A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

O

Objaw skarpetkowy jest to patologiczny, charakterystyczny dla zaburzeń przepływu krwi w naczyniach krwionośnych objaw, częsty zwłaszcza w cukrzycy. Objaw skarpetkowy jest dodatni, gdy po opuszczeniu uniesionej stopy dochodzi w ciągu 1–2 min do jej sinego zabarwienia, ujawniającego hipoksję wynikłą z niedokrwienia.

Najbardziej powszechnymi objawami polineuropatii są zaburzenia ruchu. Wynikają one z niedowładu mięśni, a w cięższych przypadkach z ich zaniku. Niedowład obejmuje najczęściej mięśnie rąk i przedramion oraz stóp i podudzi. Charakterystycznym objawem polineuropatii jest opadanie rąk i nóg. Niepokoić powinny również zaburzenia czucia przejawiające się na przykład jego osłabieniem. Objawia się ono szczególnie w okolicy rąk i nóg (mówi się o tak zwanych objawach rękawiczkowych i skarpetkowych). Chory może odczuwać również tak zwaną „przeczulicę”, czyli bardzo silnie reagować na bodźce dotykowe. Pacjent odczuwający powyższe dolegliwości rzadko trafia od razu do neurologa. Często bagatelizuje pierwsze objawy.

Dlaczego jest ważne?

Bez prawidłowego odciążenia kończyny zagojenie większości ran jest często niemożliwe. Na rynku istnieje bardzo wiele stosowanych sposobów odciążenia kończyn. Dobierane są one z uwzględnieniem sprawności chorego. Istnieją specjalistyczne placówki wspomagające dobór odpowiedniego obuwia lub wkładek. Może być to wózek inwalidzki, kule łokciowe, specjalnie wyprofilowane i zaprojektowane obuwie lub wkładki do butów.

Sposoby odciążania kończyny

To najważniejszy, a jednocześnie najtrudniejszy do realizacji w polskich warunkach element leczenia. Bardzo ważnym i unikalnym dla cukrzycy elementem leczenia ran jest zapewnienie odciążenia, ponieważ pacjenci pozbawieni czucia bólu nie będą w sposób odruchowy (tak jak robią to zdrowe osoby) „oszczędzać” chorej kończyny. Jest to bardzo trudne zagadnienie, ponieważ nie ma idealnego sposobu na jego realizację. Brak odciążenia uniemożliwia zagojenie rany.

- Złotym standardem jest technika TCC (ang. total contact casting), czyli dobrze dopasowane, częściowe usztywnienie stopy lekkim opatrunkiem gipsowym. Podobne stosowane metody to łuska częściowa (Scotchcast boot) oraz buty pneumatyczne (Aircast). Opatrunki gipsowe zmieniane są co tydzień lub kilka tygodni, a w trakcie wizyty rana poddawana jest chirurgicznemu opracowaniu. Łuski częściowe konstruowane są w taki sposób, że możliwe jest ich samodzielne zdjęcie przez pacjenta, dzięki czemu możliwa jest odpowiednia higiena stopy.

- Noszenie odpowiedniego obuwia, najlepiej o jeden rozmiar większego.

- Obuwie terapeutyczne. Obszarem najbardziej narażonym na zmiany jest przodostopie i opuszki palców. Chorzy z cukrzycą mają większą sztywność stawową, mniejszą ruchomość stóp oraz mniejszy zakres zgięcia grzbietowego stóp, co sprawia, że przy chodzeniu bardzo duży nacisk pada na przód stopy. Pod główkami kości śródstopia skóra szybko twardnieje, następnie powstają odciski, tzw. modzele, a potem może pojawić się owrzodzenie. Podeszwa ma chronić spód stopy przed zranieniem, powinna być lekka i sprężysta oraz na tyle gruba, aby nie odczuwało się nierówności podłoża. Dla zwiększenia bezpieczeństwa powinna być też antypoślizgowa.

- Stosowanie odpowiednich, specjalistycznych wkładek do obuwia, pozwalających na odciążenie określonych okolic stopy. Poprawiają one komfort chodzenia oraz tłumią wstrząsy poprzez właściwości amortyzacji. Materiały powinny być wytrzymałe, idealnie dopasowane do stóp, tak aby absorbowały jak najwięcej wstrząsów. W korekcji stóp najważniejsze są wkładki. Musimy je dopasować w ten sposób, aby każda stopa równomiernie opierała się na całej powierzchni i równocześnie była odciążona w tych miejscach, które tego wymagają. Powinno się je wymieniać raz w roku, ze względu na zużycie materiału oraz ze względów higienicznych. Podczas wizyt kontrolnych, w przypadku stopy cukrzycowej, decyzje o ich wymianie często są podejmowane indywidualnie.

- Kule ortopedyczne najprostsza, powszechnie stosowaną metoda.

Oddech Kussmaula to patologiczny, bardzo specyficzny sposób oddychania, który można zaobserwować w przebiegu kwasicy ketonowej oraz w śpiączce cukrzycowej. Nazwa tego zjawiska pochodzi od niemieckiego lekarza i naukowca Adolfa Kussmaula, który jako pierwszy opisał tę dolegliwość w 1874 r. Oddech Kussmaula nazywany jest też oddechem Kussmaula-Kiena, oddechem gonionego psa lub oddechem kwasiczym.

Przyczyny oddechu Kussmaula

  Oddech Kussmaula jest patologicznym torem oddechowym i jest związany z hiperwentylacją. Jest to reakcja na występującą kwasicę metaboliczną. Organizm próbując wyrównać pH krwi, dąży do pozbycia się większych ilości dwutlenku węgla, niż gdy jest w stanie homeostazy. W zdrowym, niezakwaszonym organizmie pH krwi waha się od 7,35 do 7,45 (gdy pH jest poniżej dolnej granicy mówimy o kwasicy, jeśli powyżej górnej granicy mówimy o zasadowicy). Wychylenia zarówno w jedną, jak i w drugą stronę są patologiczne i groźnie dla zdrowia pacjenta. Pacjent oddycha dużo głębiej, ale częstość wdechów na minutę może być w normie lub większa. Dźwięk oddychania przypomina łapczywe wzdychanie na przykład po nagłym przebiegnięciu kilkuset metrów (stąd potoczna nazwa – oddech gonionego psa).

Kwasicą metaboliczną najbardziej zagrożeni są pacjenci jeszcze niezdiagnozowani, a już chorujący na cukrzycę typu 1 Oddech Kussmaula pojawia się także w przebiegu zaburzeń, takich jak: kwasica mleczanowa (przy niewydolności serca, przewlekłym wysiłku fizycznym i u osób uzależnionych od alkoholu), sepsa, zaburzenia czynności nerek, zatrucia (alkoholem, kwasem acetylosalicylowym, acetazolamidem). 

Inne objawy kwasicy metabolicznej:

- silny ból głowy, zawroty głowy;

- specyficzny, słodkawy, owocowy zapach z ust;

- przyspieszona czynność serca;

- wymioty i nudności;

- uczucie znacznego osłabienia;

- wzmożone pragnienie;

- wzmożone oddawanie moczu.

Niejednokrotnie osoba z kwasicą ketonową, która zasłabła w miejscu publicznym, brana jest za osobę w stanie upojenia alkoholowego – specyficzny oddech też jest bardzo mylący i nie udzielana jest jej niezbędna pomoc medyczna.

Postępowanie lecznicze

Kwasica metaboliczna z oddechem Kussmaula zawsze wymaga interwencji lekarskiej, niejednokrotnie hospitalizacji pacjenta. W pierwszej kolejności zleca się badania krwi (cukier, morfologia, pH). U pacjenta cukrzycowego stosuje się też insulinę i nawadnianie specjalną kompozycją elektrolitów. W przypadku posocznicy (sepsy) wdraża się antybiotykoterapię. 

Czym jest OGGT?

OGTT (Oral Glucose Tolerance Test), określany także jako krzywa cukrowa lub krzywa glikemiczna, jest doustnym testem obciążenia glukozą, realizowanym w diagnostyce cukrzycy. Badanie polega na kilkukrotnym pobraniu krwi po doustnym podaniu glukozy. Uzyskane wyniki pokazują reakcję organizmu na określone ilości glukozy podane w określonych odstępach czasu. Stężenie glukozy we krwi w wyniku badania po 120 minutach nie może przekraczać 140 mg/dl. U kobiet w ciąży wynik powinien mieć wartość poniżej 180 mg/dl po upływie 60 minut oraz poniżej 153 mg/dl – po 120 minutach od podania glukozy.

Przygotowanie do badania

Dla osiągnięcia prawidłowego i wiarygodnego wyniku badania niezbędne jest utrzymanie diety, bez prób jej modyfikacji, mogących zafałszować wskazania. Dotyczy to także aktywności fizycznej, która przed badaniem powinna być typowa, niebędąca efektem zarówno dodatkowych aktywności, jak i zaniechaniem aktywności dotychczasowej. Badanie wykonuje się na czczo, co najmniej 12 godzin od ostatniego posiłku. Ważne jest, aby przed wykonaniem oznaczenia powstrzymać się od palenia papierosów i spożywania alkoholu. Natomiast na 3 doby przed badaniem należy odstawić leki zaburzające prawidłowy metabolizm cukrów, w tym: kortykosteroidy, leki moczopędne, hormonalne środki antykoncepcyjne, leki psychotropowe, salicylany, kwas nikotynowy, izoniazyd.

Jak się wykonuje OGGT?

W pierwszym kroku dokonuje się pomiaru glikemii, wykorzystując metodę laboratoryjną (nie wykorzystujemy w tym oznaczeniu glukometrów), następnie badana osoba wolno (w czasie nie krótszym niż 5 minut) wypija roztwór złożony z 75 gramów glukozy i 300 ml wody. Następne przez kolejne 120 minut, badana osoba oczekuje na kolejny pomiar cukru metodą laboratoryjną, w rekomendowanej, siedzącej pozycji.

W jakich przypadkach wykonywać OGTT?

Badanie zlecane jest z reguły przez lekarzy POZ i ginekologów, celem diagnostyki cukrzycy i nieprawidłowej glikemii na czczo. U kobiet w ciąży OGTT wykonuje się pomiędzy 24. a 28. tygodniem ciąży, jeśli dotychczasowe poziomy glikemii były właściwe. Jeśli nie były prawidłowe, oznaczenie wykonuje się jak najszybciej.

Interpretacja wyników

Normy badań OGTT: poniżej 140 mg/dl – wartość prawidłowa, 140–199 mg/dl – nieprawidłowa tolerancja glukozy, powyżej 200 mg/dl – cukrzyca. 

Normy dla kobiet w ciąży wynoszą: poniżej 180 mg/dl i poniżej 153 mg/dl, odpowiednio po 60 i 120 minutach od podania glukozy – wartość wyższa na którymkolwiek etapie badania oznacza cukrzycę ciążową.

Gdzie jest umieszczone okienko kontrolne?

Pasek testowy jest wyposażony w elektrodę, która mierzy stężenie glukozy we krwi. Okienko kontrolne umieszczone jest w górnej części paska testowego, do którego należy przyłożyć próbkę krwi, która automatycznie zostanie zassana. Niektóre glukometry do pomiaru glukozy wykorzystują czujniki elektrochemiczne, a inne optyczną reflektometrię.

Do czego służy okienko kontrolne?

Okienko kontrolne służy do pomiaru poziomu glukozy we krwi. Krew nanosi się do okienka, gdzie komora reakcyjna paska automatycznie zasysa ją, dzięki wykorzystaniu zjawiska kapilarnego. Zawarta glukoza w próbce krwi łączy się z odczynnikiem obecnym na pasku testowym, co powoduje wytworzenie niewielkiego prądu elektrycznego. Wytworzony prąd, jest zależny od ilości zawartej glukozy we krwi. Wynik ten jest wyświetlany na glukometrze.

Paski do glukometrów zawierają pomocnicze okienko, które potwierdza możliwość otrzymania wiarygodnego wyniku. Widzimy przez nie, czy kapilara zassała odpowiednią ilość krwi do badania. Dzięki temu ułatwieniu mamy pewność, że dany wynik jest właściwy i nie ma potrzeby wykonywania powtórnie badania. Okienko w teście paskowym jest zazwyczaj zabezpieczone przed przypadkowym zniszczeniem.

Oksydaza glukozy jest to enzym z klasy oksydoreduktaz. Ta klasa enzymów jest odpowiedzialna za reakcję utleniana i redukcji. Enzym ten jest pozyskiwany z grzybów Aspergillus Niger (Kropidlak Czarny). Oksydaza wykazuje dużą specyficzność do β-D-glukozy i nie reagują krzyżowo z innymi heksozami, dlatego znalazła zastosowanie w procesie oznaczenia glukozy we krwi. Enzym ten jest stosowany przy produkcji testów paskowych do glukometrów. Oksydaza glukozy w testach paskowych katalizuje reakcję utleniania β-D-glukozy do kwasu glukonowego i nadtlenku wodoru. Nadtlenek wodoru rozpada się błyskawicznie z wytworzeniem tlenu oraz dwóch rodzajów jonów: kationów wodorowych H+ oraz anionu tlenowego O2-. Wytworzone jony posiadają ładunek elektryczny, co powoduje zmianę napięcia elektrycznego mierzonego na elektrodach wchodzących w skład urządzenia. To właśnie ilość powstających jonów służy do oceny stężenia glukozy znajdującej się w badanym roztworze.

Czym jest osocze?

Osocze jest płynną częścią krwi i stanowi około 55% jej objętości. Jest pozbawione elementów morfotycznych, czyli krwinek czerwonych, krwinek białych oraz płytek krwi. Stanowi 5% składu ciała dorosłej osoby. Dzięki zawartości substancji odżywczych jest doskonałą bazą do produkcji leków.

Skład Osocza

Osocze składa się z wody (91%) oraz rozpuszczonych w niej substancji drobnocząsteczkowych, a także wielocząsteczkowych. W osoczu znajdują się: glukoza, elektrolity, witaminy (A, D, E, K), tłuszcze, białka krwi, hormony, metabolity leków oraz substancji spożywczych.

Funkcje Osocza

Osocze bierze udział w transportowaniu tlenu, substancji odżywczych, a także w usuwaniu produktów przemiany materii. Zapewnia utrzymanie odpowiedniego ciśnienia osmotycznego w organizmie. Osocze po odwirowaniu stosowane jest do produkcji leków wykorzystywanych w leczeniu stanów niedoboru białek oraz hemofilii. Z osocza wytwarzane są również immunoglobuliny, stosowane w terapiach związanych z nieprawidłowym funkcjonowaniem układu odpornościowego.

Czym jest owrzodzenie?

Owrzodzenia są bolesnymi, trudno gojącymi się ranami, występującymi zwykle u osób, które nie podjęły działań leczniczych w odpowiednim momencie. Przez takie działanie doprowadziły one do zaawansowanego stadium, w którym nastąpiła silna infekcja bakteryjna, niepoddająca się leczeniu i prowadząca często do pogłębiania stanu chorobowego. W początkowym stadium skóra staje się cienka, błyszcząca i zaczynają pojawiać się przebarwienia skóry, po czym dochodzi do powstawania powierzchniowych jej uszkodzeń, przekształcających się w głębokie rany.

Rodzaje owrzodzeń

Wyróżniamy kilka rodzajów owrzodzeń: naczyniowe (żylne) związane zwykle z dużym żylakiem; niedokrwienne – umiejscowione na grzbiecie palców stopy i podudziu, najczęściej spowodowane neuropatią obwodową; owrzodzenia pooparzeniowe i powypadkowe.

Jak zapobiegać powstawaniu owrzodzeń?

Aby jak najskuteczniej zapobiegać owrzodzeniom lub przyspieszyć proces leczenia, należy bezwzględnie podporządkować temu styl życia. Zmodyfikowana powinna zostać dieta, która musi być wsparta odpowiednią aktywnością fizyczną, tak aby doprowadzić do utrzymania właściwej masy ciała oraz odciążenia serca, żył i tętnic. Należy unikać palenia, nadmiernego spożycia soli, zadbać o wysoki udział błonnika w posiłkach. Niezbędne jest również unikanie pozycji siedzącej, zakładania nogi na nogę czy pozostawania w bezruchu. Wskazane jest także unikanie ciepła i noszenie niskich, niezmniejszających wydolności pompy mięśniowej, butów.

Sposoby leczenia

Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Leczenia Ran, leczenie owrzodzenia powinno rozpocząć się od oczyszczenie rany i usunięcia wysięku. Należy przy tym stosować lawaseptykę, uzywając płynu do irygacji, zawierającego detergent i substancję o właściwościach antybakteryjnych. Następnie, stosując leki antyseptyczne, przechodzimy do kontroli infekcji, będącej istotnym powikłaniem utrudniającym leczenie. Zastosowany lek powinien usuwać bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, drożdżaki, wirusy i powinien być produktem leczniczym o potwierdzonym bezpieczeństwie oraz skuteczności zastosowania. Następnymi krokami jest zadbanie o odpowiednią wilgotność rany, która powinna być na tyle nawilżona, aby dać możliwość przemieszczania się keratynocytom i fibroblastom, dbając jednocześnie o to, aby zbyt dużo wilgoci nie stało się rezerwuarem dla rozwoju niepożądanej mikroflory. Końcowym etapem leczenia ran jest obserwacja powstawania nowego naskórka na brzegach rany, co jest bardzo pozytywnym objawem jej procesu gojenia się.

Ostre zapalenie trzustki

Ostre zapalenie trzustki jest chorobą o bardzo gwałtownym i intensywnym przebiegu. Stan zapalny może być tak silny, że prowadzi do uogólnionej reakcji zapalnej i niewydolności wielonarządowej. Zaburzenie dotyczy mechanizmów hamujących lub stabilizujących aktywność enzymów w komórkach pęcherzykowych trzustki, co sprawia, że dochodzi do samotrawienia. 

Przyczyny:

- nadużywanie alkoholu lub kamica żółciowa (około 80% przypadków),

- urazy jamy brzusznej,

- hiperlipidemia, hiperkalcemia,

- hipotermia,

- ukąszenie skorpiona,

- świnka i inne choroby wirusowe,

- zakażenie glistą ludzką,

- choroby autoimmunologiczne,

- eRCP – endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna,

- leki (NLPZ, sulfonamidy, azatiopryna, leki moczopędne, w tym furosemid i tiazydy, didanozyna, lopinawir/rytonawir, asparaginaza),

- mutacje genetyczne SPINK1, PRSS1, CFTR – sprzyjają one wewnątrzkomórkowej aktywacji enzymów trzustkowych.

Objawy:

- intensywne wymioty, które nie dają uczucia ulgi;

- nagły, bardzo silny ból w nadbrzuszu promieniujący nawet do pleców, bóle opasujące, nieustępujące po środkach przeciwbólowych;

- wzdęcia brzucha, często zatrzymanie gazów i stolca;

- wysoka gorączka, nierzadko przekraczająca 40°C i towarzyszące jej dreszcze;

- objaw Cullena – podbiegnięcia krwawe wokół pępka;

- objaw Grey'a Turnera – podbiegnięcia krwawe w okolicy lędźwiowej;

- objaw Halsteadta – marmurkowatość skóry powłok brzucha oraz kończyn;

- spadek ciśnienia tętniczego;

- ostra niewydolność nerek;

- ostry zespół niewydolności oddechowej;

- zaburzenia czynności wątroby.

Choremu przynosi ulgę przebywanie w skulonej pozycji.

Leczenie i rokowania

Rozpoznanie ostrego zapalenia trzustki stawia się na podstawie objawów klinicznych i znacznego wzrostu aktywności enzymów trzustkowych w surowicy krwi i moczu. Dodatkowo wykonuje się badania obrazowe (ultrasonografia, tomografia komputerowa). Leczenie jest intensywne i odbywa się w warunkach szpitalnych albo na oddziale chirurgicznym, albo na oddziale intensywnej terapii. Leczenie chirurgiczne stosuje się u pacjentów, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło poprawy. Łagodną postać ostrego zapalenia trzustki leczy się głodówką (trwającą około 4 dni), podając jednocześnie drogą dożylną środki nawadniające i przeciwbólowe. Po ustąpieniu nudności i wymiotów pacjent może stopniowo powracać do normalnego odżywiania się. Jeśli badanie wstępne wykazało występowanie kamicy żółciowej, wykonuje się zabieg usunięcia pęcherzyka żółciowego. Jeśli zapalenie trzustki przebiega ciężko i ze współistniejącymi innymi zakażeniami, stosuje się antybiotykoterapię i żywienie pozajelitowe. Po zakończeniu leczenia w przebiegu ostrym, pacjent najczęściej musi przyjmować insulinę, a w przypadkach lekkich, należy wyeliminować z diety alkohol i produkty ciężkostrawne. 

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem