A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

T

Co to jest tagatoza?

Tagatoza to słodzik, zawierający aż trzykrotnie mniej kalorii niż tradycyjny cukier. Jest cukrem prostym należącym do ketoheksoz. W środowisku naturalnym występuje w drzewach tropikalnych – Sterculia setigera, które rosną w Ameryce Północnej. W celach komercyjnych zaś tagatozę pozyskuje się z laktozy hydrolizowanej na glukozę i galaktozę, po czym jest izomeryzowana do postaci D-tagatozy, gdzie w wyniku krystalizacji otrzymuje się oczyszczoną tagatozę. Swą budową wykazuje podobieństwo do fruktozy, z tym, że jest od niej znacznie mniej kaloryczna.

Właściwości i zastosowanie tagatozy

Tagatoza jest cukrem prostym i charakteryzuje się niskim indeksem glikemicznym, co w konsekwencji wpływa na powolne jest uwalnianie. Jest polecana osobom chorującym na cukrzycę, ponieważ nie powoduje gwałtownych wzrostów cukru we krwi. Tagatoza jest też pomocna w terapii odchudzającej, ponieważ posiada znacznie mniej kalorii niż cukier i tak 100 g zawiera tylko 150 kcal, natomiast w przypadku cukru tradycyjnego wartość ta wynosi aż 400 kcal.

Dzięki temu, że organizm człowieka nie jest przystosowany do trawienia tagatozy, metabolizuje się ona tylko w niewielkim stopniu. Organizm wykorzystuje większość tagatozy do wzbogacenia mikroflory jelitowej, gdzie wykazuje działanie prebiotyczne. Proces ten zachodzi w jelicie grubym. Dobroczynne działanie tagatozy: wpływa na skład i odżywianie mikroflory jelitowej, hamuje proces namnażania się bakterii chorobotwórczych, poprawiając funkcjonowanie pracy jelit oraz działanie układu odpornościowego, który jest ściśle powiązany ze stanem mikroflory jelitowej. Tagaztoza nie powoduje biegunek, nie jest fermentowana przez bakterie jamy ustnej, przez co nie powoduje próchnicy, dlatego wykorzystywana jest w produkcji gum do żucia, płynów i pasty do zębów.

Rola tagatozy w przemyśle farmaceutycznym

Przeprowadzone do tej pory badania kliniczne potwierdzają duży potencjał tagatozy do wykorzystania w przemyśle farmaceutycznym. Jej dobroczynne właściwości wykorzystywane są głównie w leczeniu cukrzycy typu 2. Choroba ta dotyka około 2 milionów ludzi w naszym kraju. Bardzo częstym zjawiskiem w cukrzycy typu 2 jest otyłość, dlatego ważne jest ograniczenie zbędnych kalorii do minimum u osób wzmagających się z otyłością. 

Dzięki właściwościom zwiększającym ilość fibrynogenu oraz erytrocytów we krwi może być zastosowana także w leczeniu anemii i hemofilii. Właściwości antyoksydacyjne i ochronne dla komórek, które wykazuje tagatoza sprawiły, że być może będzie możliwość zastosowania jej w transplantologii jako jeden ze składników płynu dostosowanego do przechowywania organów.

Pomiar glukozy

Pomiar, przy zastosowaniu technologii biosensorycznej, czyli elektrochemicznej wykorzystującej zachodzącą na teście paskowym reakcje pomiędzy glukozą a swoistym enzymem, przejawia się odpowiednią zmianą natężenia prądu. Zmiana natężenia jest wprost proporcjonalna do zawartości glukozy w badanej próbce krwi.

Ich działanie polega na tym, że mierzą przepływ prądu elektrycznego jako wynik reakcji między glukozą a odczynnikiem na teście paskowym. Do przeprowadzenia pomiaru konieczne jest nakłucie skóry, najczęściej bocznych części opuszek palców, w celu uzyskania kropli krwi. Krew przenosi się na pole reaktywnego testu paskowego, a tam dochodzi do reakcji chemicznej między enzymami znajdującymi się na pasku a glukozą z krwi. 

Pomiar glukometrem biosensorycznym

Umieszczona w pasku pomiarowym kapilara sama zasysa odpowiednią ilość krwi, gdy dotknie opuszki palca z kroplą. Wynik pomiaru jest prawidłowy nawet w przypadku dotknięcia palcem paska pomiarowego podczas pobierania próbki krwi. Tego typu nowoczesny glukometr włącza się poprzez włożenie paska pomiarowego do aparatu, a wyłącza poprzez jego wyjęcie. Ponadto poprawność włożenia paska i pobierania krwi jest potwierdzana sygnałem dźwiękowym. Jeszcze jedną istotną zaletą tego typu glukometru jest brak kontaktu badanej próbki krwi z obudową aparatu, gdyż fragment paska z próbką krwi jest poza nim w czasie pomiaru. Ułatwia to utrzymywanie glukometru w czystości po każdym pomiarze.

Obecnie w glukometrach korzysta się z metody elektrochemicznej, inaczej nazywanej – biosensoryczna. Jest to metoda bardziej nowoczesna od technologii fotometrycznej. Metoda ta polega na mierzeniu przepływu prądu powstałego na skutek reakcji odczynnika znajdującego się na teście paskowym i krwi pacjenta.

Początkowo wykorzystywano w glukometrach technologię fotometryczną, polegającą na absorpcji, przez odpowiednie substancje chemiczne, fal elektromagnetycznych o charakterystycznej długości. Fotometryczne techniki pomiarowe obejmują absorpcję w zakresach fal od podczerwieni do ultrafioletu oraz umożliwiają pomiar wielu substancji gazowych i ciekłych, w tym również krwi. Glukometry działające na zasadach fotometrów dokonują pomiaru natężenia światła odbitego. Po włożeniu paska do glukometru, obszar aplikacyjny testu paskowego oświetlany jest od dołu diodą elektroluminescencyjną. Przed wykonaniem pomiaru glukozy określana jest wartość tła światła odbitego. Po naniesieniu odpowiedniej ilości próbki krwi na obszar aplikacyjny – substrat, który ma zostać oznaczony w naniesionej próbce, przechodzi reakcję enzymatyczną z wytrąceniem barwnika. Ilość wytwarzanego barwnika koreluje ze stężeniem oznaczanej substancji. Po określonym czasie następuje pomiar natężenia barwy poprzez ponowne oświetlenie od dołu obszaru aplikacyjnego diodą elektroluminescencyjną. Natężenie światła odbitego jest mierzone przy pomocy detektora, a wartość pomiaru określana jest na podstawie siły sygnału światła odbitego przy jednoczesnym uwzględnieniu uprzednio zmierzonej wartości ślepej. Na koniec wyświetlany jest wynik – zostaje on zachowany w pamięci glukometru. Minusem glukometrów, w których zastosowano technologię fotometryczną, jest konieczność ich czyszczenia po każdym pomiarze. Podczas pomiaru fragment testu paskowego z badaną próbką krwi znajduje się wewnątrz glukometru, wtedy właśnie może dojść do jego zanieczyszczenia, na które optyczny układ pomiarowy jest wrażliwy, co w konsekwencji może również powodować błąd pomiaru.

Zdalna Opieka Medyczna

Zdalna Opieka Medyczna to usługa telemedyczna, która pozwala na stały monitoring stanu zdrowia pacjentów oraz wykonanie badań profilaktycznych i kontrolnych poza środowiskiem szpitalnym. Taki sposób świadczenia opieki jest możliwy dzięki przenośnym urządzeniom medycznym, rejestrującym określone parametry życiowe. Wyniki badań są przesyłane do Centrum Zdalnej Opieki Medycznej, gdzie automatycznie zostają poddane analizie. W przypadku wykrycia nieprawidłowości personel medyczny kontaktuje się z pacjentem, a w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia wzywa pogotowie ratunkowe.

Telemedycyna w szybkim tempie staje się codziennością w opiece medycznej w Polsce. Obserwuje się również to, że już od wielu lat oferowane porady telemedyczne i konsultacje online stale rosną. Za ich pośrednictwem pacjenci mogą bez wychodzenia z domu otrzymać m.in. e-receptę lub e-zwolnienie lekarskie. Co ważne, zdecydowana większość pacjentów, którzy skorzystali z tej formy kontaktu z lekarzem, chętnie korzysta z niej ponownie.

Zalety

Znajdujemy dziś już wiele różnych form świadczenia usług medycznych, wśród których jedną z popularniejszych są telekonsultacje. Może to być na przykład wizyta kontrolna w formie czatu, połączenia głosowego lub wideo online z lekarzem, u którego byliśmy wcześniej na wizycie w placówce lub może to być również rozmowa telefoniczna z pielęgniarką, która to udzieli nam informacji, na przykład takich, jak przygotować się do badania. Szybko rozwijają się też inne formy telemedycyny. Przykładem jest zdalne monitorowanie parametrów zdrowotnych czy kontynuacja przez pacjenta niektórych zabiegów rehabilitacyjnych w domu, pod zdalnym nadzorem fizjoterapeuty. W diagnostyce obrazowej lekarze radiolodzy wykonują zdalne opisy badań, a coraz szersze zastosowanie zdobywa też zdalna opieka nad pacjentami z chorobami przewlekłymi lub w podeszłym wieku.

Bezpieczeństwo i profesjonalizm

Telemedycyna to także skuteczność i bezpieczeństwo. Działalność telemedyczna oparta jest przede wszystkim na wiedzy i doświadczeniu specjalnie przygotowanego zespołu lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów, którzy pracują w oparciu o starannie przygotowane standardy postępowania i każdorazowo oceniają zakres czynności, które bezpiecznie można wykonać w trybie zdalnym. Taka właśnie usługa podlega tym samym zasadom jakościowym i rygorom kontrolnym, co usługi stacjonarne w placówce czy w szpitalu, a w jej trakcie powstaje również pełna dokumentacja medyczna. Usługi te uzyskały już niekwestionowaną, silną pozycję w systemie opieki zdrowotnej. Wiele wskazuje na to, że postęp technologiczny i ciągłe doskonalenie sposobu realizacji świadczeń w trybie zdalnym, a także zainteresowanie pacjentów tą formą korzystania z usług, będą przyczyniać się do upowszechniania się telemedycyny na polskim rynku.

Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego terapia behawioralna chorych na cukrzycę powinna uwzględniać zarówno zalecenia dietetyczne, jak i zalecenia dotyczące wysiłku fizycznego, a także zwalczania palenia papierosów. Zdrowy tryb życia jako metoda leczenia i kontroli cukrzycy jest zalecany wszystkim chorym na cukrzycę, niezależnie od typu choroby. Zdrowy styl życia, to utrzymanie właściwej masy ciała, zdrowa dieta, regularny wysiłek fizyczny oraz unikanie alkoholu.

Główne metody leczenia cukrzycy

- Zmiana trybu życia (terapia behawioralna)

- Kontrola wagi ciała (dieta i ćwiczenia fizyczne)

- Leki doustne (tabletki)

- Insulina

- Kontrola poziomu cukru we krwi.

Rekomendacje PTD 2019 w terapii behawioralnej

Wszyscy pacjenci z cukrzycą powinni być edukowani w zakresie ogólnych zasad prawidłowego żywienia w cukrzycy, przez osoby do tego uprawnione (lekarz, dietetyk, pielęgniarka diabetologiczna, edukator diabetologiczny) z wykorzystaniem różnych metod i technik, w tym także telemedycyny. Szczegółowe zalecenia dietetyczne powinny być indywidualizowane w zależności od potrzeb i możliwości pacjenta. 

Podstawowym makroskładnikiem diety, który determinuje okołoposiłkowe zapotrzebowanie na insulinę, są węglowodany. Kluczowym elementem edukacji dietetycznej pacjentów z cukrzycą typu 1 powinno być szkolenie w zakresie szacowania zawartości węglowodanów w posiłku dla optymalizacji dawkowania insuliny.

Nie ma diety uniwersalnej dla wszystkich pacjentów z cukrzycą. Optymalne dla chorego proporcje makroskładników powinny być ustalane indywidualnie z uwzględnieniem wieku, aktywności fizycznej, obecności powikłań cukrzycy, schorzeń dodatkowych. 

Wysiłek fizyczny, ze względu na wielokierunkowe korzyści, jakie przynosi jego wykonywanie, jest integralną częścią prawidłowego, kompleksowego postępowania w leczeniu cukrzycy. W celu uzyskania optymalnego efektu wysiłek fizyczny powinien być regularny, podejmowany co najmniej co 2–3 dni, jednak najlepiej codziennie.

Cukrzyca typu 1

Należy pamiętać o ograniczeniu cukrów prostych oraz przestrzeganiu właściwie zbilansowanej diety u osób bez nadwagi i otyłości. W tym przypadku insulinoterapia powinna uwzględniać nawyki żywieniowe pacjenta oraz jego tryb życia, jednak z zachowaniem zasad prawidłowego żywienia. W przygotowaniu zaleceń dietetycznych można korzystać z systemu wymienników węglowodanowych oraz z wartości indeksu glikemicznego (IG) i wartości ładunku glikemicznego (ŁG).

Cukrzyca typu 2

Zdrowa, zbilansowana dieta oraz regularny wysiłek fizyczny są bardzo ważnymi elementami leczenia cukrzycy typu 2. Niektórzy chorzy, zwłaszcza nowo zdiagnozowani, są w stanie kontrolować cukrzycę typu 2, jedynie przy pomocy właściwej diety i ćwiczeń fizycznych, bez potrzeby przyjmowania leków.

Cukrzyca ciążowa

Dieta i ćwiczenia są też podstawową metodą leczenia cukrzycy ciążowej. W cukrzycy ciążowej kontrola poziomu glikemii jest najważniejszym celem terapii, tak więc, aby zapewnić poziom glukozy we krwi w ramach zalecanych limitów, przestrzeganie diety cukrzycowej jest kluczowe dla właściwego przebiegu ciąży.

Termotip to proste urządzenie w kształcie walca. Na jednym końcu znajduje się tak zwana końcówka zimna – z metalu, drugi koniec to końcówka ciepła – z plastiku. Termotip służy do szybkiego wykonania testu rozróżniania temperatury i jest on wiarygodny oraz powtarzalny. Ma zastosowanie w diagnostyce stopy cukrzycowej. Test może być wykonany na dowolnej partii skóry, zaleca się jednak przeprowadzenie testu na wierzchniej części stopy. Jeśli temperatura nie jest odczuwana na wierzchniej części stopy, należy ponownie przeprowadzić test na wewnętrznej stronie przedramienia. Pacjent nie powinien wiedzieć, którą końcówką jest badany. Osoby zdrowe odczuwają różnicę temperatur końcówek termotipu, a u osób z cukrzycą może natomiast dojść do zaburzeń odczuwania zimna i ciepła. W wyniku przewlekłej hiperglikemii dochodzi do braku odczuwania różnic temperatury, który jest spowodowany uszkodzeniem włókien nerwowych, czyli jest to tak zwana neuropatia cukrzycowa. Neuropatia cukrzycowa może doprowadzić do zespołu stopy cukrzycowej, która jest jednym z najcięższych powikłań cukrzycy i może prowadzić do owrzodzeń, a nawet amputacji stopy. W przebiegu neuropatii cukrzycowej, najpierw dochodzi do zaburzeń odczuwania temperatury, a następnie do osłabienia czucia i bólu.

Pacjenci, którzy nie odczuwają różnic temperatury przy badaniu, powinni więcej uwagi poświęcić swoim stopom oraz zwiększyć kontrolę glikemii. Powinni również nawilżać skórę stóp, nosić bawełniane skarpetki oraz wygodne obuwie i nie dopuszczać do powstania urazów.

Czym jest i jakie są wskazania OGTT?

Doustny test obciążenia glukozą jest podstawowym badaniem służącym do wykrywania zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Badanie OGTT jest pomocne w szybkim postawieniu diagnozy, która pozwoli na natychmiastowe wdrożenie odpowiedniego leczenia, aby zapobiec powikłaniom cukrzycy.

Wskazania do wykonania OGTT

  • nieprawidłowości w badaniach glikemii;
  • nieprawidłowa glikemia na czczo;
  • nieprawidłowa glikemia poposiłkowa; 
  • u kobiet w ciąży lub z przebytą cukrzycą ciążową;
  • jeśli cukrzyca występuje u rodziców bądź rodzeństwa;
  • otyłość;
  • nadciśnienie tętnicze.

Przygotowanie i przebieg badania

Test doustnego obciążenia glukozą należy wykonać w godzinach porannych. Pacjent musi być na czczo minimum 8 godzin po zakończeniu ostatniego posiłku oraz po przespanej nocy. W dniu poprzedzającym badanie nie należy spożywać alkoholu, kawy oraz herbaty. Gdy wystąpi potrzeba wykonania badania OGTT u pacjenta z nietolerancją glukozy, który przyjmuje metforminę, zaleca się przerwanie stosowania leku na co najmniej tydzień przed badaniem. Celem badania OGTT jest test organizmu na nagłe podwyższenie poziomu cukru we krwi. Pierwszym etapem badania jest pobranie próbki krwi z krwi żylnej, aby wyznaczyć wyjściowy poziom glikemii na czczo. Następnie pacjent otrzymuje do wypicia roztwór glukozy (75g glukozy rozpuszczone w 300 ml wody). Roztwór musi być wypity w ciągu 5 minut. Po wypiciu glukozy pacjent powinien spędzić 2 godziny w miejscu wykonywania testu, w spoczynku. Po upływie 120 minut ponownie jest pobierana krew do oznaczenia poziomu glikemii, wynik testu interpretowany jest z obydwu pomiarów.

Interpretacja wyniku, normy OGTT

Wyniki uzyskane w doustnym teście obciążenia glukozą (po 2 godzinach od wypicia roztworu glukozy): 

  • poniżej 140 mg/dl – prawidłowa tolerancja glukozy,
  • 140–199 mg/dl – nieprawidłowa tolerancja glukozy,
  • powyżej 200 mg/dl – cukrzyca.

Glikemia na czczo

  • 70–99 mg/dl – prawidłowa glikemia na czczo,
  • 100–125 mg/dl – nieprawidłowa glikemia na czczo,
  • powyżej 126 mg/dl – cukrzyca.

Z uzyskanymi wynikami testu OGTT należy udać się do lekarza pierwszego kontaktu bądź diabetologa, nie należy interpretować wyniku badania samodzielnie. 

Czym są trójglicerydy?

Trójglicerydy to cukry proste stanowiące podstawowy składnik tkanki tłuszczowej, będące dla organizmu łatwo dostępnym źródłem energii, co stawia je w grupie substancji niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania. Trójglicerydy w zdecydowanej większości trafiają do organizmu egzogennie w żywnością, wchłaniane są w jelitach, a następnie transportowane do mięśni, gdzie są źródłem energii. 

Zagrożenia wynikające ze zbyt wysokiego poziomu trójglicerydów

Podwyższony poziom trójglicerydów zwiększa ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2, zespołu metabolicznego i chorób układu krążenia, m.in. choroby niedokrwiennej serca, zawału czy udaru serca. Znaczne przekroczenie normy trójglicerydów, powyżej 500 mg/dl, może doprowadzić do uszkodzenia nerek i stłuszczenia wątroby. W najcięższych przypadkach istnieje realne ryzyko śmierci z powodu choroby wieńcowej.

Obowiązujące normy trójglicerydów

Normy trójglicerydów uzależnione są od wieku i płci. Norma ogólna wskazuje poziom 150 mg/dl. Dla kobiet jest to przedział pomiędzy 35–135 mg/dl, u mężczyzn 40–160 mg/dl, u dzieci natomiast poziom nie powinien przekraczać 100 mg/dl. Podwyższone trójglicerydy to przedział pomiędzy 150–199 mg/dl. Natomiast wysokie trójglicerydy charakteryzują się przedziałem pomiędzy 200–400 mg/dl. Wyniki powyżej 400 mg/dl wskazują na hipertrójglicerydemię i są to już najczęściej przypadki, w których zalecane jest podjęcie terapii farmakologicznej.

Powody niskiego poziomu trójglicerydów

Bezpośrednim powodem obniżonego poziomu trójglicerydów jest zmniejszone spożycie tłuszczów w diecie, w wyniku np. diety niskotłuszczowej. Czynnikami, które mogą obniżać ten poziom są: niedożywienie, zespół złego wchłaniania i nadczynność tarczycy.

Jak obniżyć poziom trójglicerydów?

Obniżenie poziomu trójglicerydów wymaga znacznej ingerencji w styl życia, zachowania prawidłowego żywienia i włączenie aktywności fizycznej. Zasadniczym krokiem jest ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych i roślinnych, w tym: olejów, mięsa czerwonego, podrobów, masła oraz słodyczy. Wykluczyć z diety lub mocno ograniczyć należy także alkohol, który szczególnie u osób pijących regularnie, znacznie podnosi poziom trójglicerydów. Pozytywne efekty redukcji hipertrójglicerydemii przynosi wprowadzenie systematycznego ruchu, adekwatnego do stanu zdrowia i masy ciała. Niezależnie od tego, szczególnie przy bardzo wysokich trójglicerydach, zastosować należy leczenie farmakologiczne. Wśród leków wykorzystywanych w tym celu wyróżniamy statyny i fibraty.

Co to są trombocyty?

Trombocyty są elementami morfotycznymi krwi. Są niezbędne w procesie jej prawidłowego krzepnięcia oraz skurczu naczyń krwionośnych. Poziom trombocytów oznacza się podczas badania morfologii krwi. Trombocyty nie są w pełni funkcjonalnymi komórkami, tylko strzępkami komórki, będącymi składnikiem krwi, które pozbawione są głównych organelli. Z wyglądu są podobne do soczewki, dużo mniejsze od krwinek czerwonych, a ich wielkość dochodzi do3 µm. Powstają w szpiku kostnym i żyją średnio 8–12 dni.

Trombocytoza

Za sprawą nieprawidłowego funkcjonowania trombocytów może dojść do trombocytozy, czyli do zbyt dużej ilości płytek krwi w organizmie. Taki stan może być spowodowany objawem różnych chorób, do których zaliczamy: nowotwór szpiku kostnego, rozległe infekcje, nowotwór nadpłytkowości samoistnej. Wysoki poziom trombocytów może pojawić się również po usunięciu śledziony, może prowadzić też do zakrzepów naczyniowych po operacjach chirurgicznych oraz udarach czy krwotokach.

Trombocytopenia

Trombocytopenia oznacza zbyt niską ilość trombocytów we krwi. Niski poziom może być spowodowany ich upośledzonym wytwarzaniem w szpiku, ale może też być objawem w przebiegu chorób zakaźnych, takich jak: odra, mononukleoza, dur, w chorobach upośledzenia śledziony czy też w chorobach autoimmunologicznych. Na defekt wydzielania trombocytów wpływa również niedobór witaminy B12 i kwasu foliowego, co prowadzi do ich obniżenia we krwi. Istnieje również grupa leków, która może prowadzić do obniżenia trombocytów, zaliczają się do nich niektóre antybiotyki, czy też leki, które wykazują działanie przeciwbólowe. Niski poziom trombocytów może prowadzić do częstych krwawień z nosa, dziąseł, przewodu pokarmowego oraz dróg rodnych.

Trombocyty – norma

Norma trombocytów we krwi u osoby dorosłej wynosi 150–400 tys. na mikrolitr. Zazwyczaj mężczyźni mają ich nieco więcej niż kobiety. Trombocyty oznacza się przy badaniu morfologii, a do ich pomiaru służą urządzenia, takie jak hemocytometr bądź też Licznik Coultera.

Interpretacja wyników

Wyniki badań krwi każdorazowo należy konsultować z lekarzem prowadzącym. Gdy wyniki są powyżej lub poniżej normy, nie zawsze musi to świadczyć o rozwoju choroby. W niektórych sytuacjach uzależnione są od indywidualnych uwarunkowań danej osoby. Lekarz analizuje wszystkie parametry morfologii, uwzględniając przebyte choroby oraz choroby przewlekłe występujące w rodzinie. Szczegółową diagnostykę należy przeprowadzić w przypadku niewłaściwego wyniku PLT oraz w przypadku innych niezgodności w morfologii.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem