A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

S

Samokontrola jest bardzo ważnym elementem monitorowania i leczenia cukrzycy. Aby pacjent odpowiednio wykonywał samokontrolę, musi zostać przeszkolony przez pielęgniarkę diabetologiczną lub lekarza z zakresu obsługi glukometru oraz z właściwej interpretacji uzyskiwanych wyników. Powinien być także świadomy ograniczeń i zagrożeń wynikających z istnienia choroby. Do samokontroli glikemii zaleca się używanie glukometrów, które jako wynik badania przedstawiają stężenie glukozy w osoczu krwi. Glukometr powinien też spełniać normę ISO 15197:2015, gdyż mówi ona o dokładności pomiarów wykonywanych glukometrem. Samokontrola cukrzycy jest ważna, ponieważ monitorując stężenie glukozy we krwi pacjent może szybko ocenić objawy i zapobiegać ostrym oraz późnym powikłaniom cukrzycy.

Cel 

Do głównych zadań samokontroli zalicza się:

- samodzielne wykonywanie pomiaru glukozy we krwi;

- samodzielne podawanie insuliny;

- pomiary ciśnienia tętniczego;

- interpretacja wyników – rozróżnianie stanów hipoglikemii i hiperglikemii;

- prowadzenie dzienniczka samokontroli;

- przestrzeganie codziennej diety;

- odpowiedni wysiłek fizyczny;

- umiejętność rozwiązywania problemów;

- pielęgnacja stóp;

- kontrola masy ciała.

Tylko odpowiednia ilość pomiarów (zaleconych przez lekarza) wykonywanych glukometrem zapewnia skuteczną samokontrolę cukrzycy. Pomiary wykonuje się zazwyczaj:

- na czczo;

- przed posiłkiem;

- 2 godziny po posiłku;

- przed snem; 

- około 3.00–4.00 godziny nad ranem.

Zalecana częstotliwość samokontroli glikemii zależy od sposobu leczenia cukrzycy

Pacjenci leczeni wielokrotnymi (tj. co najmniej 3 razy dziennie) wstrzyknięciami insuliny, intensywną funkcjonalną insulinoterapią, niezależnie od typu cukrzycy, powinni wykonywać pomiary wielokrotnie (tj. co najmniej 4 razy dziennie) w ciągu doby, według ustalonych zasad leczenia oraz swoich potrzeb.

Chorzy na cukrzycę typu 2, leczeni stałymi dawkami insuliny, powinni wykonywać codziennie 1–2 pomiary glikemii, do tego dodatkowo raz w tygodniu skrócony profil glikemii (pomiary na czczo i po głównych posiłkach) oraz raz w miesiącu dobowy profil glikemii.

Chorzy stosujący doustne leki przeciwcukrzycowe i/lub analogi GLP, powinni wykonywać codziennie 1–2 pomiary glikemii, dodatkowo raz w tygodniu skrócony profil glikemii (pomiary na czczo i po głównych posiłkach) oraz raz w miesiącu dobowy profil glikemii.

Chorzy leczeni wyłącznie dietą, powinni wykonywać raz w miesiącu skrócony profil glikemii (pomiary na czczo i 2 godziny po głównych posiłkach) oraz raz w tygodniu o różnych porach dnia.

Kontrola glukometru

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zaleca kontrolę dokładności pomiarów glukometru wraz z oceną poprawności posługiwania się nim. Kontrola powinna być przeprowadzana przynajmniej raz w roku w placówce, w której chory jest leczony.

Podczas wykonywania pomiarów powinno się pamiętać o tym, że:

- należy wykonywać pomiary według zaleceń producenta;

- należy przechowywać testy paskowe, glukometr i insulinę w odpowiedniej temperaturze podanej przez producenta (zakres temperatur jest podany na opakowaniu);

- należy szczelnie zamykać opakowanie testów paskowych, chroniąc je przed wilgocią;

- należy przestrzegać terminu ważności testów paskowych i insulin;

- należy dokładnie umyć ręce i wysuszyć przed wykonaniem pomiaru;

- nie zaleca się odkażania palca przed nakłuciem;

- za każdym razem należy używać nowej igły do nakłucia; 

- nie należy wyciskać kropli krwi z palca.

Czym jest sedacja?

Sedacja przedzabiegowa polega na odpowiednim przygotowaniu pacjenta do zabiegu medycznego, aby był on spokojny, a personel medyczny mógł przeprowadzić zabieg bez przeszkód. Sedacja ma za zadanie uspokoić pacjenta, aby pozbawić go niepotrzebnego stresu przed wejściem na salę operacyjną. Jest stosowana przed podaniem znieczulenia ogólnego lub w trakcie zabiegów, podczas których pacjent jest w pełni świadomy. 

Sedacja – stosowane leki

Najczęściej stosowanymi lekami w sedacji są leki z grupy benzodiazepin. Są to silnie działające leki psychotropowe o działaniu uspokajającym. Leki z tej grupy mogą upośledzać proces oddychania, nie powinny być stosowne w ciąży, a także u osób uzależnionych od narkotyków i alkoholu, ponieważ posiadają potencjał uzależniający. Są to leki stosowane doustnie. Następnym lekiem używanym w sedacji jest Propofol. Lek ten jest podawany dożylnie w postaci zastrzyku i jest lekiem wykorzystywanym podczas znieczulenia ogólnego. Do działań niepożądanych Propofolu zaliczamy: ból, bezdech, spadek ciśnienia krwi, halucynacje, omamy. Propofolu nie stosuje się w położnictwie. Leki sedatywne wymienione powyżej nie wykazują działania przeciwbólowego, dlatego często są podawane razem z opioidami, które potrafią uśmierzyć nawet najsilniejszy ból. U pacjentów z cukrzycową chorobą nerek nie zaleca się stosowania leków z grupy opioidów, ponieważ ich przedłużona eliminacja z organizmu, spowodowana chorobą nerek, może skutkować niekontrolowanym przedłużeniem sedacji. 

Sedacja chorych z cukrzycową chorobą nerek – Remifentanyl

Ze względu na swój metabolizm remifentanyl (opioid) jest wskazany u osób z cukrzycową chorobą nerek. Farmakokinetyka remifentanylu nie jest znacząco zmieniona u pacjentów z różnym stopniem zaburzenia czynności nerek, nawet po podawaniu przez 3 doby w warunkach intensywnej opieki medycznej. U pacjentów z cukrzycową chorobą nerek wskazane jest stosowanie, do działania przeciwbólowego, ramifentanylu zamiast morfiny, która może powodować nasilenie sedacji.

Glukometry

Glukometr jest to system monitorowania stężenia glukozy w warunkach życia codziennego, a dokładność jest jego najważniejszą cechą. Na podstawie wyników pomiaru glikemii na glukometrze pacjenci podejmują decyzje terapeutyczne, np. dawkują insulinę. Jego dokładność to zbieżność wyników z metodą referencyjną (laboratorium). Wynik badania uzyskany na glukometrze powinien jak najmniej różnić się od tego uzyskanego w laboratorium, pomimo tego, że w laboratorium do badania wykorzystywana jest krew żylna, a na glukometrze krew kapilarna.

Standard ISO EN 15197:2015

Aktualnie obowiązujący standard określający wymagania dotyczące glukometrów, w zakresie dokładności i precyzji pomiarów, został przyjęty przez Komisje Europejską 30 czerwca 2017 r. Aktualnie obowiązująca norma ISO wymaga, aby: 

  • dla stężeń poniżej 100 mg/dl, co najmniej 95% pomiarów mieściło się w zakresie błędu nie większego niż +/-15 mg/dl, w stosunku do wartości uzyskanych metodą referencyjną;
  • dla stężeń równych lub wyższych od 100 mg/dl, co najmniej 95% pomiarów mieściło się w zakresie błędu +/-15 %, w porównaniu do wyników uzyskanych metodą referencyjną.

Przy ocenie analitycznej glukometrów bierze się pod uwagę czynniki mogące zakłócić pomiar. Najważniejszym czynnikiem, na który nie mamy wpływu a może zakłócać pomiar na glukometrze jest hematokryt, czyli stosunek elementów morfotycznych (krwinki białe, czerwone i płytki krwi) do objętości krwi pełnej. Aktualnie obowiązują norma hematokrytu wynosi 20–60%. Czynniki wpływające negatywnie na pomiar glikemii to na przykład: ksyloza, maltoza, bilirubina, mocznik. 

Siatka błędu Clarke’a – znaczenie

Siatka błędu Clarke’a została opracowana w 1987 r. w celu oszacowania dokładności klinicznej aktualnego stężenia glukozy we krwi u pacjentów, w porównaniu do wartości glikemii uzyskanych przy użyciu używanych przez nich glukometrów. Narzędzie to jest powszechnie stosowane przy ocenie glukometrów dokonywanej przez producenta sprzętu, jak i niezależne placówki. Analiza siatki błędu polega na podziale układu współrzędnych na 5 stref. Na siatkę nakładane są graficznie wyniki pomiarów glikemii uzyskiwane za pomocą glukometrów, w porównaniu do metody laboratoryjnej. 

  • Strefa siatki A: wynik klinicznie dokładny.
  • Stefa siatki B: wynik klinicznie akceptowalny. 
  • Strefa siatki C: działanie klinicznie zmienione – możliwy wpływ na wynik kliniczny.
  • Strefa siatki D: działanie klinicznie zmienione – możliwe znaczne zagrożenie medyczne.
  • Strefa siatki E: działanie klinicznie zmienione – ryzyko niebezpiecznych następstw. 

O dobrej jakości glukometru świadczy lokalizacja 95–100% punktów w strefie A i B, przy czym nie więcej niż 5% w strefie B.

Ze śpiączką cukrzycową mamy do czynienia, gdy dochodzi do zaburzeń świadomości w wyniku niedożywienia komórek centralnego układu nerwowego. U chorych na cukrzycę, śpiączkę cukrzycową może spowodować niski poziom cukru we krwi (hipoglikemia), jak również bardzo wysokie jego stężenie (hiperglikemia). W drugim przypadku śpiączka jest efektem powstania kwasicy ketonowej, kwasicy mleczanowej lub stanu hiperosmotycznego. Zdarza się, że do śpiączki cukrzycowej dochodzi także na skutek źle dobranych dawek insuliny lub w wyniku jej niezastosowania. Czasem powodem jest zbyt intensywny długotrwały wysiłek fizyczny. Pacjent może też zaniechać przyjmowania leków lub nie stosować się do zaleceń dietetycznych.

Objawy

W zależności od rodzaju śpiączki, chory przed jej wystąpieniem może zaobserwować objawy typowe dla hiper- lub hipoglikemii. W przypadku hiperglikemii mogą pojawić się takie objawy jak: częste oddawanie moczu, ciągłe pragnienie, bóle brzucha, nudności, wymioty, uczucie zmęczenia, senność, swędzenie skóry, zaburzenia widzenia oraz zapach acetonu z ust. Kiedy mówimy o śpiączce cukrzycowej spowodowanej hipoglikemią zauważalne mogą być również: uczucie głodu, osłabienie, bóle brzucha, bóle głowy, drżenie kończyn, nadmierne pocenie się, splątanie, zmiana nastroju, przyspieszenie akcji serca, zaburzenia widzenia.

Postępowanie

W sytuacji, gdy wiemy, że osoba, która straciła przytomność jest chora na cukrzycę, powinniśmy niezwłocznie zadzwonić po pogotowie, informując o zdarzeniu. Sami powinniśmy zadbać o takiego pacjenta, układając go na boku w pozycji bezpiecznej oraz zabezpieczyć przed utratą ciepła. W przypadku śpiączki z powodu hipoglikemii choremu zostanie podany domięśniowo glukagon w ilości 1mg lub dożylnie 20-proc. roztwór glukozy w ilości 1 ml na kilogram masy ciała. Następnie zastosowany zostanie roztwór 10-proc. z częstym monitorowaniem glikemii. Po odzyskaniu przytomności, jeśli istnieje ryzyko ponownego pojawienia się epizodu hipoglikemicznego, pacjent powinien przyjąć ok. 10–20 g węglowodanów. Jeśli śpiączka związana jest z hiperglikemią, pacjent będzie nawadniany roztworem soli fizjologicznej. Po osiągnięciu stężenia glukozy 250 mg/dl choremu należy podać 5-proc. roztwór glukozy. Jednocześnie zostanie podana także dawka insuliny w ilości 0,1 j na kilogram masy ciała na godzinę. Jeśli nie nastąpi oczekiwany spadek stężenia glukozy, dawka insuliny zostanie zwiększona. W trakcie działań glikemia powinna być kontrolowana co godzinę.

Co to jest?

Stan przedcukrzycowy (prediabetes) definiowany jest jako nieprawidłowa glikemia na czczo i/lub nieprawidłowa tolerancja glukozy. Do postawienia tego rozpoznania konieczne jest zatem wykonanie oznaczenia glukozy na czczo lub testu doustnego obciążenia glukozą (OGTT), znanego jako „krzywa cukrowa”. Natomiast do stwierdzenia stanu przedcukrzycowego wystarczy, że jeden z wyników badań będzie nieprawidłowy. 

Stan przedcukrzycowy jest diagnozowany, gdy poziom cukru we krwi przekracza normę (dla glikemii na czczo jest to wynik powyżej 99 mg/dl), ale jeszcze nie jest tak wysoki, by móc rozpoznać cukrzycę typu 2. Jest to zatem stan pośredni pomiędzy prawidłową tolerancją glukozy a pełnoobjawową cukrzycą. Bez podjęcia odpowiednich kroków, czyli zmiany stylu życia, istnieje bardzo duże ryzyko, że zaburzenia gospodarki węglowodanowej będą postępować, czyli dojdzie do rozwoju cukrzycy typu 2.

Stan przedcukrzycowy stwierdza się na podstawie:

  • nieprawidłowej glikemii na czczo (100–125 mg/dl),
  • nieprawidłowej tolerancji glukozy w teście OGTT (140–199 mg/dl),
  • lub na podstawie nieprawidłowych wyników obydwu w/w badań.

Jeśli natomiast cukier na czczo jest równy lub wyższy niż 126 mg/dl, a dwie godziny po wypiciu glukozy przekracza 199 mg/dl, wówczas diagnozowana jest cukrzyca typu 2. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne jako preferowany sposób diagnozowania stanu przedcukrzycowego wskazuje na test obciążenia glukozą. Należy go wykonać rano na czczo, czyli po 8–14 godzinach od ostatniego posiłku. Ważne jest, aby w dzień poprzedzający badanie nie ograniczać celowo węglowodanów, tylko jeść typowe dla siebie posiłki. Test obciążenia glukozą polega na pobraniu krwi do badania na czczo, a następnie wypiciu 250 ml roztworu zawierającego 75 g glukozy i powtórnym badaniu krwi po 120 minutach. Czas pomiędzy pobraniami krwi należy spędzić w spoczynku. Stan przedcukrzycowy diagnozowany jest i na podstawie nieprawidłowego wyniku badania cukru na czczo, i nieprawidłowego wyniku testu obciążenia glukozą, a może też zdarzyć się tak, że obydwa pomiary na to wskazują. Zwykle w pierwszej fazie rozwoju stanu przedcukrzycowego pojawiają się nieprawidłowe cukry poranne. W zdecydowanej większości przypadków stan ten nie daje zauważalnych objawów. Najczęściej diagnoza stawiana jest dzięki wykonaniu badań przesiewowych. Przy stanie przedcukrzycowym poziom cukru we krwi jest podwyższony w tak niewielkim stopniu, że nie wiąże się to z żadnymi charakterystycznymi symptomami.

Czynniki ryzyka

Czynniki ryzyka rozwoju stanu przedcukrzycowego są wspólne z czynnikami ryzyka cukrzycy typu 2. Osoby powyżej 45. roku życia powinny wykonywać badania przesiewowe w kierunku stanu przedcukrzycowego/cukrzycy co 3 lata. Natomiast kontrolę glikemii raz w roku powinny prowadzić osoby, u których występują dodatkowe czynniki ryzyka, takie jak:

  • cukrzyca występująca u członka rodziny – rodziców, rodzeństwa;
  • nadwaga lub otyłość – BMI powyżej 25 kg/m2, obwód talii powyżej 80 cm u kobiet lub 94 cm u mężczyzny;
  • dyslipidemia – tzn. nieprawidłowy profil lipidowy – stężenie HDL <40 mg/dl [<1,0 mmol/l] i/lub triglicerydów >150 mg/dl [1,7 mmol/l];
  • nadciśnienie tętnicze (≥140/90 mmHg);
  • problemy położniczo-ginekologiczne u kobiet, takie jak: przechorowanie cukrzycy ciążowej w ciąży, urodzenie dziecka o masie wyższej niż 4 kg, zespół policystycznych jajników (POCS);
  • mała aktywność fizyczna;
  • bezdech senny.

Nieleczony stan przedcukrzycowy wiąże się z ryzykiem rozwinięcia się pełnoobjawowej cukrzycy typu 2. Aby tego uniknąć, konieczna jest zmiana stylu życia, która zakłada: zdrową dietę oraz regularną aktywność fizyczną; czego efektem powinna być redukcja nadmiaru kilogramów. Utrata masy ciała, w szczególności tkanki tłuszczowej z brzucha, zmniejsza insulinooporność, która jest bezpośrednią przyczyną podwyższonego poziomu cukru we krwi. Niestety nie u każdego można zahamować progresję stanu przedcukrzycowego w kierunku cukrzycy typu 2. U części osób, nawet mimo zmiany trybu życia, cukrzyca typu 2 ostatecznie się rozwija, ale zwykle znacznie później, niż miałoby to miejsce bez podjęcia jakichkolwiek działań ze strony pacjenta. A im później zostanie zdiagnozowana cukrzyca, tym lepiej.

Leczenie

Rekomendacje dla osób ze zdiagnozowanym stanem przedcukrzycowym obejmują:

  • zdrową dietę – zaleca się ograniczenie żywności bogatotłuszczowej i wysokokalorycznej na rzecz pożywienia bogatego w błonnik. Jako wzór, łatwy do wprowadzenia w codziennym gotowaniu, podawana jest kuchnia śródziemnomorska;
  • zwiększenie aktywności fizycznej – celem jest 30–60 minutowa aktywność fizyczna każdego dnia. Należy starać się, by przerwy od aktywności fizycznej nie były dłuższe niż 2 dni. Można zacząć chociażby od codziennych spacerów, jazdy na rowerze czy wizyty na basenie;
  • zrzucenie nadmiarowych kilogramów – redukcja masy ciała już o 10% w znaczący sposób może obniżyć ryzyko rozwinięcia cukrzycy typu 2. Motywacją do zrzucenia kilku kilogramów będzie zdrowsze serce, więcej energii i chęci do życia oraz lepsza samoocena;
  • leczenie farmakologiczne – tylko wówczas, gdy zmiana stylu życia okaże się nieskuteczna. Lekiem pierwszego wyboru jest metformina, która między innymi zwiększa wrażliwość organizmu na insulinę krążącą w krwiobiegu, przez co poziom glukozy we krwi ulega obniżeniu.

Co to jest?

Stenty to „rusztowania”, które mają za zadanie rozszerzenie chorobowo zmienionego naczynia krwionośnego. Stosuje się je w leczeniu choroby niedokrwiennej serca. Stentem nazywamy fragment chromu, stali lub kobaltu niewielkich rozmiarów, przypominający siateczkę i umieszczany w naczyniu krwionośnym, w którym w wyniku miażdżycy zostało pomniejszone światło. Stent służy więc do rozszerzenia i ustabilizowania naczynia krwionośnego oraz umożliwienia swobodnego przepływu krwi. Jego siateczkowaty wygląd związany jest z zygzakowatym ułożeniem drucików utrzymujących ścianę naczynia na wzór rusztowania. Zastosowanie stentu uniemożliwia zapadnięcie się ścianek naczynia krwionośnego o pomniejszonej drożności, opóźnia także nawroty zmian miażdżycowych. Najszersze zastosowanie stentów znalazło miejsce w kardiologii przy leczeniu choroby wieńcowej lub u pacjentów po przebytym zawale serca. Stenty są wykorzystywane również w angiologii, podczas leczenia tętniaków naczyń i zwężeń naczyniowych w mózgu lub w krążeniu obwodowym.

Wyróżniamy następujące rodzaje stentów: 

  • klasyczne metalowe BMS – inaczej nazywane stentgraftami metalowymi. Przed implantacją tego rodzaju stentów, naczynia krwionośne należy poszerzyć, stosując najpierw tzw. balonikowe serca; 
  • nasączone lekami DES – to tak zwane stenty naczyniowe, nasączone specjalnymi lekami: heparyna, sirolimus, ewerolimus, dzięki którym można uniknąć ponownego zamknięcia naczynia. 
  • bioresorbowalne BVS – czyli stenty samowchłanialne, biodegradowalne. Obecnie są coraz częściej dostępne i stosowane w kardiologii. Ich działanie nie różni się od tradycyjnych stentów, jednak po pewnym czasie ulegają one wchłonięciu przez śródnabłonek leczonego naczynia. Stenty BSV rozpuszczają się samoistnie w organizmie po upływie kilkunastu miesięcy. Przynoszą one jednak korzyści w postaci przywrócenia naczyniom krwionośnym prawidłowej pracy, a także przyczyniają się do przyśpieszenia leczenia.

Stenty – zabieg wprowadzenia

Implantacja stentu wykonywana jest przy użyciu niewielkiego balonika, na który stent jest nałożony. Cewkę zakończoną tym balonem wprowadza się do nakłutej tętnicy biodrowej, promieniowej lub ramiennej. Po doprowadzeniu stentu do miejsca docelowego balonik rozpręża się poprzez płyn izotoniczny, a cewka zostaje usunięta. Stent pozostaje umiejscowiony, a blaszka miażdżycowa uniemożliwiająca właściwy przepływ krwi – zgnieciona. W ten sposób naczynie krwionośne staje się drożne. Taki zabieg trwa około 30 minut. Położenie stentu wprowadzonego do naczynia jest kontrolowane. W tym celu wykonuje się ultrasonografię wewnątrznaczyniową badającą prawidłowość umieszczenia stentu i jego właściwą pracę. Umożliwia ona dostrzeżenie ewentualnych nieprawidłowości. Po zakończeniu zabiegu należy pozostać w pozycji leżącej, przy całkowitym zakazie jedzenia i picia.

Stenty – powikłania

Ze względu na to, że zabieg udrożnienia naczyń krwionośnych związany jest z wprowadzeniem do organizmu ciała obcego, należy spodziewać się powikłań. Stenty wieńcowe sprawiają, że mogą się uwidocznić krwiaki, tętniaki czy bolesność miejsca nakłucia tętnicy. Odczuwalne stają się także takie objawy, jak: bóle głowy, wahania ciśnienia, nudności. Zdarzają się jednak i poważniejsze powikłania w postaci:

  • krwawień,
  • zapaleń,
  • zakrzepicy,
  • uszkodzenia tętnicy,
  • przewlekłego zamknięcia tętnicy wieńcowej,
  • pęknięcia stentu,
  • restenozy występującej po zabiegu.

Restenoza to powtórne zwężenie tętnicy po wcześniejszym jej poszerzeniu. Uważa się, że restenoza to największy problem, którego doświadcza się podczas leczenia choroby wieńcowej. Często zachodzi potrzeba powtórnego wykonania całego zabiegu. Proces restenozy zachodzi powoli, dlatego chory ma czas na zauważenie ewentualnych objawów i szybką reakcję. Restenoza pojawia się po dokonaniu zabiegu przezskórnej angioplastyki wieńcowej, czyli udrożnienia naczyń wieńcowych, które zostały zwężone przez blaszkę miażdżycową. Kiedy zachodzi restenoza, zauważa się, że wracają objawy sprzed zabiegu, a na dodatek po jakimś czasie są one coraz silniejsze. 

Przyjmowanie leków po wszczepieniu stentów

Pacjenci po zabiegu wszczepienia stentów przyjmują zazwyczaj kwas acetylosalicylowy. Jego przyjmowanie uzasadnia się wpływem na zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań w obrębie sercowo-naczyniowym. Wszczepienie stentów do naczyń krwionośnych wiąże się również z przyjmowaniem pochodnych tienopirydyny, czyli np. klopidogrelu. Lek ten bowiem hamuje agregację płytek krwi, która polega na osadzaniu się krwi na ścianach naczyń krwionośnych. Leczenie przeciwpłytkowe odbywa się zazwyczaj od 6 do 12 miesięcy po przeprowadzonym zabiegu wszczepienia stentów.

Co to jest stewia?

Stewia to roślina z rodziny astrowatych, obejmująca około 200 gatunków. W uprawie rozpowszechniony jest jeden – Stevia rebaudiana – czasami określana mianem zioła słodowego lub miodowego. Naturalnie występuje prawdopodobnie tylko w Paragwaju, a uprawiana jest też w Brazylii i Chinach, wykorzystywana jako źródło stewiozydów oraz do słodzenia potraw i napojów. W naszym klimacie można ją hodować w doniczkach. W liściach stewii występuje 8 glikozydów stewiolowych, z których dwa (stewiozyd i rebaudiozyd A) mają największe znaczenie, pozostałe występują w niewielkich ilościach. Najwięcej glikozydów stewiolowych zawierają liście, następnie kwiaty i łodygi. Do tego liście są dwa razy słodsze niż kwiaty. Korzenie to jedyna część rośliny, która nie zawiera stewiozydów. Stewia jest 100–150 razy słodsza od cukru, gdyż jedna łyżeczka sproszkowanych liści odpowiada szklance cukru, ale za to nie jest kaloryczna i nie powoduje próchnicy. Jest alternatywą zarówno dla cukru, jak i dla sztucznych słodzików. Uznana za dodatek do żywności o nr E960. Używana jest również jako środek antyseptyczny w medycynie i w przemyśle kosmetycznym.

Czy stewia jest bezpieczna?

W listopadzie 2011 r. glikozydy stewii zostały dopuszczone do stosowania w Unii Europejskiej jako środki słodzące. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności uznał, że stosowanie stewii jest bezpieczne, ale maksymalne dzienne jej spożycie to 4 mg na kg masy ciała, ponieważ istnieje niebezpieczeństwo przedawkowania. Ryzyko dotyczy zwłaszcza osób, które piją dużo napojów słodzonych, a pewne jej ilości mogą się również znajdować w kosmetykach oraz nawozach. Regularne przyjmowanie większych dawek może negatywnie wpłynąć na mikrobiologiczne środowisko jelit, a w rezultacie sprzyjać otyłości. 

Zastosowanie

Można używać zarówno liści świeżych, jak i suszonych – w całości lub sproszkowanych. Najbardziej wartościowe są te jasnozielone, zebrane tuż przed kwitnieniem rośliny. Do produkcji słodzików wykorzystywane są ekstrakty z jej liści. Świeże liście mogą być dodawane do sałatek, a suszone sproszkowane można traktować jako słodzik do napojów. Można ją także stosować do przetworów owocowych, soków. Ekstrakt ze stewii otrzymamy, gotując jej liście przez kilka minut w małej ilości wody. Po odparowaniu, zostanie zagęszczony wyciąg. W kosmetyce natomiast używana jest jako składnik maseczek. Działa leczniczo na skórę trądzikową, wypryski, wrzody – dezynfekuje skórę, absorbuje sebum, zamyka pory oraz przyspiesza gojenie się ran. Wykorzystywana jest także do produkcji pasty do zębów. Liście stewii zawierają witaminę C, beta-karoten, wapń, magnez, żelazo oraz inne mikroelementy. Pomaga w utrzymaniu prawidłowego trawienia. Posiada również zdolność do obniżania ciśnienia krwi poprzez zatrzymanie napływu jonów Mg2+ z płynu międzykomórkowego.

Co to jest suplement diety?

W polskim porządku prawnym suplementy diety produkowane są jak zwykła żywność. Nikt od producentów nie wymaga ani badań, ani żadnych potwierdzeń, że dany preparat posiada jakąkolwiek realną aktywność prozdrowotną. Polskie prawo nie wymaga od producentów suplementów niczego, co mogłoby zagwarantować polskim pacjentom, że produkty, które nabędą w aptece, będą warte swej ceny. Suplementy diety mają wspomóc nasze zdrowie, poprawić wygląd lub pomóc schudnąć. Są one szeroko dostępne bez recepty i można je kupić w każdej aptece oraz w większości drogerii. Wiele osób kupuje je w nadziei, że spełnią się obietnice dawane przez ich producenta. Jednak niestety nie zawsze tak jest. Czasami suplementy mogą nawet nam zaszkodzić.

Czy suplementy diety mogą mieć lecznicze działanie?

Suplement diety – to z definicji wyłącznie środek spożywczy, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety. Należy więc pamiętać, iż najważniejszą różnicą pomiędzy lekiem a suplementem diety, jest zastosowanie tych środków. Suplementy diety nie leczą. Nie przyjmujmy informacji znalezionych na internetowych forach bezkrytycznie. Nie wierzmy, że suplement, który ma jedynie uzupełniać naszą dietę, może być jednocześnie remedium na wszelkie bolączki (półpasiec, zapalenie płuc, grzybicę itd.).

Czy suplementy diety mogą zastąpić leki?

 W żadnym wypadku nie powinno się stosować jakichkolwiek suplementów diety jako środków zastępczych, w stosunku do konwencjonalnego leczenia. Lekarze apelują do chorych, żeby nie przerywali terapii przeciwnowotworowej i nie marnowali cennego czasu na takie metody, bo one nie tylko nie pomogą, ale wręcz odwrotnie – poważnie zaszkodzą. 

Czy suplementy diety są potrzebne?

Stale rosnące tempo życia, a także związany z tym pośpiech, stres, brak ruchu, siedzący tryb praca, używki, a przede wszystkim niewłaściwa, źle zbilansowana dieta – zwiększają zapotrzebowanie na witaminy i składniki mineralne. Tymczasem perfekcyjnie dobrane posiłki, dostarczające wszystkich koniecznych składników odżywczych, są jednak dla niektórych osób trudne do realizacji. Należy jednak pamiętać, że są to tylko suplementy diety i tak też należy je traktować. Czym innym jest więc określenie, że dany preparat uzupełnia dietę w wapń i witaminę D3, a czym innym, że leczy osteoporozę.

Czy skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem stosowania suplementu diety?

Tak. Szczególnie ważne jest skonsultowanie użycia suplementu diety z lekarzem prowadzącym w przypadku kobiet w ciąży, kobiet karmiących, dzieci oraz osób przewlekle chorych i przyjmujących stałe leki (np. preparaty obniżające ciśnienie krwi lub przeciwzakrzepowe). Informacje te pomogą zapewnić pacjentowi skoordynowaną, bezpieczną opiekę zdrowotną. Niektóre suplementy diety mogą wchodzić w wyjątkowo niekorzystne oddziaływania z równocześnie stosowanymi lekami. Efektem może być nawet groźna dla życia reakcja.

Jak odróżnić suplement diety od produktu leczniczego?

Zgodnie z wymogami prawa producent nie może ukryć faktu, że jego produkt jest suplementem diety. Określenie „suplement diety” musi być zamieszczone w bezpośrednim sąsiedztwie nazwy tego produktu.

Rodzaje suplementów – skład

Oferta suplementów diety jest bardzo bogata, dlatego jednym z kryteriów podziału tych preparatów jest ich skład. Ze względu na składniki suplementów diety, można wyodrębnić:

  • suplementy diety z witaminami i składnikami mineralnymi – tego typu preparaty stanowią blisko 50% dostępnych na rynku suplementów diety. Co istotne, określone są maksymalne ilości witamin i minerałów, które mogą stanowić skład suplementów. W przypadkach witaminy C jest to 1000 mg, witaminy A – 800 µg, kwasu foliowego – 600 µg, niacyny – 830 mg, manganu niacyny – 1,8 mg i cynku niacyny – 15 mg;
  • suplementy diety ze składnikami roślinnymi niacyny – to preparaty, które zawierają wyizolowane substancje czynne, których działanie poprawia odporność organizmu, a także wzmacnia funkcjonowanie poszczególnych organów. Cennymi ziołowymi składnikami suplementów diety są: głóg, żeń-szeń, czosnek pospolity oraz przyprawy, takie jak: imbir, koper włoski, cynamon, majeranek, pieprz czy bazylia;
  • suplementy diety z wartościowymi kwasami tłuszczowymi – to preparaty, które dostarczają organizmowi kwasy tłuszczowe, a przede wszystkim kwasy omega-3. Źródłem tych kwasów tłuszczowych są tłuste ryby morskie, czyli łosoś, tuńczyk czy makrela. Natomiast roślinnym źródłem tych wartościowych kwasów tłuszczowych w suplementach diety jest zazwyczaj ogórecznik i wiesiołek dwuletni;
  • suplementy diety z błonnikiem pokarmowym – błonnik pokarmowy to niezwykle cenny składnik wielu produktów codziennej diety. Suplementy diety z błonnikiem to produkty, które są polecane szczególnie osobom w trakcie kuracji odchudzającej;
  • suplementy diety z probiotykami i prebiotykami – to preparaty, które zawierają w składzie żywe kultury bakterii określonego szczepu i szczepów. Te suplementy stosuje się zazwyczaj w okresie przyjmowania antybiotyków;
  • suplementy diety z aminokwasami prebiotykami – to produkty, po które sięgają najczęściej osoby intensywnie trenujące sport. Dawkowanie suplementów z aminokwasami musi być dostosowane do wagi ciała i intensywności treningów.

Rodzaje suplementów – cel stosowania

Suplementy diety można również podzielić ze względu na ich przeznaczenie i cel, który zamierza się osiągnąć poprzez ich stosowanie. Bazując na tym kryterium podziału można wyodrębnić:

- suplementy diety na odchudzanie – to preparaty, które mają przyspieszać redukcję tkanki tłuszczowej. Brakuje jednak badań, które jednoznacznie wskazywałyby, że stosowanie takich suplementów przynosi jakiekolwiek rezultaty. Wśród składników suplementów na odchudzanie znajdują się: chitosan, kofeina, chrom, błonnik pokarmowy, guma guar, L-karnityna, ananas oraz wyciągi z herbat;

- suplementy diety wspomagające układ odpornościowy – to preparaty, których zadaniem jest wzmocnienie odporności zwłaszcza w okresie jesienno-zimowym. W składzie takich suplementów znajdują się: witaminy, składniki mineralne, polifenole, probiotyki oraz produkty pszczele;

- suplementy diety wspomagające narządy ruchu – to preparaty, które korzystnie wpływają na stawy, mięśnie i kości. W ich składzie znajdują się: glukozamina, chondroityna i metylosulfonylometan;

- suplementy diety na opóźnienie procesów starzenia – to preparaty, które w swoim składzie zawierają głównie antyoksydanty, a w tym: witaminy, polifenole oraz lecytynę;

- suplementy diety na układ nerwowy i koncentrację – to preparaty, po które sięga się w okresie wytężonej pracy umysłowej. W składzie takich suplementów diety znajdują się: inozytol, cholina, lecytyna, kofeina, tauryna, magnez, cynk czy selen;

- suplementy diety na układ sercowo-naczyniowy – to preparaty, których zadaniem jest wsparcie funkcjonowania układu krwionośnego. W składzie takich suplementów diety znajdują się: stanole i sterole roślinne, lecytyna, nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6, a także ekstrakty z miłorzębu japońskiego i głogu; 

- suplementy diety wspomagające układ pokarmowy i trawienny – to preparaty, które przede wszystkim przyspieszają proces trawienia. W ich składzie znajdują się: probiotyki i prebiotyki, enzymy trawienne, a także ekstrakty z ziół, takich jak: rumianek pospolity, mięta pieprzowa, koper włoski, ostropest plamisty, siemię lniane czy lawenda; 

- suplementy diety wspomagające prawidłowy proces widzenia – to preparaty, których skład opiera się na prekursorach witaminy A, czyli karotenoidach: luteinie i zeaksantynie;

- suplementy diety na stan skóry, śluzówki, włosów i paznokci – to preparaty, których skład opiera się na witaminach, takich jak A, C, E oraz całej gamie witamin z grupy B. Dodatkowo takie suplementy diety są wzbogacone w minerały, takie jak: selen, wapń, cynk, krzem, miedź czy magnez;

- suplementy diety dla sportowców – to preparaty, które przede wszystkim wpływają na zwiększenie wydolności organizmu w trakcie treningów. W składzie takich suplementów diety znajdują się: aminokwasy, kwasy tłuszczowe, glukozamina, β-hydroksymaślan HMB, chrząstka rekina, a także witaminy i składniki mineralne;

- suplementy diety wpływające na zmniejszenie ryzyka osteoporozy – to preparaty, które są dodatkowym źródłem takich składników, jak: wapń i witamina D.

Suplementy diety – środki ostrożności

Suplementy diety nie są zalecane dla każdego. Na ich stosowanie powinny uważać zwłaszcza osoby przewlekle chore, które przyjmują też inne leki. W takim przypadku należy zawsze skonsultować się z lekarzem, który powie, czy możemy bezpiecznie przyjmować dany suplement.

Należy tez pamiętać, że substancje zawarte w suplementach mogą wchodzić w interakcje z przyjmowanymi lekami. Warto również podkreślić, że suplement diety nigdy nie zastąpi zdrowego odżywiania ani aktywności fizycznej.

Co warto wiedzieć przed zakupem suplementu?

- dopytaj lekarza lub farmaceutę, czy dany lek nie będzie wchodził w interakcje z przyjmowanymi przez Ciebie lekami,

- popytaj, czy dany suplement diety jest skuteczny i bezpieczny,

- przed zastosowaniem przeczytaj ulotkę i odpowiednio zmień swoją dietę, aby nie przekroczyć dziennego zapotrzebowania na składniki odżywcze, 

- pamiętaj, najlepszym sposobem na dostarczenie witamin, minerałów i dobrych kwasów tłuszczowych jest zmiana diety.

Suplementy diety – odchudzanie

Bardzo szeroką gamą produktów są suplementy odchudzające. Ich celem jest wsparcie procesu odchudzania. Istnieją 4 grupy produktów, działających w różny sposób:

1. Suplementy diety hamujące apetyt – zawierają różne substancje pęczniejące w żołądku, jak np. morszczyn, gumę karaya, gume guar, jabłka.

2. Suplementy diety spalające tłuszcz – zawierają one np. zieloną herbatę czy kofeinę, które mają zwiększać termogenezę.

3. Suplementy diety mające działanie oczyszczające – oparte są na roślinach moczopędnych, jak np. zielona herbata, brzoza.

4. Suplementy na płaski brzuch – eliminują wzdęcia i zawierają zazwyczaj błonnik, składniki mineralne i organiczne. 

Pamiętać trzeba, że same suplementy bez odpowiedniej diety i aktywności fizycznej nie przyniosą oczekiwanych efektów.

Suplementy diety – fakty i mity

Suplementy diety nie mają działania leczniczego. Jest to wyłącznie środek spożywczy stanowiący uzupełnienie codziennej diety. 

1. Suplementy diety nie mogą być zamiennikiem leków. Nie jest to sposób na zastąpienie konwencjonalnego leczenia. 

2. Suplementy diety są dobrym pomysłem, jeżeli odpowiednio je dobierzemy i zadbamy o ich jakość. Pamiętajmy jednak, że nie zastąpią one zdrowego stylu życia. 

3. Przyjmowanie suplementów diety należy skonsultować z lekarzem, zwłaszcza w przypadku osób chorych przewlekle, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz dzieci. 

4. Suplementy diety najbezpieczniej kupować w aptece.

Światowy dzień cukrzycy jest obchodzony co roku 14 listopada. Tę datę ustalono nie przypadkowo. 14 listopada urodził się Fredericka Banting odkrywca insuliny, kanadyjski fizjolog, laureat Nagrody Nobla z 1923 r. Frederick Banting i Charles Best, jego asystent, w 1922 r. odkryli insulinę. Odkrycie insuliny jest jednym z największych osiągnięć medycyny. Przed jej odkryciem diabetycy umierali w ogromnych męczarniach, a leczenie cukrzycy praktycznie nie istniało. Cukrzyca była chorobą śmiertelną, a chorzy umierali z powodu wycieńczenia oraz powikłań.

Szacuje się, że na cukrzycę choruje na świecie 415 mln ludzi, a w samej Polsce około 3 mln. Ponieważ zachorowalność na cukrzycę ciągle wzrasta, Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization – WHO) uznała tę chorobę za pierwszą na świecie chorobę niezakaźną, którą można określić mianem epidemii XXI. wieku. Światowy Dzień Cukrzycy został ustanowiony w 1991 r. przez Międzynarodową Federację Diabetologiczną (International Diabetes Federation – IDF) oraz Światową Organizacją Zdrowia. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna (IDF) jest organizacją zrzeszającą ponad 240 krajowych stowarzyszeń diabetologicznych w 168 krajach i terytoriach. Reprezentuje interesy rosnącej liczby osób chorych na cukrzycę i osób zagrożonych cukrzycą. Federacja przewodzi globalnej społeczności zajmującej się cukrzycą od 1950 r. Misją IDF jest promowanie opieki, zapobiegania i leczenia cukrzycy na całym świecie.

Światowy Dzień Cukrzycy, to bardzo ważny dzień dla osób chorujących i zajmujących się cukrzycą. Od 1991 r. popularność tego dnia wzrosła i obecnie jest on obchodzony przez ponad 350 mln ludzi z różnych regionów świata. W obchodach uczestniczą osoby ze środowisk opiniotwórczych, lekarze, pielęgniarki oraz dzieci i dorośli chorujący na cukrzycę, a także ich rodziny.

Głównym celem akcji jest zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat przyczyn, objawów, sposobu leczenia i powikłań związanych z cukrzycą. Światowy Dzień Cukrzycy przypomina, że liczba przypadków cukrzycy ciągle wzrasta i nadal będzie wzrastać, o ile nie zostaną podjęte natychmiastowe działania.

Każdego roku kampania Światowego Dnia Cukrzycy koncentruje się na jednym dedykowanym temacie, który działa przez co najmniej jeden rok. Działania związane ze świętem obejmują programy badań, kampanie radiowo-telewizyjne, imprezy sportowe, warsztaty, spotkania, konferencje. Światowy Dzień Cukrzycy to nie tylko wydarzenia organizowane 14 listopada, gdyż kampania tematyczna jest prowadzona w ciągu całego roku. W ostatnich latach poruszano następujące tematy:

  • 2016 – Zobacz cukrzycę
  • 2017 – Kobieta i cukrzyca
  • W Polsce: Kobieta i mężczyzna – czy cukrzyca ma płeć?
  • 2018 – Rodzina i cukrzyca
  • 2019 – Rodzina i cukrzyca
  • 2020 – Pielęgniarka i cukrzyca.

Ciągłe monitorowanie glikemii (ang. continuous glucose monitoring) lub CGM, oznacza pomiar stężenia glukozy w organizmie w czasie rzeczywistym, w płynie śródtkankowym. Pomiar ten odbywa się co kilka minut przez 24 godziny na dobę.

System ciągłego monitorowania glikemii jest polecany szczególnie osobom chorym z chwiejnym przebiegiem cukrzycy, z częstymi epizodami hipoglikemii oraz osobom wymagającym ścisłego wyrównania metabolicznego (np. kobietom w ciąży). W takich przypadkach profil glikemii nie zapewnia pełnej informacji o dobowych wahaniach stężenia glukozy we krwi. Systemy ciągłego monitorowania glikemii wykonują pomiary z określoną częstotliwością i rejestrują wyniki. Podstawą ich działania jest korelacja stężenia glukozy w płynie tkankowym i we krwi.

Rodzaje systemów ciągłego monitorowania glikemii

Obecnie na rynku istnieją dwa rodzaje Systemów CGM. 

- Retrospektywny system CGM – półprzepuszczalny cewnik umieszczony w tkance podskórnej, który służy do zbierania płynu tkankowego i w którym oznacza się stężenie glukozy. Wyniki takich oznaczeń są rejestrowane i odczytywane łącznie po zakończeniu kilkudniowego cyklu ciągłego monitorowania glikemii, przy użyciu urządzenia łączącego analizator z odpowiednio oprogramowanym komputerem. 

- System CGM pracujący w czasie rzeczywistym (real time CGM – rtCGM) – w systemie tym oznacza się glukozę pobieraną przez skórę, drogą elektroosmozy.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem