A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

P

Co to są:

Paski testowe przeznaczone są do samodzielnego pomiaru glukozy we krwi. Muszą być dobrane do urządzenia tak, aby dawały one wiarygodne pomiary. Tylko w takiej sytuacji można liczyć na naprawdę rzetelne wyniki, które pozwolą na kontrolowanie swojego zdrowia. Każda osoba, która choruje na cukrzycę, musi regularnie badać poziom cukru we krwi.  

Samokontrola

Samokontrola z pomocą pasków testowych jest bardzo prosta i nikt nie powinien mieć z tym problemu. Do każdego zestawu dołączona jest bowiem również instrukcja stosowania tego typu produktów. Dzięki temu poradzenie sobie z ich użyciem jest bardzo proste. Wystarczy jedynie dokonać nakłucia i na pasku umieścić kroplę krwi włośniczkowej, która jest mieszaniną krwi tętniczej i żylnej. Krew włośniczkowa pobierana jest z opuszki palca dłoni. Na pasku testowym znajduje się pole testowe, na które należy nanieść kroplę krwi z opuszki palca. Następnie trzeba włożyć pasek do urządzenia i poczekać chwilę na wynik pomiaru. W tym momencie zachodzi reakcja chemiczna, która prowadzi do wytworzenia się impulsu elektrycznego o bardzo małym napięciu. Następnie impuls energetyczny przetwarzany jest przez glukometr i na tej podstawie obliczane jest stężenie glukozy. Na ekranie wyświetli się dokładny poziom cukru we krwi, jaki występuje w danym momencie. Dla wiarygodnych wyników pomiar najlepiej wykonywać na czczo. W ten sposób można otrzymać bardzo rzetelne wyniki.

Zasady stosowania

  Na rynku jest dostępnych wiele pasków testowych do glukometru, jednak każde urządzenie działa z jednym typem pasków, specjalnie dedykowanym do konkretnego urządzenia. Bardzo ważnym elementem jest, aby zawsze korzystać z pasków odpowiednich do danego modelu glukometru. Należy również pamiętać, aby paski do pomiaru cukru przechowywać w szczelnie zamkniętym opakowaniu, jak również o tym, aby przed wykonaniem pomiaru umyć dokładnie ręce oraz je osuszyć. Testy paskowe są bardzo czułe na występującą w powietrzu wilgoć. Nie wyjmuje się ich zatem mokrymi rękami. Ważne jest szczelne zamknięcie pojemników z testami paskowymi oryginalną pokrywką, natychmiast po ich wyjęciu. Pokrywka pojemnika z testami zawiera substancję osuszającą, chroniącą testy przed wilgocią. Jeśli wilgoć wniknie do pojemnika, np. przez wilgotne ręce albo pojemnik pozostanie otwarty przez dłuższy czas, substancja osuszająca straci swoje właściwości. Korzystanie z nieużytecznych testów paskowych może prowadzić do powstawanie błędnych wyników.

Nieprzestrzeganie poniższych zasad może natomiast prowadzić do powstania błędnych pomiarów:
- należy używać wyłącznie testów paskowych, których data ważności jeszcze nie upłynęła;
- nie wyjmuje się testu z pojemnika mokrymi rękami;
- dokładnie i szczelnie zamyka się pojemnik zbiorczy testów;
- nie zgina się testu paskowego podczas wprowadzania go do glukometru;
- nie zgina i nie porusza się testem paskowym przed lub podczas nanoszenia na niego krwi i podczas trwania pomiaru.

Paski są produktami jednorazowego użytku. Ich ilość w opakowaniu uzależniona jest od danego producenta.

Co to są?

Paski testowe przeznaczone są do samodzielnego pomiaru glukozy we krwi. Paski do glukometrów muszą być dobrane do urządzenia w ten sposób, aby dawały one wiarygodne pomiary. Tylko w takiej sytuacji można liczyć na naprawdę rzetelne wyniki, które pozwolą na kontrolowanie swojego stanu zdrowia. Każda osoba, która choruje na cukrzycę, musi regularnie badać poziom cukru we krwi.

Samokontrola

Samokontrola z pomocą pasków testowych jest bardzo prosta i nikt nie powinien mieć z tym problemu. Do każdego zestawu dołączona jest bowiem również instrukcja stosowania tego typu produktów. Dzięki temu poradzenie sobie z ich użyciem jest bardzo proste. Wystarczy jedynie dokonać nakłucia i na pasku umieścić kroplę krwi włośniczkowej, która jest mieszaniną krwi tętniczej i żylnej. Krew włośniczkowa pobierana jest z opuszki palca dłoni. Na pasku testowym znajduje się pole testowe, na które należy nanieść kroplę krwi z opuszki palca. Następnie pasek trzeba włożyć do urządzenia i poczekać chwilę na wynik pomiaru. W tym momencie zachodzi reakcja chemiczna, która prowadzi do wytworzenia się impulsu elektrycznego o bardzo małym napięciu. Następnie impuls elektryczny przetwarzany jest przez glukometr i na tej podstawie obliczane jest stężenie glukozy. Na ekranie wyświetli się dokładny poziom cukru we krwi, jaki występuje w danym momencie. Dla wiarygodnych wyników najlepiej pomiar wykonywać na czczo. W ten sposób można otrzymać bardzo rzetelne wyniki.

Zasady stosowania

Na rynku jest dostępnych wiele pasków testowych do glukometru, jednak każde urządzenie działa z jednym typem pasków specjalnie do niego dedykowanym. Bardzo ważne jest to, aby zawsze korzystać z pasków odpowiednich do danego modelu glukometru. Należy również pamiętać, aby paski do pomiaru cukru przechowywać w szczelnie zamkniętym opakowaniu, jak również o tym, aby przed wykonaniem pomiaru umyć dokładnie ręce oraz je osuszyć. Testy paskowe są bardzo czułe na występującą w powietrzu wilgoć, dlatego nie wyjmuje się ich mokrymi rękami. Ważne jest szczelne zamknięcie pojemników z testami paskowymi oryginalną pokrywką zaraz po wyjęciu testu. Pokrywka pojemnika z testami zawiera bowiem substancję osuszającą, chroniąca testy przed wilgocią. Jeśli wilgoć wniknie do pojemnika, np. przez mokre ręce albo pojemnik pozostanie otwarty przez dłuższy czas, substancja osuszająca straci swoje właściwości. 

Korzystanie z nieużytecznych testów paskowych może prowadzić do powstawanie błędnych wyników.

Nieprzestrzeganie poniższych zasad może prowadzić do powstania błędnych pomiarów:
- należy używać wyłącznie testów paskowych, których data ważności jeszcze nie upłynęła;
- nie wyjmuje się testu z pojemnika mokrymi rękami;
- dokładnie i szczelnie zamyka się pojemnik zbiorczy testów;
- nie zgina się testu paskowego podczas wprowadzania go do glukometru;
- nie zgina się i nie porusza się testem paskowym przed lub podczas nanoszenia na niego krwi i podczas trwania pomiaru.

Paski są produktami jednorazowego użytku. Ich ilość w opakowaniu uzależniona jest od danego producenta.

Czym jest piramida?

Piramida żywienia to graficzne przedstawienie ogólnych zasad zdrowego żywienia. Pokazuje dokładnie jakich produktów powinniśmy jeść jak najwięcej, a jakich unikać oraz jakie proporcje zachowywać między produktami. Te produkty, które są najważniejsze i powinniśmy ich jeść najwięcej, znajdują się na dole piramidy. Te natomiast, których powinniśmy jeść jak najmniej znajdują się u góry piramidy.  Piramida żywienia jest przeznaczona dla ludzi zdrowych i powinna być drogowskazem, który pokaże jak odpowiednio się odżywiać. Niedawno do piramidy żywieniowej dodano wysiłek fizyczny, który obecnie stanowi jej podstawę. Twórcy piramidy założyli, że codzienny wysiłek fizyczny powinien trwać przynajmniej 30 minut. Może to być spacer, jazda na rowerze, pływanie, chodzenie po schodach, chodzenie z kijkami lub inny wysiłek. Ruch do piramidy dodano, gdyż powoduje on szereg pozytywnych zmian w naszym organizmie. Dalsza część poziomów piramidy zawiera produkty spożywcze. Zaleca się spożywanie regularnie 5 posiłków dziennie w odstępach 3–4 godzin.

Poziomy piramidy – pożywienie

Drugi poziom piramidy stanowią warzywa i owoce, które dostarczają nam niezbędnych witamin i minerałów oraz błonnika do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zaleca się jeść jak najwięcej warzyw i owoców (około 400 g dziennie), pamiętając o tym, że 75% powinny stanowić warzywa, a 25% owoce. 

Trzeci poziom stanowią produkty zbożowe, czyli: pełnoziarniste makarony, kasze, ryż brązowy. Produkty te zawierają więcej pełnowartościowych składników, takich jak: witaminy z grupy B, składniki mineralne i błonnik, niż produkty zrobione ze zwykłej mąki. Należy zatem spożywać produkty zawierające węglowodany złożone i wyeliminować z diety cukry proste.

Czwarty poziom stanowią produkty mleczne. Zaleca się spożywanie mleka, kefirów, jogurtów oraz serów. Powinno się wypijać około dwóch szklanek mleka lub spożywać inne produkty mleczne w tej samej ilości. Należy zwrócić uwagę na to, że sery żółte zawierają dużo tłuszczów.

Piąty poziom zawiera ryby i mięso. Według piramidy powinno się ograniczyć spożywanie mięsa, zwłaszcza czerwonego, a spożywać tylko chude mięso w ilości 0,5 kg/ na tydzień. Dobrym zamiennikiem mięsa są rośliny strączkowe.

Ostatnie miejsce zajmują tłuszcze. Należy ograniczyć spożywanie tłuszczów zwierzęcych na korzyść tłuszczów roślinnych. To tłuszcze roślinne powinny być dodawane do sałatek i używane do smażenia.

Zaleca się również unikanie solenia potraw, a zamiast tego używanie ziół do podkreślenia smaku. Powinno się też wypijać około 1,5 litra wody dziennie i wyeliminować z diety wodę smakową i napoje słodzone.

Co to jest płyn kontrolny do glukometru?

Płyn kontrolny do glukometru służy do kalibracji systemu. Dzięki niemu można sprawdzić poprawność działania urządzenia i wiarygodność wskazywanych wyników. Płyn zawiera w swoim składzie glukozę, roztwór buforowy oraz środek konserwujący. Każdy system do monitorowania poziomu stężenia glukozy współpracuje z odpowiednimi płynami kontrolnymi. Nigdy nie należy używać płynów kontrolnych niekompatybilnych z danym systemem. Zawsze natomiast należy przestrzegać instrukcji producenta, dotyczącej sposobu wykonywania pomiaru przy użyciu płynu kontrolnego, warunków, w jakich jest wykonywany pomiar (np. temperatura, wilgotność) oraz zwracać uwagę na datę ważności płynu oraz termin jego przydatności (zazwyczaj są to 3 miesiące od otwarcia).

Kiedy należy wykonać pomiar przy użyciu płynu kontrolnego?

Zaleca się wykonanie badania przy użyciu płynu kontrolnego w następujących sytuacjach:

  • przed pierwszym użyciem systemu,
  • do nauki obsługi systemu,
  • przy pierwszym użyciu paska z danej fiolki,
  • po wymianie baterii na nową,
  • gdy istnieje podejrzenie nieprawidłowego działania systemu,
  • jeśli wynik z krwi wydaje się wyjątkowo wysoki lub niski, niewspółgrający z samopoczuciem pacjenta i innymi objawami,
  • jeśli jest podejrzenie, że fiolka z paskami została otwarta lub wystawiona na działanie zbyt wysokiej lub niskiej temperatury albo zbyt dużej wilgoci,
  • w przypadku podejrzenia ryzyka uszkodzenia glukometru (np. w przypadku upadku urządzenia lub innego zdarzenia, które mogłoby prowadzić do uszkodzenia).

W jaki sposób należy wykonać badanie przy użyciu płynu kontrolnego?

Badanie płynem kontrolnym należy wykonywać podobnie, jak badanie z użyciem próbki krwi. Ważne jest to, by nie dotykać paska testowego końcówką fiolki płynu kontrolnego, gdyż niewielka ilość enzymu znajdującego się w okienku kontrolnym paska, może przedostać się do fiolki z płynem i kolejne pomiary płynem kontrolnym mogą zostać w ten sposób zaburzone. Pierwszą kropelkę płynu należy usunąć (np. wycisnąć na chusteczkę), a kolejną kropelkę płynu umieścić na końcówce zakrętki płynu lub na wieczku opakowania testów paskowych i dokonać pomiaru. Na każdym opakowaniu pasków testowych znajdują się normy dla określonych rodzajów płynów kontrolnych. Uzyskany wynik należy porównać z właściwymi dla płynu normami. Jeśli wynik mieści się w granicach normy, oznacza to, że system działa poprawnie. Jeśli wynik nie mieści się w granicach normy, należy skontaktować się z przedstawicielem producenta, ponieważ może to świadczyć o niepoprawnym działaniu glukometru lub pasków testowych.

 Płytki krwi – trombocyty są niezbędne, aby proces krzepnięcia krwi mógł zachodzić prawidłowo. Gdy tylko uszkodzimy jakieś naczynia krwionośne, wtedy płytki krwi przylegają do ich ścian, tworząc tzw. czop hemostatyczny. Trombocyty pełnią istotną rolę w procesie krzepnięcia krwi, magazynowaniu oraz transporcie niektórych istotnych substancji, np. adrenaliny lub serotoniny. Zmniejszenie liczby trombocytów może być przyczyną krwawienia, natomiast zwiększone stężenie sprzyja zakrzepicy naczyń krwionośnych.

Funkcje 

Trombocyty są elementem układu krzepnięcia i powstają w szpiku kostnym z megakariocytów. Przylegając w miejscu uszkodzonego naczynia krwionośnego, uwalniają z siebie substancje chemiczne, które biorą udział w procesie krzepnięcia i wpływają na zatamowanie krwawienia poprzez nagromadzenie się i zlepianie płytek krwi. Trombocyty zawierają szereg ziarnistości, które wpływają na proces krzepnięcia oraz skurcz naczyń krwionośnych.

Obniżona ilość 

Mała ilość trombocytów krwi – małopłytkowość (trombocytopenia) – może być spowodowana wieloma czynnikami. Należą do nich między innymi: upośledzone ich wytwarzanie w szpiku; schorzenia tkanki łącznej; radio- i chemioterapia; choroby zakaźne (np.: odra, mononukleoza); choroby śledziony; infekcje (ostre infekcje uogólnione); nadużywanie alkoholu; marskość wątroby; niedobór witaminy B12 oraz kwasu foliowego; anemia; oddziaływanie pewnych leków przeciwbólowych, antybiotyków oraz doustnych leków przeciwcukrzycowych; choroby autoimmunizacyjne (np. toczeń); krwawiące wrzody żołądka; zespół wykrzepiania śródnaczyniowego; niszczenie trombocytów przez toksyny bakteryjne.

Podwyższona ilość

Podwyższona ilość płytek krwi (nadpłytkowość) może wystąpić z wielu powodów. Do najczęstszych z nich należą: duży wysiłek fizyczny, okres po ciąży i porodzie, w trakcie chorób (przewlekła białaczka szpikowa, czerwienica), na skutek stanów zapalnych, po różnego rodzaju infekcjach, z powodu niedoboru żelaza, po usunięciu śledziony, w nadpłytkowości samoistnej, z powodu przyjmowania doustnych preparatów antykoncepcyjnych lub estrogenów.

Pobranie krwi, choć jest prostym i niemal bezbolesnym badaniem, wymaga jednak odpowiedniego przygotowania i postępowania przed udaniem się do laboratorium. Badanie krwi jest jednym z podstawowych badań profilaktycznych. Pozwala ono ocenić ogólny stan zdrowia, a dla lekarza stanowi także ważną wskazówkę, która pomaga właściwie pokierować procesem diagnostycznym w momencie występowania nieprawidłowości wykrytych w czasie badania. 

Przed badaniem

 Przed badaniem nie należy pić kawy oraz herbaty (także bez cukru), woda jest dozwolona, a pacjent powinien być na czczo, czyli ostatni posiłek powinien zjeść 12 godzin przed badaniem. Na wyniki badań może mieć wpływ również silny stres, niewyspanie i przemęczenie, a także stosowanie diety odchudzającej oraz zbyt późne wykonanie pobrania krwi. 

Co ma wpływ na badanie?

Na badanie wpływa:

- Zjedzenie obfitej kolacji dzień przed badaniem, a także jedzenie tłustych i ciężkostrawnych posiłków w ciągu kilku wcześniejszych dni. Szczególnie ma to znaczenie w przypadku badania cholesterolu i trójglicerydów oraz poziomu cukru.

- Regularne picie alkoholu, nawet w niewielkich ilościach. 

- Wysiłek fizyczny, dlatego osoby udające się na badanie nie powinny odbywać porannego treningu. Również pacjenci pracujący fizycznie mogą mieć zaburzone wyniki, dlatego lekarz powinien zalecić im przed badaniem kilkudniowy odpoczynek. 

- Przyjmowanie ziół i suplementów diety jest następnym czynnikiem mającym wpływ na wyniki badania krwi. Niektóre zioła mogą obniżyć poziom cukru we krwi lub wpłynąć na jej gęstość, co może natomiast spowodować problemy w czasie samego pobierania, jak i w późniejszych wynikach OB. Zażywanie suplementów, na przykład z żelazem, spowoduje, że lekarz nie będzie w stanie na podstawie wyników określić ewentualnych problemów z wytwarzaniem czerwonych krwinek.

- Odwodnienie organizmu to następna rzecz, która ma wpływ na badanie krwi. W ciągu kilku dni przed badaniem pacjent powinien bardziej zadbać o nawodnienie organizmu i spożywać więcej płynów, a tuż przed samym badaniem powinien wypić szklankę wody.

Podologia, podiatria jest dziedziną medycyny zajmującą się diagnozowaniem i leczeniem (także chirurgicznym) chorób stopy i stawu skokowo-goleniowego. Zabiegi podologiczne mają różnorodny charakter. Osoby praktykujące ten zawód muszą mieć wiedzę z zakresu wielu nauk medycznych: diabetologii, dermatologii, chirurgii, ortopedii. Powinny również znać się na opatrywaniu ran, na technikach zaopatrzenia ortopedycznego w ortezy, wkładki ortopedyczne itp.

Podolodzy kompleksowo zajmują się stopami, szczególnie często zajmują się profilaktyką i leczeniem stóp sportowców. W Polsce podologia jest jeszcze początkującą dziedziną, dlatego też brak jest regulacji prawnych dotyczących zakresu działania i kompetencji podologów.

Zabiegi

Z zabiegów podologicznych powinni korzystać przede wszystkim pacjenci: ograniczeni ruchowo, dotknięci chorobami skóry, kości i stawów, chorobami przemiany materii (cukrzyca), pacjenci z wadliwym ustawieniem stóp i deformacjami palców (haluksy, palce krogulcze), z różnymi dolegliwościami na stopach, tj.: odciski, modzele, brodawki, a także wrastające czy grzybicze paznokcie, pocące się stopy, rozpadliny na piętach.

Co to jest badanie POInT?

POInt (Primary Oral Insulin Trial) to międzynarodowy program prewencji dotyczący pierwotnej cukrzycy typu 1, który jest realizowany przy użyciu doustnej insuliny. W badaniu uczestniczą lekarze i naukowcy z ośrodków akademickich z: Polski, Niemiec, Szwecji, Belgii i Wielkiej Brytanii. Cukrzyca typu 1 wynika z nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego na komórki beta wytwarzające insulinę i polegaja na niszczeniu tych komórek. Celem badania jest prewencja cukrzycy typu 1, czyli wczesny trening układu odpornościowego, aby nie dopuścić do takiej błędnej reakcji.

Na czym polega badanie POInt?

Podczas badania podaje się doustnie insulinę w postaci sproszkowanej. Nie służy to obniżeniu stężenia poziomu glukozy, ale regulacji układu odpornościowego. Błona śluzowa jamy ustnej oraz przewodu pokarmowego jest poddana ekspozycji na dostarczaną insulinę, czego wynikiem jest nauczenie organizmu tolerowania własnej insuliny i niedopuszczenie do autoagresji, powodującej wytwarzanie autoprzeciwciał oraz niszczenia komórek produkujących insulinę. Zwiększenie tolerancji niemowlęcia na insulinę może zapobiec lub opóźnić pojawienie się pierwszej fazy cukrzycy. Okres niemowlęcy jest kluczowy, jest to bowiem jedyny czas, kiedy naturalne mechanizmy tolerancji immunologicznej są w pełni aktywne, gdy dziecko staje się tolerancyjne na komensalne mikroorganizmy i składniki dietetyczne.

Jak przebiega badanie POInT?

W badaniu mogą wziąć udział dzieci pomiędzy 4. a 7. miesiącem życia. Wizyty odbywają się co 2–4 miesiące, aż do ukończenia przez dziecko 18. miesiąca życia. Później, w celu kontroli, wizyty odbywają się co 6 miesięcy, aż do ukończenia przez dziecko 3. roku życia.

We wcześniejszym badaniu Pre-POINT zidentyfikowano dawkę doustnej insuliny, która wpływa pozytywnie na układ immunologiczny, a jednocześnie u żadnego dziecka nie zaobserwowano hipoglikemii ani reakcji alergicznej po jej podaniu. Dziecko podczas codziennego badania ma podawaną doustnie, wraz z pokarmem, zawartość jednej kapsułki. Połowa pacjentów otrzymuje insulinę, a połowa placebo. Badanie jest podwójnie zaślepione. Dziecko uczestniczące w badaniu POInT jest poddawane regularnym badaniom, a jeśli pojawią się objawy niszczenia komórek wytwarzających insulinę, będzie możliwość wczesnej diagnozy.

Kto może wziąć udział w badaniu POInT?

W badaniu mogą uczestniczyć dzieci spełniające następujące kryteria:

  • wiek między 4. a 7. miesiącem,
  • obecność genów związanych z ryzykiem zachorowania na cukrzycę typu 1,
  • przyjmowanie pokarmów stałych.

Insulina to lek przeciwcukrzycowy stosowany u zdecydowanej większości pacjentów. Może być podawana podskórnie, dożylnie, domięśniowo, za pomocą penów, strzykawek lub pompy insulinowej. Pojemnik na insulinę wchodzi w skład zestawu infuzyjnego pompy insulinowej.

Opis

Insulina w pompie podawana jest przez tzw. zestaw infuzyjny, w skład którego wchodzi wkłucie (umieszczone w tkance podskórnej), dren oraz zbiornik z insuliną. Do zbiornika z insuliną podłączony jest cienki dren, którego długość dostosowana jest do potrzeb pacjenta. Jest on zakończony wkłuciem, czyli cieniutką metalową lub teflonową igiełką o długości 6 mm lub 9 mm. Wkłucie wprowadza się do tkanki podskórnej, zwykle w tych samych miejscach, w które podaje się insulinę za pomocą pena, najczęściej jest to brzuch czy pośladki. Nie zaleca się zakładać wkłuć w okolicę ramion, gdyż wkłucie narażone jest na uszkodzenie, ucisk podczas snu czy ekspozycję na słońce w miesiącach letnich. Wkłucie można założyć ręcznie lub za pomocą sertera, a następnie przymocowuje się je do skóry plastrem. Zestawy infuzyjne, czyli zarówno wkłucie, jak i dren, są sprzętem jednorazowego użytku i powinny być wymieniane najrzadziej co 3 dni. Natomiast pojemnik na insulinę powinien być wymieniany po każdej skończonej fiolce leku.

Wskazania

Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, szczególną korzyść z leczenia osobistą pompą insulinową mogą odnieść pacjenci: prowadzący aktywny tryb życia, o nienormowanych godzinach pracy i spożywania posiłków, z chwiejnym przebiegiem cukrzycy typu 1, z współistniejącym efektem brzasku, z częstymi hipoglikemiami, jak również pacjenci uprawiający sport, także wyczynowo. Ten rodzaj leczenia jest szczególnie wskazany u dzieci do 10. roku życia oraz u kobiet z cukrzycą, planujących ciążę lub będących w ciąży.

Zasady przechowywania insuliny

Jak należy przechowywać insulinę:

  • insulina nie może zostać zamrożona ani przegrzana,
  • zapasy insuliny przechowuje się w lodówce w temperaturze dodatniej od 2°C do 8°C,
  • na każdej fiolce z insuliną zaznaczona jest data, do kiedy można ją stosować, po tym terminie insulina traci swoją aktywność,
  • preparaty insulinowe i analogowe, które są przezroczyste są gotowe do podania bez żadnego przygotowania.

Wszystkie inne preparaty, które mają postać zawiesiny, jak również mieszanki insulinowe, należy przed podaniem dokładnie wymieszać (nie należy nimi potrząsać, ale delikatnie w dłoniach kołysać, aż powstanie jednorodny matowobiały płyn),

- jeśli insulina zmieniła kolor lub nie można jej równomiernie wymieszać, nie należy jej używać,

- insulina, która została wyjęta z lodówki i włożona do pena lub pompy powinna być przechowywana w temperaturze pokojowej (od 15°C do 25°C) i wykorzystana w okresie miesiąca – nie dłużej!

Glukometr jest sprzętem medycznym wykorzystywanym do diagnostyki in vitro. Służy do badania stężenia glukozy we krwi. Najczęściej wykorzystywany jest przez osoby cierpiące na cukrzycę. Służy jako narzędzie do samokontroli glikemii, a pomiar odbywa się po nakłuciu opuszki palca i pobraniu próbki krwi. Do większości stosowanych glukometrów wymagane są testy paskowe składające się z elektrod i kapilary zasysającej krew. W kapilarze znajduje się pole testowe pokryte specjalnym białkiem (enzymem). Kiedy krew znajdzie się w kapilarze dochodzi do reakcji chemicznej, podczas której pomiędzy elektrodami na teście przepływa prąd elektryczny. Glukometr mierzy ten prąd i przelicza go na wskazanie poziomu cukru.

Polidypsja to stałe uczucie zwiększonego pragnienia, wręcz patologiczne, prowadzące do przyjmowania nadmiernej ilości płynów w stosunku do dobowego zapotrzebowania. Jest objawem m.in. cukrzycy i moczówki prostej. Powoduje to wystąpienie poliurii, czyli wielomoczu. Polidypsja może być powodem wystąpienia licznych, poważnych dla zdrowia zaburzeń elektrolitowych.

Polidypsja choroby oraz przyczyny

Do najczęstszych chorób i przyczyn należą: 

- stany gorączkowe – wysokiej gorączce towarzyszy nadmierne pocenie się i tym samym 

w konsekwencji zatrzymanie soli w organizmie. Dochodzi wówczas do pobudzenia osmoreceptorów i wystąpienia uczucia nadmiernego pragnienia;

- dolegliwości przewodu pokarmowego – mogą one doprowadzić do odwodnienia organizmu;

- polidypsja może być objawem cukrzycy, szczególnie jej niewyrównanej postaci z hiperglikemią. Należy wtedy bezwzględnie skontrolować poziom cukru we krwi. Nieleczona cukrzyca może być przyczyną nieodwracalnych zaburzeń w naszym organizmie;

- polidypsja może być objawem moczówki prostej (z łaciny Diabetes insipidus). Rozróżniamy jej dwie postacie: moczówkę prostą centralną, gdzie dochodzi do zaburzeń w obrębie mózgu i nieprawidłowości w syntezie oraz w wydzielaniu wazopresyny. Druga to moczówka nerkowa, w której przebiegu dochodzi do braku wrażliwości cewek nerkowych na działanie wazopresyny;

- nadczynność tarczycy: permanentne uczucie zmęczenia, niezamierzona utrata masy ciała, kołatania serca, uczucie gorąca, wilgotna, spocona skóra, zaburzenia snu, rozdrażnienie, nerwowość. Najczęściej spotykaną przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa–Basedowa. Jest wynikiem ciągłego pobudzenia organizmu;

- polidypsja psychogenna towarzyszy pacjentom cierpiącym na nerwicę i chorym na schizofrenię. W leczeniu ważne jest wyeliminowanie sytuacji stresowych i budzących niepokój chorego. Dobre efekty przynosi także pomoc psychologiczna;

- polidypsja psychogenna – tutaj nadmierne spożywanie płynów nie jest spowodowane przyczynami organicznymi, tylko zaburzeniami psychicznymi. Często występuje u dzieci i dotyczy osób podatnych na stres. Przynosi im to chwilową poprawę samopoczucia i daje uczucie kontroli nad własnym ciałem.

Diagnostyka i leczenie polidypsji

Polidypsja zawsze wymaga szczegółowej diagnostyki, gdyż może być zwiastunem lub jedynym symptomem bardzo poważnych chorób. Zaleca się konsultację lekarską, gdzie zostanie przeprowadzony dokładny wywiad w kierunku przyjmowanych leków, badanie fizykalne oceniające stopień nawodnienia organizmu, szereg badań laboratoryjnych – hematokryt, badanie ogólne moczu, glukozy, sodu. Leczenie polidypsji polega przede wszystkim na terapii choroby, która ją wywołała. Lekarz zdecyduje o odstawieniu lub zmianie leków mogących ją powodować. Przy odwodnieniu organizmu zaleca się podawanie płynów izotonicznych. W cukrzycy konieczne jest uregulowanie poziomu glukozy, najczęściej insuliną, a w moczówce prostej podawany jest analog wazopresyny. Przy objawach nadczynności tarczycy podawane są leki hamujące działanie jej hormonów. W polidypsji psychogennej zalecana jest konsultacja psychologiczna oraz terapia poznawczo-behawioralna.

Co to jest polifagia?

Polifagia to nic innego, jak niepochamowane nadmierne łaknienie, inaczej nazywana jest „wilczym” lub „chorobliwym” apetytem. Osoby chorujące na polifagię nawet w przypadku spożycia obfitego posiłku, odczuwają niezaspokojony głód.

Objawy występowania polifagii

Polifagia powoduje objawy uczucia silnego, niezaspokojonego głodu, co sprawia, że osoby mające tę przypadłość zmuszone są do przyjmowania ogromnych porcji pokarmów. Objawia się to zazwyczaj ssaniem w żołądku, uczuciem pustki w przełyku, bólem w nadbrzuszu, rozkojarzeniem, nudnościami, zawrotami głowy oraz drżeniem mięśni.

Przyczyny występowania polifagii

Jest kilka czynników, które mogą powodować nadmierne łaknienie. Jednym z nich jest cukrzyca. Organizm zdrowego człowieka zachowuje balans pomiędzy głodem a sytością. U osób chorujących na cukrzycę, poziom glukozy we krwi jest podwyższony, ponieważ niedostateczna ilość insuliny, wytwarzana przez te osoby, nie jest w stanie przetransportować cukru na potrzeby energii do tkanek, co sprawia, że mózg otrzymuje sygnał o konieczności przyjęcia kolejnego posiłku, który ma zaspokoić niedobory energetyczne. Niedobór insuliny powoduje wzmożony apetyt oraz sprawia, że pacjent nie otrzymuje sygnału informacyjnego o otrzymaniu odpowiedniej ilości pokarmu. 

Kolejną przyczyną nadmiernego łaknienia może być nadczynność tarczycy. Przy zbyt szybkim działaniu hormonów tarczycy dochodzi do wzrostu apetytu. Niewystarczająca ilość snu również powoduje uczucie zwiększonego apetyt, wszystko to jest zasługą nieprawidłowej pracy hormonów regulujących głód. Kolejnym czynnikiem, który przyczynia się do zwiększenia łaknienia jest stres, który powoduje uwalnianie kortyzolu. Hormon ten sprawia, że czujemy się głodni. 

Leczenie polifagii

W leczeniu polifagii kluczowe jest znalezienie przyczyny jej występowania. Wiele schorzeń, które mogą powodować wilczy apetyt leczy się farmakologicznie, a należą do nich takie choroby, jak: cukrzyca, nadczynność tarczycy czy zespół napięcia przedmiesiączkowego, podczas których również dochodzi do silnych ataków głodu. Prowadzenie zdrowego trybu życia oraz aktywność fizyczna również wpływa na poprawę samopoczucia i zniwelowanie napadów głodu. W przypadku gdy uczucie łaknienia ma podłoże psychiczne, czyli jest spowodowane depresją lub też różnego rodzaju lękiem, należy skonsultować się z lekarzem specjalistą, psychologiem lub z psychiatrą, gdzie wdrożone zostanie odpowiednie leczenie lekami przeciwdepresyjnymi.

Poliuria to wydalanie moczu w ilości powyżej 3 litrów na dobę. Takie zjawisko zazwyczaj wiąże się z patologicznie wzmożonym pragnieniem. Występuje fizjologicznie przy nadmiernym spożywaniu płynów, kofeiny, alkoholu, w ciąży oraz w stanach patofizjologicznych, takich jak: cukrzyca, moczówka prosta, ostra niewydolność nerek (w drugiej fazie, tzw. fazie poliurii), zespół Conna. Poliuria może być przyczyną obniżonego poziomu sodu we krwi.

Przyczyny

Poliuria najczęściej występuje w niewyrównanej cukrzycy. Wysokie stężenie glukozy w moczu (>250 mg/dl) zaczyna przewyższać pojemność resorpcyjną cewek, co prowadzi do wysokiego stężenia glukozy w cewkach nerkowych i wtórnego transportu biernego wody do cewki. To natomiast zwiększa objętość wydalanego moczu. Niewyrównana cukrzyca objawia się pragnieniem i poliurią, zwłaszcza u dzieci lub otyłych dorosłych z wywiadem rodzinnym obciążonym cukrzycą typu 2. 

Przyczyną wielomoczu może być także nieprawidłowa dieta, a dokładnie dotyczy to napojów. Kawa i herbata spożywane w nadmiarze znacznie nasilają diurezę. Niektórzy traktują herbatę na równi z wodą, co jest wielkim błędem, przy poliurii bardzo szybko dadzą znać o sobie skurcze spowodowane wypłukaniem jonów magnezowych i potasowych. 

Przyczyną poliurii może być także moczówka prosta. Jest to rzadka choroba spowodowana zaburzeniami czynności osi przysadkowo-podwzgórzowej, które powodują zmiany syntezy i wydzielania hormonu antydiuretycznego (ADH), inaczej nazwanego wazopresyną. Przewlekła niewydolność nerek może również prowadzić do moczówki prostej, mówimy wtedy o nerkopochodnej moczówce prostej. 

Przyjmowanie niektórych leków może także doprowadzać do tymczasowej poliurii. Są to: sole litu, stosowane w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej; leki na stany zapalne pęcherza; cydofowir; foskarnet; leki na opuchlizny obwodowe i niewydolność serca. 

Leczenie

W przypadku poliurii cukrzycowej podstawą leczenia jest wyrównanie cukrzycy i bezwzględne stosowanie się do zaleceń diabetologa. W przypadku moczówki prostej lekarz wdraża terapię syntetycznym odpowiednikiem wazopresyny – desmopresyną. Podaje się ją donosowo w formie aerozolu, doustnie w postaci tabletek lub w formie iniekcji. Przy poliurii spowodowanej nadużywaniem kawy i herbaty należy zmienić nawyki żywieniowe.

Pomiar poziomu cukru glukometrem

Badanie poziomu cukru we krwi jest istotnym elementem terapii cukrzycy, a polega na nakłuwaniu opuszek palców i pobieraniu niewielkiej kropli krwi do badania.

Zasady prawidłowego pomiaru

Przed badaniem sprawdzamy datę ważności testów paskowych na opakowaniu i przygotowujmy niezbędne do badania elementy – nakłuwacz, glukometr, lancety. Następnie myjemy ręce ciepłą wodą (masując delikatnie palec, z którego zamierzamy pobrać kroplę krwi do badania, przez około 5 sekund) z mydłem i osuszamy je dokładnie. Tak przygotowany palec nakłuwamy nakłuwaczem w boczną stronę opuszki palca. Pamiętamy, aby zmieniać co jakiś czas miejsce i palec do badania, aby uniknąć zrostów. Nie wyciskamy kropli krwi, dopuszczalne jest tylko delikatnie uciśnięcie palca. Następnie przybliżamy do uzyskanej kropli krwi pasek włożony do glukometru i czekamy, aż kapilara zassie odpowiednią ilość materiału. Często w glukometrach sygnalizowane jest to dźwiękiem. Czekamy na wynik, który wyświetli się na ekranie glukometru, a następnie zapisujemy go w dzienniczku samokontroli lub w odpowiedniej aplikacji. Po uzyskaniu wyniku utylizujemy test paskowy i zużyty lancet zgodnie z lokalnymi wymogami, umieszczając go w odpowiednim pojemniku. Lancety i testy są jednorazowego użytku. Po badaniu myjemy dłonie ciepłą wodą z mydłem.

Pomiar to nic innego, jak proces i działanie chorego, mające na celu uzyskanie wyniku. W cukrzycy badanie poprzez pomiar stężenia glukozy we krwi wykonuje się za pomocą glukometru i testów paskowych.

Pomiar glikemii

Ciągłe monitorowanie poziomu glukozy, a także regularne ćwiczenia są niezbędne, aby mieć cukrzycę pod kontrolą.

Badanie cukru glukometrem polega na nakłuwaniu opuszek palców i pobieraniu niewielkiej kropli krwi do badania.

Stężenie glukozy zawartej w danej próbce krwi zostaje przekształcone na sygnał możliwy do odczytania przez glukometr.

Pomiar glikemii dzielimy na dwa etapy. Pierwszy to reakcja enzymatyczna pomiędzy glukozą zawartą w próbce krwi a enzymem zawartym w teście paskowym; drugi polega na fotometrycznym lub elektrochemicznym pomiarze ilości produktów reakcji glukozy.

Właściwe prowadzenie samokontroli glikemii wymaga systematycznej edukacji pacjenta ze szczególnym uwzględnieniem kontroli umiejętności posługiwania się glukometrem oraz interpretacji wyników samokontroli, czyli wykorzystywania ich do codziennej modyfikacji diety, wysiłku fizycznego i dawki stosowanych leków.

Do samokontroli glikemii zaleca się używanie glukometrów przedstawiających jako wynik badania, stężenie glukozy w osoczu krwi, gdzie deklarowany oraz potwierdzony w publikacjach i materiałach producenta błąd oznaczenia nie przekracza: 15% dla stężeń glukozy ≥100 mg/dl (5,6 mmol/l) i 15 mg/dl (0,8 mmol/l) – w przypadku stężeń glukozy <100 mg/dl (5,6 mmol/l).

Wskazania

Poziom glukozy we krwi badamy:

- jako element rutynowych badań laboratoryjnych (szczególnie u osób obarczonych ryzykiem wystąpienia cukrzycy, z nadwagą lub powyżej 40. roku życia);

- kiedy pojawiają się objawy hiperglikemii lub hipoglikemii;

- żeby ustalić, czy poziom cukru mieści się w zakresie normy;

- w trakcie ciąży (między 24. a 28. tygodniem w celu wykrycia ewentualnej cukrzycy ciążowej);

- regularnie u diabetyków (nawet kilkukrotnie w ciągu dnia);

- w trakcie cukrzycy – kilkakrotnie w ciągu dnia, w celu monitorowania poziomu cukru we krwi;

- przynajmniej raz w roku (dotyczy to każdego człowieka).

Zalecenia PTD 2019 r.

 

Badanie cukru we krwi – interpretacja wyników

Prawidłowy wynik poziomu glukozy we krwi mieści się w granicach 70–99 mg/dl. W przypadku podwyższonego wyniku (126 mg/dL lub powyżej tej wartości) – badanie należy powtórzyć po kilku dniach.

Poziom glukozy we krwi żylnej

Poziom cukru we krwi – wynik:

70–99 mg/dl (3,9 do 5,5 mmol/L) 

– poziom glukozy na prawidłowym poziomie.

100–125 mg/dl (5,6 do 6,9 mmol/L) 

– nieprawidłowy poziom glukozy na czczo (stan przedcukrzycowy).

126 mg/dl (7,0 mmol/L) i powyżej 

- jeśli wynik odnotowany został przy dwóch pomiarach, to diagnozowana jest cukrzyca.

Test doustnego obciążenia glukozą (OGGT)

Poziom cukru we krwi – wynik:

Poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/L) – tolerancja glukozy prawidłowa.

140–199 mg/dl (7,8–11,1 mmol/L) – stan przedcukrzycowy, tolerancja glukozy nieprawidłowa.

200 mg/dl (11,1 mmol/L) – diagnozowana jest cukrzyca.

Pompa insulinowa jest to urządzenie elektroniczne tak niewielkich rozmiarów, że można ją nosić przy pasku, w kieszeni lub pod ubraniem, co zapewnia komfort i dyskrecję. Dzięki pompie insulina szybkodziałająca jest dostarczana do organizmu poprzez podskórną infuzję. Pompa działa przez całą dobę i odpowiada potrzebom organizmu na insulinę, dzięki czemu nie ma już potrzeby codziennych, samodzielnych wstrzyknięć insuliny, co natomiast znacznie poprawia komfort życia chorego z cukrzycą.

Pompa ma możliwość podawania dawki podstawowej insuliny i bolusa. Dawka podstawowa i bolus są indywidualnie dobierane dla każdego pacjenta przez lekarza diabetologa. Dawka podstawowa naśladuje podstawowe wydzielanie insuliny przez trzustkę i jest aplikowana co kilka minut. Ponieważ pompa w sposób bardziej fizjologiczny naśladuje sposób podawania insuliny niż pen, to dzięki temu przy zmianie terapii z penów na pompę, dobowe zapotrzebowanie na insulinę zmniejsza się zwykle o około 20%. Jest to jedna z zalet pomp insulinowych. Bolus (czyli dawka dodatkowa na żądanie, przed posiłkiem) jest również podawany przez pompę. Pompy insulinowe mają wbudowany kalkulator pozwalający ustalić dokładną dawkę insuliny – bolusa. Kalkulator bierze pod uwagę bieżący poziom glukozy, aktualną ilość insuliny w organizmie, liczbę wymienników węglowodanowych zawartych w posiłku oraz indywidualnie zaprogramowane parametry, uzgodnione z lekarzem prowadzącym. Dzięki temu ustalanie dawki jest dużo łatwiejsze dla pacjenta. 

Działanie

Działanie pompy można indywidualnie dostosować do swoich potrzeb, planu dnia, wysiłku fizycznego. Dodatkowo pompę insulinową można połączyć z glukometrem, dzięki czemu po wykonaniu pomiaru prześle on bezprzewodowo wyniki do pompy insulinowej, co ułatwia obliczenie odpowiedniej dawki insuliny. 

Żeby podłączyć pompę potrzebny jest zestaw infuzyjny, który zawiera kaniulę – małą, elastyczną rureczkę. Rureczkę umieszcza się pod skórą i przez nią podaje się insulinę, która znajduje się w zbiorniku pompy insulinowej. Zestaw infuzyjny zakładany jest za pomocą specjalnego urządzenia – sertera i jest połączony ze zbiornikiem insuliny za pomocą niewielkiego drenu, który może być odłączany lub podłączany do ciała chorego, w zależności od jego potrzeb, np. podczas pływania, mycia się. Pompy zasilane są bateriami.

Atuty stosowania pompy insulinowej:

- mniejsza ilość nakłuć,

- mniejsza ilość incydentów hipoglikemii,

- lepsza kontrola glikemii,  

- lepsza kontrola HbA1c,

- mniejsze wahania glikemii,

- dopasowanie terapii do aktualnych potrzeb.

Wady pomp insulinowych:

- wysoka cena. Koszt pompy insulinowej to 4–18 tys. zł (refundacja pomp przez NFZ w Polsce dotyczy tylko dzieci i kobiet w ciąży).

Pompa insulinowa to urządzenie do ciągłego podawania insuliny, które wykorzystywane jest w leczeniu cukrzycy (zwłaszcza typu 1). Pompa insulinowa jest bardzo wygodna w stosowaniu i zdecydowanie poprawia komfort życia chorego, ponieważ nie są już konieczne regularne iniekcje insuliny. Pompy stosuje się zazwyczaj u dzieci i kobiet w ciąży. 

Obecnie znane są 2 rodzaje pomp:

- Pompa insulinowa osobista – to małe urządzenie medyczne o masie około 100 g, ze zbiornikiem na insulinę o pojemności 3 ml (1 ml insuliny zawiera 100 j.), służące do ciągłego podskórnego podawania insuliny (ang. CSII – continuous subcutaneous insulin infusion).

- Pompa insulinowa wszczepialna – urządzenie wszczepiane w skórę nad mięśniem prostym brzucha i służące do podawania insuliny do jamy otrzewnowej. Urządzenia używane do wszczepiania mają większe zbiorniki na insulinę (zwykle 15 ml) i występująca w nich insulina jest w większym stężeniu (400 j. w 1 ml), co powoduje, że wystarcza jej na okres do 3 miesięcy. Po tym czasie zbiornik musi zostać uzupełniony.

Rodzaj pompy jest dobierany podczas konsultacji z lekarzem diabetologiem. 

Opieka poradni diabetologicznej

W ramach poradni diabetologicznej pacjent powinien otrzymać pełną diagnostyką oraz profesjonalne leczenie zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Poradnia diabetologiczna obejmuje swoją opieką pacjentów z cukrzycą. Często w ramach poradni, poza konsultacją lekarza diabetologa, odbywają się konsultacje lekarzy innych specjalizacji, np. chirurga, okulisty, a także psychologa. Ma to związek z chorobami, które rozwijają się w wyniku powikłań w przebiegu cukrzycy.

Wymagania w stosunku do poradni diabetologicznej

Nie mniej niż 50% czasu pracy poradni powinny stanowić porady lekarza specjalisty z zakresu diabetologii. Ponadto wymagane jest zatrudnienie pielęgniarki z minimum rocznym stażem w poradni diabetologicznej i/lub dietetyka, i/lub edukatora.

W gabinecie wymagane jest następujące wyposażenie: glukometr, oftalmoskop, przyrząd do badania czucia bólu (neurotips), przyrząd do badania czucia temperatury skóry (thim-therm), widełki stroikowe 128 Hz, monofilament 5.07/10g. Na terenie placówki wymagane jest posiadanie Pocket Doppler. Poradnia powinna posiadać również pokój zabiegowy oraz mieć możliwość pobrania na miejscu materiału do badania.

Prawidłowa higiena jamy ustnej jest niezwykle istotnym elementem życia. Oprócz dobrego samopoczucia i wyglądu zapewnia nam zdrowie. Każdy z nas powinien przynajmniej dwa razy dziennie szczotkować zęby z użyciem past fluorowych, a w przypadku zalegania resztek pokarmowych w przestrzeniach pomiędzy zębami, wskazane jest także używanie nici dentystycznych. Warto również używać płukanek, które nie zastępują pasty do zębów, ale skutecznie usuwają resztki pokarmowe i bakterie. Prawidłowa higiena jamy ustnej zapobiega powstawaniu nie tylko próchnicy, ale też innych chorób. Ponadto raz na pół roku każdy powinien odwiedzić stomatologa, który sprawdzi zdrowie zębów i dziąseł.

Higiena jamy ustnej u pacjentów cukrzycowych

Wiadomo, że każdy powinien dbać o prawidłową higienę jamy ustnej. Czynności związane z zachowaniem zdrowia w jamie ustnej są jednak szczególnie istotne dla pacjentów cierpiących na cukrzycę. Wśród tej grupy dużo częściej dochodzi do poważnych zapaleń dziąseł lub chorób przyzębia. Dzieje się tak dlatego, że proces gojenia ran jest u nich zaburzony przez wysokie stężenie cukru we krwi. Organizmy pacjentów cukrzycowych dużo słabiej radzą sobie z pozbywaniem się bakterii tworzących płytkę nazębną. Ponadto rozwijające się choroby dziąseł lub przyzębia powodują stan zapalny, mający wpływ na zwiększenie insulinooporności. To z kolei wiąże się ze wzrostem glukozy we krwi.

Zalecenia dla pacjenta cukrzycowego

Każdy pacjent z cukrzycą powinien bezwzględnie przestrzegać zasad związanych z higieną jamy ustnej. Powinien ograniczyć spożywanie słodyczy (ma to wpływ na cukrzycę oraz na zdrowie zębów i dziąseł), które powodują szybki rozwój bakterii w jamie ustnej. Wskazana jest częsta samokontrola jamy ustnej, a w przypadku wystąpienia tkliwości dziąseł, krwawienia lub ran, zasięgnąć porady lekarza. Podczas wizyty u diabetologa, należy powiedzieć o chorobach jamy ustnej.

Co to są przeciwciała przeciwwyspowe?

Przeciwciała przeciwwyspowe są to przeciwciała przeciwko antygenom wysp trzustkowych Langerhansa, które biorą udział w autoimmunologicznym ich uszkodzeniu, co w konsekwencji prowadzi do rozwoju cukrzycy typu 1 lub cukrzycy typu LADA. Komórki beta trzustki odpowiadają za produkcję insuliny. Na skutek niszczenia ich przez przeciwciała dochodzi do zmniejszenia produkcji tego hormonu, a nawet do zaprzestania jego produkcji. Przeciwciała przeciwko antygenom wysp trzustkowych mogą pojawić się w surowicy krwi na kilka miesięcy, a nawet lat przed wystąpieniem objawów klinicznych.

Autoprzeciwciała cukrzycowe

Wyróżnia się 4 rodzaje przeciwciał przeciwwyspowych, które odpowiadają za rozwój cukrzycy typu1, należą do nich:

  1. ICA 
  2. IAA
  3. antyGAD65
  4. IA-2 i IA-2β

Przeciwciała przeciwwyspowe ICA są obecne w organizmie człowieka przed rozwinięciem się cukrzycy, dlatego diagnostyka przeciwciał ICA może zasygnalizować, że za jakiś czas, może pojawić się cukrzyca. Diagnostyka przeciwciał ICA jest bardzo ważna w przypadku rodzin, osób chorujących na cukrzycę, pomimo tego, że cukrzycy nie da się zatrzymać, ale pozwala na jej wczesne wykrycie. Pacjent ma świadomość tego, że za jakiś czas może się ona u niego pojawić, dlatego ważne jest systematyczne kontrolowanie poziomu cukru we krwi. Przeciwciała ICA należą do jedynych z najczęściej wykrywanych przeciwciał w przebiegu cukrzycy typu 1. Pojawiają się w około 70–80% nowo wykrytych przypadków cukrzycy typu 1 u pacjentów.

Przeciwciała IAA są to przeciwciała skierowane przeciwko endogennej, czyli własnej wydzielanej przez organizm insulinie, poprzez działające jeszcze komórki beta wysp trzustkowych. Pojawiają się one, jak w przypadku przeciwciał ICA, znacznie wcześniej, przed powstaniem choroby i prawdopodobnie nie wpływają bezpośrednio na upośledzenie wydzielania oraz działania insuliny.

Przeciwciała antyGAD65 to przeciwciała przeciwko enzymowi o nazwie dekarboksylaza kwasu glutaminowego. Należą one do autoprzeciwciał wytwarzanych w autoimmunologicznym procesie niszczenia wysp trzustkowych Langerhansa, prowadzącym do rozwoju cukrzycy typu 1. Przyczyną powstawania przeciwciał antyGAD65 może być rola czynników genetycznych, środowiskowych oraz infekcji wirusowych. Ich obecność bardzo często występuje przy cukrzycy typu LADA, która ujawnia się u osób około 40. roku życia. Oznaczenie przeciwciał antyGAD65 należy wykonywać u wszystkich chorych, którzy: są w wieku od 30–60 lat, są szczupli, nie chorują na nadciśnienie tętnicze, u których w rodzinie nie zdiagnozowano cukrzycy typu 2 oraz u tych, u których w rodzinie występują choroby autoimmunologiczne.

Przeciwciała IA-2 i IA-2β to rodzaj przeciwciał przeciwko fosfatazie tyrozyny. Przeciwciała te służą do wykrywania bardzo wczesnych postaci cukrzycy typu 1, jeszcze przed wystąpieniem jej objawów oraz do różnicowania między 1 a 2 u dorosłych. Wykrywane są u około 70% przypadków cukrzycy typu 1, co świadczy o bardzo wysokim ryzyku jej wystąpienia.

Przeciwciała w diagnostyce cukrzycy typu 1

Oznaczenie przeciwciał wykonuje się w diagnostyce cukrzycy typu 1 i jest ono niezbędne do postawienia diagnozy. W przypadku potwierdzenia ich występowania u osób bez jakichkolwiek objawów klinicznych, oznacza to, że pacjent znajduje się w grupie wysokiego ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 1. 

Diagnostyka polega na oznaczeniu stężenia glukozy i elektrolitów we krwi, hemoglobiny glikowanej, insuliny oraz peptydu C. Oceniane są również następujące autoprzeciwciała: przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (anty-GAD65), antygenom komórek wysp Langerhansa (ICA) oraz przeciwko insulinie endogennej (IAA).

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne corocznie od 2005 r. przygotowuje i publikuje zalecenia i postępowanie dla chorych na cukrzycę. Pomysłodawcą oraz inicjatorem tworzenia wytycznych był prof. Jacek Sieradzki. W owych zaleceniach znajdują się wytyczne PTD dotyczące opieki nad chorymi na cukrzycę. Co roku zalecenia są aktualizowane. 

Obecna diabetologia jest samodzielną, jedną z największych, dyscypliną naukową. Odbyło się już 11 zjazdów PTD, a towarzystwo liczy blisko 1000 członków skupionych w 13 oddziałach. Obecnie Prezesem PTD jest prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz (Klinika Chorób Wewnętrznych i Diabetologii w Poznaniu), wiceprezesem jest prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska (Klinika Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych UM w Białystoku).

Co oznacza PTD?

PTD to skrót od Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Jest to organizacja naukowa, która zrzesza lekarzy specjalistów z dziedziny diabetologii oraz ekspertów z dziedzin pokrewnych. W sumie organizacja ta liczy aktualnie prawie 1000 członków zrzeszonych w 13 oddziałach, a także stanowi jedno z najliczniejszych specjalistycznych zespołów lekarskich. Główna siedziba PTD znajduje się w Gdańsku. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne każdego roku od 2005 r. przygotowuje i publikuje zalecenia dotyczące postępowania w przypadku chorych na cukrzycę. Pomysł zrodził się w 2004 r., a inicjatorem tworzenia zbioru wytycznych był prof. Jacek Sieradzki, ówczesny prezes PTD. W latach 2005–2011 funkcję przewodniczącego Zespołu PTD pełnił natomiast prof. Władysław Grzeszczak. W kolejnej kadencji obowiązki te przejęte zostały przez prof. Leszka Czupryniaka, który był prezesem PTD w latach 2011–2015. Następnie w latach 2015–2019 funkcję prezesa piastował prof. Maciej Małecki, a od 2019 r. do dziś prezesem jest prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz.

Cel działania

Celem działań podejmowanych przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne jest, m.in.: rozpowszechnianie najnowszych informacji naukowych wśród lekarzy, a także innych osób, które mają styczność z diabetologią. Ponadto PTD dąży do rozwiązywania problemów zdrowotnych, zachęca i wdraża swoich członków do działalności naukowej, a także do występowania w interesie zdrowotnym i opiekuńczym chorych z cukrzycą.

Czego dotyczą zalecenie PTD?

Każdego roku ukazują się standardy opieki medycznej nazywane zaleceniami klinicznymi – ZK, które są efektem interdyscyplinarnej pracy naukowców z wielu dziedzin medycznych i biochemii. Zalecenia te odnoszą się do kluczowych aspektów opieki klinicznej nad osobami chorującymi na cukrzycę. Zespól ekspertów przygotowuje poszczególne rozdziały, a ich praca ma przyczyniać się do poprawy w zakresie nie tylko prewencji, ale również diagnostyki oraz leczenia cukrzycy i jej powikłań. W Zaleceniach PTD można znaleźć informacje na temat wyników badań klinicznych i eksperymentalnych, postępów w diabetologii, danych z obserwacji epidemiologicznych oraz rejestrów diabetologicznych. Dzięki temu co roku pojawiają się pewne modyfikacje i nowe wiadomości. Dobra praktyka i fakt, że przez wiele lat prowadzone zalecenia są zgodne z zasadami EBM, doprowadziły do tego, że standardy wymagają tylko nieznacznej ewolucji. Ewolucja ta jest związana z nową wiedzą, płynącą z rzetelnych badań, opartych na dowodach naukowych i mających istotne wykorzystanie w praktyce klinicznej.

Publikacje

PTD publikuje trzy ogólnopolskie periodyki specjalistyczne: Diabetologię Praktyczną, Diabetologię Polską oraz Diabetologię Doświadczalną i Kliniczną.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem