią, nadmierny przyrost masy ciała w ciąży).

Makrosomia płodu jest zawsze stwierdzana wtedy, gdy waga płodu przekracza 4–4,5 kg bez względu na wiek ciąży oraz zachowaną budowę ciała. Makrosomia stanowi jedno ze wskazań do cesarskiego cięcia. Nie jest zalecany poród naturalny ze względu na bardzo duże ryzyko i co za tym idzie, obciążenie organizmu zarówno matki, jak i dziecka. Tak samo przeciwwskazane jest, użycie kleszczy położniczych oraz próżnociągu, jeżeli dojdzie już do porodu naturalnego.

Jest to słodzik z grupy alkoholi cukrowych, do której należą także: sorbitol, ksylitom i erytrytol. Pomimo nazwy grupy zawierającej w sobie słowo alkohol, cukry do niej należące nie zawierają ani procenta alkoholu. Maltitol wytwarzany jest przede wszystkim z kukurydzy, dlatego też nie zawiera on żadnych nienaturalnych dodatków. W smaku jest natomiast bardzo zbliżony do zwyczajnego białego cukru, pozyskiwanego z buraków lub z trzciny cukrowej. Maltitol, w przeciwieństwie do sztucznych słodzików (tj. aspartam lub sacharyna), nie zmienia swoich właściwości pod wpływem wysokiej temperatury. Dzięki temu z powodzeniem może być stosowany do wyrobów i wypieków cukierniczych, a także do gotowania i pieczenia. Wysoka temperatura nie sprawia bowiem, że maltitol się karmelizuje i staje brązowy. Jest za to prawie tak samo słodki, jak cukier, więc stosuje się go w takich samych proporcjach, jednak jego największą zaletą jest fakt, że ma o połowę mniej kalorii niż zwykły cukier. Do tego nie powoduje próchnicy i może być używany przez osoby z celiakią i nietolerancję laktozy. Ze względu na niższą kaloryczność, maltitol mogą też stosować osoby odchudzające się, osoby chorujące na cukrzycę oraz osoby na diecie bezglutenowej.

Właściwości

W przeciwieństwie do sztucznych słodzików maltitol nie ma działań niepożądanych i szkodliwych dla zdrowia. W tym celu zostały przeprowadzone dokładne badania, podobnie jak miało to miejsce w przypadku innych słodzików. Jednak nie wykryto żadnych szkodliwych działań maltitolu i w związku z tym nie wprowadzono zaleceń, co do ograniczeń dziennego spożycia tego słodziku. Pomimo tego zaleca się nieprzekraczanie dawki 50 g na dzień. Jest to jednak tak duża ilość, że wydaje się wysoce nieprawdopodobne, by ktoś zdołał zjeść tyle produktów słodzonych maltitolem dziennie.

Maltitol dla diabetyków i osób z nietolerancją glutenu

Maltitol wchłania się w przewodzie pokarmowym wolniej niż zwykły cukier, dlatego nie powoduje nadmiernego wzrostu glukozy we krwi i nie pobudza wydzielania insuliny. Ma również niski indeks glikemiczny i z tych względów świetnie nadaje się jako zamiennik cukru dla osób chorujących na cukrzycę. Niemniej jednak chorzy powinni, dla własnego bezpieczeństwa, kontrolować poziom glukozy we krwi tuż po spożyciu produktów zawierających ten słodzik. Maltitol to także substancja słodząca odpowiednia dla osób z nietolerancją glukozy. Wprawdzie pozyskiwany jest z ziaren zbóż, ale nie zawiera glutenu. Jeśli posłodzony maltitolem produkt spożywczy nie ma w swoim składzie takich zbóż, jak: owies, pszenica i żyto, może on być bezpiecznie spożywany przez osoby z celiakią lub nietolerancją glutenu.

Wzór chemiczny maltozy: C₁₂H₂₂O₁₁. Maltoza nazywana też cukrem słodowym jest związkiem organicznym z grupy węglowodanów, disacharyd zbudowany z dwóch reszt D-glukozy, połączonych wiązaniem alfa 1,4 glikozydowym. Jest też cukrem redukującym. Cukry redukujące to węglowodany, które reagują pozytywnie z odczynnikiem Fehlinga, Benedicta i Tollensa. Maltoza ma postać fizyczną białego, krystalicznego proszku i można otrzymać ją w procesie hydrolizy skrobi. 

Maltoza ma zastosowanie w przemyśle biotechnologicznym – stosuje się ją do pożywek dla bakterii, a w sektorze spożywczym – jest wykorzystywana jako słodzik.

Czym jest

Martwica jest to obumarcie tkanek lub narządów. Może być spowodowana niedokrwieniem, zawałem, niedotlenieniem bądź też toksynami bakteryjnymi. Jest to przedwczesna śmierć komórek zachodząca z powodu niedotlenienia, ciężkich urazów mechanicznych, działania czynników zewnętrznych oraz pod wpływem niektórych chorób. To schorzenie wymagające specjalistycznej terapii. 

Typologia

Rozróżniamy martwicę aseptyczną, martwicę rozpływną oraz martwicę suchą.

Przykłady martwicy:

- martwica dystalnych części kończyn w wyniku niedokrwienia (zator, zakrzep tętniczy);

- martwica mięśnia sercowego z powodu zawału mięśnia sercowego, przykład martwicy skrzepowej;

- stopa cukrzycowa (przykład zgorzeli suchej);

- martwica jałowa – dochodzi do niej bez obecności drobnoustrojów;

- martwica skrzepowa – powstaje w wyniku niedokrwienia (przykładem jest zawał mięśnia sercowego); uszkodzony fragment narządu przestaje funkcjonować;

- martwica rozpływna – uszkodzona tkanka rozpuszcza się całkowicie i zmienia w gęstą masę pod wpływem działania enzymów litycznych (np. nieodwracalne uszkodzenie komórek w rejonie martwicy mózgu po udarze niedokrwiennym);

- zgorzel (gangrena) – dochodzi do rozkładu lub gnicia obumarłych tkanek pod wpływem obecności w nich bakterii; wyróżnia się zgorzel suchą, wilgotną i gazową.

Martwica wywołuje nieodwracalne skutki i może nawet zagrażać życiu. Obejmuje skórę, narządy wewnętrzne oraz kości.

Leczenie

Leczenie polega przede wszystkim na odciążaniu zajętego obszaru, aby chronić odbudowującą się tkankę przed zniekształceniami. Zaleca się ograniczenie aktywności fizycznej, czasowe unieruchomienie kończyny, rehabilitację oraz stosowanie specjalistycznego sprzętu ortopedycznego (np. wkładek ortopedycznych), a niekiedy także zabieg chirurgiczny. Leczenie martwicy skóry zależy od czynnika, który ją wywołał. Obejmuje antybiotykoterapię, tlenoterapię hiperbaryczną lub oczyszczanie rany z martwicy, czyli usunięcie martwych tkanek.

Martwica rozpływna wymaga stosowania opatrunków, które będą utrzymywały w ranie wilgotne środowisko i będą pochłaniały nadmiar wysięku oraz resztki płynnego materiału martwiczego.

Martwica serowata – jej leczenie skupione jest przede wszystkim na terapii schorzenia podstawowego (gruźlicy, kiły, nowotworu).

Pacjentom cierpiącym na martwicę zaleca się wysokokaloryczną białkową dietę oraz przyjmowanie preparatów witaminowych w celu stymulacji odnowy tkanek.

W przypadku niezaawansowanej martwicy z powodzeniem stosuje się ultradźwięki, które wykazują działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, przy jednoczesnym oszczędzeniu zdrowej tkanki.

Martwica to obumieranie tkanek. Pojawia się w wyniku uszkodzenia komórek np. w wyniku urazu. Może być spowodowana przez brak dopływu krwi do uszkodzonego miejsca lub z zakażeniem bakteryjnym. Jednym z rodzajów martwicy jest martwica sucha. Jest to odmiana najmniej inwazyjna, ponieważ przebiega bez zakażenia bakteriami. W przypadku martwicy suchej nie występuje gnicie tkanek, tylko dochodzi do ich wysuszania. Proces ten nazywa się strupieszeniem, czyli mumifikacją. Na początku tkanki mają barwę bladą, następnie przybierają kolor czarny przypominający zwęglenie. Dzieje się tak na skutek odkładania się siarczków żelaza. Gromadzące się na granicy zgorzeli makrofagów i neutrofilów mogą prowadzić do tzw. samoamputacji. Leczenie zależy od stanu pacjenta. Jeśli zatem pacjent zgłasza się do lekarza już z martwicą, wszystko zależy od tego, w jakim ona jest stadium. Leczenie jest długotrwałe, a zbyt późno rozpoczęte może poprowadzić do powikłań lub nawet do śmierci. Martwica sucha może powstawać w przebiegu stopy cukrzycowej.

Metaboliczna pula glukozy – znaczenie glukozy dla organizmu

Glukoza jest jednym z najważniejszych źródeł energii w metabolizmie człowieka. Wszystkie żywe komórki organizmu potrzebują glukozy do utrzymania podstawowych procesów fizjologicznych. Glukoza jest także głównym składnikiem energetycznym dla ośrodkowego układu nerwowego oraz erytrocytów, a mózg czerpie energię wyłącznie z niej. Glukoza jest niezbędna do pracy mięśni, jest również konieczna dla prawidłowego rozwoju płodu. Jest końcowym produktem trawienia w przewodzie pokarmowym i stanowi około 80% wchłoniętych w nim węglowodanów, pozostała część to fruktoza i galaktoza, które są przekształcane na glukozę w wątrobie. Do źródeł glukozy zaliczamy pokarm oraz rozpad glikogenu w wątrobie

Metaboliczna pula glukozy – pula wolnej glukozy

Pula wolnej glukozy jest to ilość glukozy zawarta w płynie pozakomórkowym oraz w wodzie znajdującej się wewnątrz komórek trzustki, wątroby, nerek i układu nerwowego. Pula wolnej glukozy u dorosłego człowieka wynosi około 20 g. Dla porównania, zasoby węglowodanów w postaci glikogenu wątrobowego, wynoszą na czczo 60–90 g, natomiast w mięśniach szkieletowych jest to 400–600 g. 

Metaboliczna pula glukozy – uzupełnianie

Pula wolnej glukozy w przestrzeni pozakomórkowej uzupełniana jest przez wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego, uwalnianie jej z glikogenu wątrobowego i wytwarzanie z substratów niewęglowodanowych, głównie w wątrobie i nerkach.

Czym jest miażdżyca?

Miażdżyca rozwija się latami. Jest to przewlekły proces zapalny, który dotyczy głównie dużych i średnich naczyń tętniczych w kończynach dolnych. Może również rozwijać się w tętnicach szyjnych i kręgowych, czyli tych, które zaopatrują mózg. Na skutek procesu chorobowego i wieloletniego odkładania się blaszki miażdżycowej, która zbudowana jest głównie z cholesterolu, dochodzi do ograniczenia przepływu naczyniowego. Skutkiem tego jest stopniowe, a czasem nagłe i zagrażające życiu, niedotlenienie i ograniczenie zaopatrzenia w składniki odżywcze narządów, w tym serca i mózgu. Tętnice z biegiem czasu i powstającego stanu zapalnego stają się niedrożne i mniej elastyczne. Złogi tłuszczu prowadzą do twardnienia tętnic. Niestety osoba chora może nie odczuwać żadnych objawów miażdżycy, przez co też nie dąży do zmiany trybu życia lub leczenia. 

Przyczyny powstania miażdżycy

Z biegiem lat zwiększyła się świadomość i wiedza na temat miażdżycy oraz konsekwencji z niej wynikających. Do czynników ryzyka miażdżycy należą przebyte choroby oraz obecny stan zdrowia. Na ryzyko pojawienia się miażdżycy mają również wpływ czynniki genetyczne, dlatego też narażone są osoby, których członek rodziny miał zdiagnozowaną chorobę. Duże znaczenie ma tryb życia, aktywność fizyczna oraz codzienna dieta. Przyczyny powstawania miażdżycy mogą być różnorodne i mogą wynikać z chorób towarzyszących, takich jak: nadciśnienie tętnicze, otyłość, wysokie stężenie cholesterolu całkowitego, cukrzyca, zaburzenia krzepnięcia krwi i palenie tytoniu. Do stanów nasilających rozwój choroby zalicza się również starszy wiek i płeć męską.

Objawy

Pierwsze zmiany miażdżycowe mogą wystąpić już u nastolatków. Dlatego tak ważne są działania profilaktyczne za sprawą zdrowego odżywiania oraz świadomość własnego stanu zdrowia. Początki miażdżycy nie są łatwe do zdiagnozowania, a objawy są niewinne. Pierwszymi objawami może być obniżona kondycja, problem z uspokojeniem oddechu po niewielkiej aktywności fizycznej. Może temu towarzyszyć również ból nóg, co jest konsekwencją złego krążenia krwi. Ponieważ blaszki miażdżycowe odkładają się w naczyniach szyjnych, które transportują krew do mózgu, miażdżyca może powodować problemy z pamięcią i koncentracją. Dopiero podczas zaawansowanej choroby objawy są wyraźne. Należą do nich: ból w klatce piersiowej, który nazywany jest również bólem wieńcowym. Pojawienie się takiego bólu w okolicy serca może świadczyć o zaawansowanej chorobie, którą bezwzględnie należy zacząć leczyć. Powikłania miażdżycy są bardzo groźne. W przypadku choroby kończyn dolnych, może wystąpić martwica części tkanek. Na dodatek powstałe owrzodzenia mogą być konsekwencją prowadzącą do amputacji

Leczenie i profilaktyka miażdżycy

Profilaktyka polega przede wszystkim na zdrowym odżywianiu. Aby wyeliminować ryzyko powstania zaawansowanego stadium choroby, należy zmienić tryb życia, co w dosłownym znaczeniu może je nawet uratować. Do pierwszych kroków należy obniżenie stężenia cholesterolu we krwi. Bywa tak, że już sama dieta jest bardzo pomocna. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych, tłuszczów trans (produkty gotowe, wyroby cukiernicze, fast food), smażonych potraw, smalcu, margaryny i śmietany. W prawidłowej diecie powinny znajdować się warzywa, owoce, orzechy, rośliny strączkowe i produkty pełnoziarniste. W profilaktyce bardzo istotne jest spożywanie kwasów omega-3 i omega-6. Ich bogatym źródłem są tłuste ryby, siemię lniane, olej lniany i orzechy włoskie. Pomocna jest również lecytyna, która pomaga w zapobieganiu miażdżycy naczyń oraz zwiększonemu stężeniu cholesterolu we krwi. W zaawansowanych zmianach miażdżycowych wymagana jest interwencja chirurgiczna, która polega na usunięciu blaszek miażdżycowych ze ścian naczyń krwionośnych. W niektórych sytuacjach choremu można wszczepić bypassy, czyli pomosty aortalno-wieńcowe. Leczenie miażdżycy w pierwszym etapie może sprowadzać się do przyjmowania leków obniżających poziom cholesterolu oraz trójglicerydów.

Co to jest?

Mikroangiopatia są to przewlekłe powikłania w małych naczyniach krwionośnych o średnicy poniżej 100 nm (nm = jedna milionowa milimetra; naczynia włosowate, drobne tętnice i żyły), wynikające ze źle leczonej cukrzycy lub długotrwającej cukrzycy. Innymi czynnikami zwiększającymi ryzyko powikłań są m.in. nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, nieplanowana ciąża czy palenie tytoniu. Mikroangiopatia to medyczny termin, który bazuje na znaczeniu trzech greckich słów: mikro – małe, angeio – naczynie krwionośne, pathos – cierpienie. 

Rodzaje

Mikroangiopatia w cukrzycy objawia się jako:

  • neuropatia cukrzycowa – uszkodzenie układu nerwowego,
  • nefropatia cukrzycowa – uszkodzenie nerek,
  • retinopatia cukrzycowa – uszkodzenie drobnych naczyń oczu. 

Symptomy mikroangiopatii w przebiegu cukrzycy często współtowarzyszą makroangiopatii, czyli uszkodzeniu dużych i średnich naczyń krwionośnych.

Neuropatia cukrzycowa to choroba nerwów obwodowych obejmująca pojedyncze lub liczne nerwy (występowanie wieloogniskowe), wynikająca z uszkodzenia włókien nerwowych.
Neuropatia nie zawsze ma jawny przebieg i może przez dłuższy czas pozostać nierozpoznana – objawy mogą być mało charakterystyczne, a nawet zbliżone do tych, które występują przy innych chorobach. Neuropatia może się objawiać: zaburzeniami czucia, mrowieniem, pieczeniem, drętwieniem, uczuciem palenia, szarpania, bólem samoistnym, kurczami mięśniowymi. Może również nastąpić osłabienie siły mięśniowej oraz osłabienie lub zniesienie czucia wibracji, dotyku, bólu, temperatury i odruchów ścięgnistych.

Rodzaje neuropatii to:

  • neuropatia czuciowa – inaczej polineuropatia cukrzycowa nerwów odpowiadających za odczuwanie bólu, temperatury, odróżniania faktur;
  • neuropatia ruchowa – inaczej polineuropatia cukrzycowa nerwów kontrolujących ruch mięśni;
  • neuropatia autonomiczna dotyczy nerwów kontrolujących bezwarunkowe działanie narządów wewnętrznych, np. serca, układu moczowego, układu pokarmowego;
  • neuropatia ogniskowa i wieloogniskowa.

Polineuropatia najczęściej dotyczy kończyn górnych i dolnych (dystalnych części rąk i nóg). Zostaje zaburzona praca układu autonomicznego, który działa niezależnie od naszej woli – doprowadza to m.in. do utraty odczuwania hipoglikemii i zaburzeń pracy przewodu pokarmowego oraz serca (bezbólowe zawały). Może również być przyczyną zaburzeń czynności pęcherza moczowego oraz impotencji u mężczyzn. Szczególnym powikłaniem cukrzycy jest zespół stopy cukrzycowej. Przyczyną choroby często jest współistnienie zmian neuropatycznych i naczyniowych. Objawia się jako przewlekłe zakażenie, owrzodzenie i destrukcja tkanek stopy. Nieleczona stopa cukrzycowa prowadzi do trwałych deformacji, martwicy, a nawet amputacji.

Nefropatia cukrzycowa to inaczej cukrzycowa choroba nerek. W jej wyniku dochodzi do uszkodzenia małych naczyń krwionośnych nerek. Konsekwencją może być trwałe upośledzenie funkcji tego narządu, które doprowadzi do dializ. W początkowym stadium choroby razem z moczem wydalane są albuminy, co nazywane jest albuminurią. Następnie pojawia się białkomocz. Ostatnia faza choroby to niewydolność nerek. Początkowo w przebiegu nefropatii cukrzycowej choroba nie daje żadnych dolegliwości. W bardziej zaawansowanym stadium dochodzi do zmniejszenia tolerancji wysiłku, obrzęków, wysokiego ciśnienia tętniczego krwi. Ponieważ nefropatia nie daje objawów do momentu, w którym zmiany są już nieodwracalne, należy regularnie przeprowadzać badania krwi.

Retinopatia cukrzycowa – to choroba oczu wynikająca z uszkodzenia naczyń siatkówki. W wyniku jej rozwoju powstają mikrotętniaki. Retinopatia w początkowym okresie może przebiegać stabilnie (postępowanie i cofanie objawów przez kilka lat). Po nasileniu się zmian choroba wchodzi w kolejne fazy:

  • Retinopatia przedproliferacyjna (zwęża się światło naczyń, następują zawały siatkówki).
  • Retinopatia proliferacyjna (tworzą się nowe naczynia, następują krwawe wylewy do siatkówki i ciała szklistego, tkanka włóknista rozrasta się, co skutkuje odklejeniem się siatkówki i całkowitą utratą wzroku).

Leczenie

Leczenie mikroangiopatii przy cukrzycy polega przede wszystkim na właściwej kontroli glikemii. Prawidłowe stężenia glukozy we krwi obniżają ryzyko wystąpienia powikłań cukrzycy. Ponadto ważne jest, aby utrzymywać optymalne wartości ciśnienia tętniczego (leczenie nadciśnienia tętniczego), leczyć zaburzenia gospodarki lipidowej oraz zaprzestać palenia papierosów. Retinopatia cukrzycowa niekiedy wymaga laseroterapii siatkówki (czyli fotokoagulacji). Zabieg powstrzymuje ewentualne odwarstwienie siatkówki. Leczenie nefropatii cukrzycowej zależy od stadium choroby. Często konieczna jest współpraca lekarzy kilku specjalizacji – nefrologa i diabetologa. Początkowe stadia choroby wymagają farmakoterapii. Gdy dojdzie do niewydolności nerek, czasem konieczne jest włączenie dializoterapii. Leczenie neuropatii cukrzycowej jest objawowe, a w leczeniu bólu neuropatycznego stosuje się m.in. takie leki, jak: gabapentynę, pregabalinę, kwas liponowy. Zespół stopy cukrzycowej wymaga długiego, często wielomiesięcznego leczenia. Bardzo ważne jest odciążanie chorej kończyny, regularna zmiana opatrunków. W przypadku zakażenia rany konieczna jest antybiotykoterapia.

Monoterapia to tzw. leczenie jednolekowe. Inaczej mówiąc, jest to zastosowanie w leczeniu choroby pojedynczego środka leczniczego (jednego leku).

Cukrzyca – monoterapia

Podstawowym zadaniem skutecznej terapii jest utrzymanie prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Gdy stosowanie odpowiedniej diety i wysiłek fizyczny są niewystarczające, włącza się leczenie farmakologiczne polegające na podawaniu leku, zawierającego chlorowodorek metforminy. Zwiększa on tolerancję glukozy u osób z cukrzycą niezależną od insuliny, obniża również podstawowe i poposiłkowe stężenie glukozy we krwi. 

Metformina w leczeniu cukrzycy typu 2 jest lekiem pierwszego rzutu, niezależnie od masy ciała. Obniża ona łaknienie, nie powoduje przyrostu masy ciała, wpływa korzystnie na profil lipidowy, obniża stężenie insuliny, zmniejsza parametry zapalne oraz nasila procesy fibrynolizy. Ulega kumulacji u chorych z niewydolnością nerek, dlatego też nie powinna być stosowana u chorych z przesączaniem kłębkowym (eGFR <40 ml/min).

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Etapy leczenia cukrzycy typu 2

Etap 1. Monoterapia:

- modyfikacja stylu życia (redukcja masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej do 30–45 min/d.), zmniejszenie kaloryczności posiłków w połączeniu z metforminą;

- aby zminimalizować ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych metforminy, głównie dotyczących dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, należy jej stosowanie rozpoczynać od małych dawek, następnie stopniowo je zwiększając aż do maksymalnej tolerowanej dawki;

- w przypadku nietolerancji metforminy lub przeciwwskazań do jej używania, możliwe jest stosowanie pochodnych sulfonylomocznika lub inhibitorów DPP-4, lub inhibitorów kotransportera sodowo-glukozowego (SGLT2), lub agonisty PPAR-γ (pioglitazonu). W takiej sytuacji inhibitory DPP-4 i inhibitory SGLT2 powinny być preferowane u osób z nasiloną otyłością lub dużym ryzykiem związanym z występowaniem niedocukrzeń, a agonisty PPAR-g nie należy stosować u osób z niewydolnością serca;

- skuteczność terapeutyczną wdrożonego leczenia doustnego można ocenić dopiero po kilku tygodniach jego stosowania.

Co to jest Morfologia?

 Morfologia to podstawowe badanie laboratoryjne wykonywane w celu rozpoznania schorzenia lub wczesnego wykrywania nieprawidłowości. Badanie morfologiczne polega na analizie składu krwi z uwzględnieniem liczby i jakości poszczególnych elementów morfotycznych, krwinek czerwonych, białych i płytkowych. W razie potrzeby przeprowadza się morfologię z rozmazem.

Na czym polega morfologia?

Podczas pobrania krwi do morfologii pacjent usadawia się na fotelu, a pielęgniarka przygotowuje zestaw do pobierania próbek. Nim rozpocznie się procedura, warto wspomnieć o ewentualnych skłonnościach do krwawień lub omdleń. Najczęściej wykonywane jest wkłucie w żyłę łokciową i pobranie 5 ml krwi, która trafia następnie do analizy laboratoryjnej. Miejsce przerwania ciągłości skóry pacjent powinien uciskać jałowym gazikiem minimum 3 do 4 minut. Pozwoli to na zatrzymanie krwawienia i zminimalizuje ryzyko powstania siniaka.

Jak przygotować się do badania krwi?

Do wykonania morfologii krwi trzeba się odpowiednio przygotować. Przede wszystkim pobranie próbki krwi wymaga przynajmniej 12-godzinnego postu. Nie można nic jeść, ale trzeba pić wodę, bo inaczej krew może być zbyt gęsta, co spowoduje zafałszowanie wyniku m.in. OB. Przed badaniem krwi nie należy pić kawy, przyjmować leków (warto skonsultować się z lekarzem w przypadku przyjmowania leków na choroby przewlekłe), a także palić papierosów i pić alkoholu. Pacjent musi stawić się na badanie z pustym żołądkiem, po dobrze przespanej nocy, bo brak snu także wpływa na zafałszowanie wyników badań.

Kiedy wykonać morfologię

W ramach profilaktyki morfologię warto wykonywać co roku, nawet jeśli towarzyszy nam dobre samopoczucie i dobrze oceniamy swój stan zdrowia. Jest to ważne szczególnie z tego względu, że możemy niektóre reakcje organizmu uznać za naturalne, gdy w rzeczywistości nigdy nie ma pewności, czy nie są wynikiem postępującej choroby. Do częstszych badań krwi powinny skłonić nas choroby przewlekłe lub wskazania od lekarza w związku z przebytym leczeniem. Dodatkową morfologię dobrze też wykonać, gdy obserwujemy u siebie niepokojące objawy, w tym utrzymujące się przemęczenie, wahania wagi i nawracające bóle.

Do konkretnych wskazań do morfologii należą:

  1. Ciąża – u kobiet ciężarnych badanie morfologiczne krwi zalecane jest częściej niż przeciętnie, a więc przynajmniej pięć razy w ciągu dziewięciu miesięcy; o konieczności przeprowadzenia dodatkowych testów decyduje lekarz prowadzący. 
  2. Chroniczne zmęczenie – uczucie zmęczenia i senność to niepokojące objawy, szczególnie jeśli utrzymują się przez dłuższy czas i towarzyszą im dodatkowe symptomy (bladość skóry, bóle głowy, stawów czy mięśni, problemy z koncentracją); mogą częściowo łączyć się ze stresem oraz intensywnym trybem życia, ale niewłaściwe poziomy hemoglobiny i czerwonych krwinek czasem wskazują na niedokrwistość lub nadkrwistość.
  3. Nawracające infekcje – częste choroby mogą wskazywać na zaburzenia w działaniu układu immunologicznego, co w morfologii uwidacznia się w liczbie białych krwinek.
  4. Wolne gojenie się zranień i częste pojawianie się siniaków – może wskazywać na zaburzenia krzepnięcia krwi, które można wykryć na podstawie liczby płytek krwi w morfologii (PLT), a także dodatkowych badań, w tym stężenia fibrynogenu oraz czasu protrombinowego, trombinowego czy kaolinowo-kefalinowego.

Jak odczytać wyniki badań

Otrzymując wyniki z laboratorium, przeważnie nie mamy pojęcia, co one oznaczają. Jeżeli badania wykryją coś niepokojącego, to zostaniemy o tym od razu poinformowani, żeby móc szybko umówić się na konsultację lekarską i poddać się dalszej diagnostyce. W zależności od rodzaju badania krwi, otrzymamy wyniki różnych analiz, które nie dotyczą jedynie obrazu krwi, czyli szybkości opadania krwinek czerwonych, ilości leukocytów i erytrocytów, płytek krwi, hemoglobiny oraz wskaźników biochemicznych, ale także obecności markerów stanu zapalnego, czyli OB i CRP. Wyniki badania krwi są niezwykle ważną wskazówką dla lekarza, bo pozwalają ocenić to, w jaki sposób funkcjonuje nasz organizm. To proste badanie profilaktyczne pozwala wstępnie wykryć zarówno niegroźne schorzenia, które można stosunkowo szybko wyleczyć, jak i zagrażające życiu nowotwory. 

Morfologia krwi – normy

W przypadku morfologii krwi mamy do czynienia z wieloma różnymi oznaczeniami. Wydruk z laboratorium znacząco ułatwia nam zadanie odczytania wyników, bo znajdują się na nim podane normy, które świadczą o prawidłowym stanie zdrowia. Dodatkowo wyniki morfologii uwzględniają:

- krwinki czerwone, czyli erytrocyty (RCB),

- krwinki białe, czyli leukocyty (WBC),

- hematokryt (HCT),

- hemoglobinę (HGB),

- płytki krwi (PLT),

- średnią objętość krwinki czerwonej (MCV),

- średnie stężenie hemoglobiny w krwince czerwonej (MCHC). 

Często podstawowa morfologia krwi uwzględnia także badanie OB, czyli odczyn Biernackiego oraz badanie CRP. 

Badanie krwi odejmuje również badanie ilości limfocytów (LYM) i granulocytów (GRAN) oraz innych rodzajów białych krwinek (MID), które mogą być obecne w pobranej próbce krwi. 

W niektórych przypadkach konieczne jest także precyzyjne oznaczenie wskaźników biochemicznych, które uwzględniają, m.in,

- poziom trójglicerydów (TRIG),

- poziom cholesterolu LDL (LDL CHOL) i HDL (HDL CHOL),

- całkowity poziom cholesterolu (CHOL),

- poziom glukozy we krwi (GLU),

- poziom kreatyniny (CREA),

- poziom bilirubiny całkowitej (TBIL),

- poziom kwasu moczowego (URIC) oraz mocznika (UREA),

- poziom amylazy (AMYL).

W przypadku morfologii krwi możemy mieć do czynienia zarówno z przekroczoną normą, jak i z poziomem poniżej normy. W kwestii odchyleń od ustalonych prawidłowych zakresów, powinniśmy skonsultować się z lekarzem i wykonać dodatkowe badania, które pozwolą zdiagnozować przyczynę problemu. Niestety, wyniki morfologii nie dają odpowiedzi na pytanie, gdzie kryje się problem a wszelkie nieprawidłowości mogą być wynikiem niegroźnych schorzeń, szybkiego tempa życia lub stosowania ubogiej w składniki odżywcze diety, jak i poważnych schorzeń niemal każdego narządu i układu. Trzeba wiedzieć, że normy mogą się różnić (nawet znacząco) w zależności od laboratorium, dlatego ich przekroczenie nie powinno być powodem do paniki, bo stres nie wpływa dobrze na nasze zdrowie i również może być przyczyną niezbyt dobrych wyników morfologii. Trzeba na spokojnie porozmawiać z lekarzem, który zleci dodatkowe badania i odkryje przyczynę nieprawidłowości.

Morfologia z rozmazem

Rozmaz krwi to szczególny rodzaj badania, który wykonywany jest, gdy w morfologii krwi lekarz stwierdzi nieprawidłowości. Polega na mikroskopowej ocenie krwinek czerwonych, białych i płytek krwi. Rozmaz jest bardziej dokładny niż podstawowa morfologia i różni się od niej możliwością oznaczenia profilu krwinek białych, a także określeniem procentowego składu każdego rodzaju tych krwinek.

Morwa biała jest cenną rośliną, której właściwości doceniają naukowcy. Przeprowadzone badania wskazały, że morwa biała zawiera substancje mające wpływ na obniżenie poziomu cukru we krwi, oraz zmniejszające prawdopodobieństwo zachorowania na miażdżycę. Morwa biała jest też sprawdzona jako środek wspomagający odchudzanie.

Morwa biała – wskazania do stosowania

Na rynku jest dostępnych wiele preparatów zawierających wyciągi z morwy białej. Najczęściej stosowana jest pomocniczo w leczeniu. Do schorzeń, na które stosujemy morwę białą należą m.in.: cukrzyca typu 2, anemia, otyłość, obfite krwawienie, problemy naczyniowo-sercowe, kłopoty ze strony układu oddechowego. 

Nie można stosować preparatów z morwą białą, gdy jesteśmy na nią uczuleni; w czasie karmienia piersią oraz w ciąży. 

Morwa biała słynie ze swych dobroczynnych właściwości. Jej działanie lecznicze znali Chińczycy już tysiąc lat temu. Liście morwy białej stosowali m.in. do obniżania wysokiego ciśnienia, a także wysokich wskazań cholesterolu. Dzisiaj, według potwierdzonych badań naukowych, morwa biała wykazuje właściwości antyoksydacyjne, dzięki którym niweluje utlenianie lipoprotein z niską gęstością, przez co natomiast zapobiega wzrostom „niedobrego” cholesterolu we krwi. Przyczynia się zatem do redukcji uszkodzeń miażdżycowych.

Morwa biała dzisiaj

Dzisiaj wiadomo, że morwa biała zawiera składniki, które obniżają również poziom cukru we krwi. Jednym z nich jest związek DNJ, którego działanie polega m.in. na zmniejszaniu szybkości rozkładu skrobi zawartej w pożywieniu, na cukry proste. Ten mechanizm przyczynia się do zmniejszenia poposiłkowej hiperglikemii.

Morwa biała, a dokładnie jej liście, zawiera związki z grupy flawonoidów, które niwelują bakterie typu: gronkowiec złocisty, salmonella, Shigella dysenteriae. Oprócz tego wykazano, iż alkaloidy, zawarte w liściach i korze morwy, mogą działać antywirusowo (związki DNJ), a także mogą blokować odwrotną transkryptazę wirusa HIV (pochodne flawonoidów).

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem