A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

W

VEGF (ang. vascular endothelial growth factor), czyli czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego, jest to czynnik wzrostu, który bierze udział w tworzeniu sieci naczyń krwionośnych zarodka oraz w angiogenezie. Należy do grupy białek sygnalizujących. Syntetyzowany jest przez wiele komórek, m.in. przez: limfocyty T, monocyty, makrofagi, fibroblasty, płytki krwi, keratynocyty, komórki śródbłonka, komórki mięśni gładkich. Czynnik ten pobudza proliferację, migrację i formowanie naczyń z komórek śródbłonka. Bierze udział we wszystkich etapach angiogenezy, odpowiada za aktywację i różnicowanie progenitorowych komórek śródbłonkowych, pobudza ich podziały oraz jest odpowiedzialny za degradację błony podstawnej naczyń już istniejących oraz tworzonych.

Białka z rodziny VEGF stymulują odpowiedź komórkową przez wiązanie do receptorów kinaz tyrozynowych na powierzchni komórki, co powoduje ich dimeryzację i aktywację w wyniku transfosforylacji. Synteza VEGF może zostać uruchomiona w komórkach, które nie otrzymują odpowiedniej ilości tlenu. W momencie kiedy komórce zaczyna brakować tlenu będzie ona produkować czynnik indukowany hipoksją (HIF), będący czynnikiem transkrypcyjnym i stymuluje między innymi uwalnianie VEGF. Następnie krążący VEGF wiąże się z receptorami VEGF na komórkach śródbłonka i uruchamia szlak kinazy tyrozynowej prowadzący do angiogenezy.

VEGF a choroby

  • Nowotwór piersi – obecność VEGF uważana jest za zły czynnik prognostyczny w nowotworach sutka, a jego wysoki poziom może sugerować obniżenie całkowitej przeżywalności oraz przeżywalności bez choroby (DFS). Może być też wczesnym etapem procesu tworzenia przerzutów. Dokładny mechanizm działania w progresji nowotworowej nie jest jasny.
  • RZS – VEGF jest uwalniany w reumatoidalnym zapaleniu stawów w odpowiedzi na TNFα, zwiększając przepuszczalność i spęcznienie, a także stymulując angiogenezę.
  • Retinopatia cukrzycowa oraz zwyrodnienie plamki żótej – VEGF odgrywa istotną rolę w patogenezie retinopatii cukrzycowej i zwyrodnieniu plamki żółtej związanej z wiekiem. Problemy z mikrokrążeniem w siatkówce mogą powodować ischemię siatkówkową, a ta stymuluje uwalnianie VEGF, który może wtedy powodować tworzenie nowych naczyń krwionośnych w siatkówce (retinopatia proliferacyjna) oraz w innych obszarach oka, które zwiastują zmiany mogące grozić utratą wzroku.
  • Łuszczyca – komórki naskórka pochodzące z aktywnych zmian łuszczycowych są jednym z głównych źródeł czynników proangiogennych, natomiast keratynocyty ze skóry niezmienionej łuszczycowo i skóry osób zdrowych, charakteryzują się niższą aktywnością proangiogenną. Jednym z ważniejszych czynników wydzielanych przez komórki naskórka wpływających na angiogenezę jest właśnie VEGF.
  • Zapalenie oskrzeli, astma – formowanie się nowych naczyń krwionośnych jest charakterystyczne dla procesu zapalnego w obrębie dróg oddechowych, zwłaszcza w przebiegu przewlekłych chorób płuc. Podwyższone stężenie VEGF w osoczu obserwuje się zarówno u pacjentów ze stabilną astmą oskrzelową, jak i w okresie zaostrzenia choroby.

Czym są węglowodany?

Węglowodany składają się z atomów węgla, wodoru i tlenu. Związki te możemy podzielić na węglowodany proste i złożone. Do grupy węglowodanów prostych składających się z jednej cząsteczki cukru należą: glukoza, fruktoza, laktoza, ksyloza, arabinoza. Źródłami węglowodanów prostych są owoce, warzywa, cukier rafinowany, mleko oraz wyroby cukiernicze. Węglowodany złożone składają się z co najmniej dwóch cząsteczek cukru, a najbardziej znane to: skrobia, sacharoza, maltoza, celuloza, glikogen. Dostarczają ich nam ziemniaki, zboża, mięso.

Rola węglowodanów w diecie

Węglowodany są niesamowicie istotnym składnikiem diety. To źródło energii potrzebnej do funkcjonowania organizmu. Glukoza jest szczególnie istotna dla mózgu i układu nerwowego, gdyż tylko z niej są one w stanie czerpać energię. Warto zauważyć, że węglowodany proste (inaczej cukry proste) nie powinny stanowić więcej niż 10% składu diety. Najlepiej, jeśli dostarczamy je pod postacią owoców i warzyw. Należy unikać cukrów przetworzonych, takich jak rafinowany cukier, gdyż dostarcza on tylko fruktozę i glukozę. Cukry te są szybko wchłaniane i dostarczają dużej porcji energii w krótkim czasie. Organizm nie jest w stanie szybko spalić tak dużej porcji energii, więc odkłada ją w postaci tłuszczu. Zdecydowanie lepsze dla organizmu są węglowodany złożone, które znajdziemy w ciemnym pieczywie, kaszach, otrębach. Proces ich trawienia jest znacznie dłuższy, a to powoduje, że uwalnianie cukru jest rozłożone w czasie.

Węglowodany w cukrzycy

Dieta każdego człowieka powinna być zróżnicowana i powinna zapewniać wszystkie niezbędne składniki do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Mówi się, że węglowodany powinny pokrywać ok. 50–60% dziennego zapotrzebowania na energię. Warto jednak zauważyć, że większość tej energii powinniśmy dostarczać w postaci węglowodanów złożonych. Szczególnie ważne jest to u osób cierpiących na cukrzycę, chorobę charakteryzującą się brakiem lub defektem insuliny. Węglowodany proste są bowiem bardzo szybko przyswajane, co powoduje również nagły wzrost stężenia glukozy w organizmie. Dla cukrzyka jest to sytuacja szczególnie niebezpieczna, gdyż z powodu niedostatku insuliny lub jej defektu, cukier nie jest transportowany do komórek. Powoduje to powikłanie cukrzycowe nazywane hiperglikemią. Najczęstszymi jej objawami są: wzmożone pragnienie, bardzo częste oddawanie moczu, bóle głowy, trudności z koncentracją, zmęczenie, senność oraz niewyraźne widzenie. Jeśli stan taki się przedłuża, to może dojść do kwasicy ketonowej – stanu zagrażającego życiu pacjenta. Dlatego dieta osób zdrowych, ale przede wszystkim diabetyków, powinna składać się z węglowodanów złożonych. Proces ich trawienia jest zdecydowanie dłuższy, dlatego stężenie glukozy we krwi nie rośnie gwałtownie. Ważnym elementem w diecie jest błonnik, który również należy do węglowodanów złożonych i powoduje, że zbyt szybko nie czujemy się głodni, jak również wspomaga właściwą pracę jelit. 

World Health Organization. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) działa w ramach systemu Narodów Zjednoczonych. Zajmuje się ochroną zdrowia. Jej siedziba znajduje się w Genewie. W 1946 r. ONZ zwołała Międzynarodową Konferencję Zdrowia w Nowym Jorku, gdzie 61 krajów ratyfikowało konstytucję WHO. W 1948 r., gdy WHO rozpoczęła działalność, liczba jej członków sięgała 88. Obecnie do WHO należą 194 kraje. Organizacja jest odpowiedzialna za najważniejsze kwestie związane z ochroną zdrowia, m.in.:

- ustala normy i standardy, np. dotyczące składu lekarstw i jakości żywności,

- tworzy politykę zdrowotną opartą na wiedzy naukowej,

- śledzi i ocenia tendencje zdrowotne na świecie.

Struktura WHO

Główne organy Światowej Organizacji Zdrowia to:

- Sekretariat na czele z dyrektorem generalnym. Na czele organizacji stoi dyrektor generalny, którego powołuje Światowe Zgromadzenie Zdrowia po mianowaniu przez Radę Wykonawczą.

- Światowe Zgromadzenie Zdrowia. Najwyższy organ decyzyjny w strukturze WHO. Uczestniczą w nim delegacje wszystkich 194 państw członkowskich. Głównym zadaniem Zgromadzenia jest określanie polityk Światowej Organizacji Zdrowia.

- Rada Wykonawcza. Składa się z 34 przedstawicieli, którzy są wybierani na trzyletnią kadencję. Głównym zadaniem Rady jest wprowadzanie w życie decyzji i polityk Zgromadzenia.

- Komitety Regionalne określają wytyczne do wprowadzania w regionie polityk przyjętych przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia oraz przyjmują strategie o charakterze regionalnym.

Działalność WHO jest wspomagana przez 6 biur regionalnych oraz 147 biur krajowych i łącznikowych.

  • W Sekretariacie WHO pracuje około 7 tys. osób. Są to eksperci do spraw zdrowia oraz z innych dziedzin, a także personel pomocniczy.
  • Biura regionalne:

Biuro Regionalne na Afrykę (AFRO) z siedzibą w Brazzaville, Kongo.

Biuro Regionalne na Europę (EURO) z siedzibą w Kopenhadze, Dania.

Biuro Regionalne na Azję Południową i Wschodnią (SEARO) z siedzibą w New Delhi, Indie.

Biuro Regionalne na Wschodni Rejon Śródziemnomorski (EMRO) z siedzibą w Kairze, Egipt.

Biuro Regionalne na Zachodni Pacyfik (WPRO) z siedzibą w Manili, Filipiny.

Biuro Regionalne na Ameryki (AMRO) z siedzibą w Waszyngtonie, USA – bardziej znane pod nazwą Panamerykańskiej Organizacji Zdrowia (PAHO).

  • Biura krajowe i łącznikowe.

Światowa Organizacja Zdrowia ma również 150 biur krajowych i łącznikowych. Głównym zadaniem biur krajowych jest doradzanie rządom w sprawach dotyczących polityki zdrowotnej i lekowej. Biura łącznikowe wykonują podobne zadania, lecz na mniejszą skalę. Znajdują się zazwyczaj w krajach, którym – pomimo braku większych problemów z systemem opieki zdrowotnej – zależy na współpracy z WHO.

Zadania WHO

Zadaniem WHO jest działanie na rzecz zwiększenia współpracy między państwami w dziedzinie ochrony zdrowia i zwalczania epidemii chorób zakaźnych, a także ustalanie norm dotyczących składu lekarstw i jakości żywności. Organizacja dąży również do zapewnienia opieki medycznej ludności świata oraz zmniejszenia umieralności niemowląt.

Spektrum działania

WHO nie tylko koordynuje międzynarodowe działania w celu monitorowania wybuchów epidemii chorób, takich jak SARS, COVID-19, malaria czy AIDS, ale także sponsoruje programy mające na celu zapobieganie i leczenie tych chorób. WHO wspiera również rozwój oraz rozprowadzanie bezpiecznych i efektywnych szczepionek, a także leków. Po przeszło dwóch wiekach walki z ospą organizacja zadeklarowała w 1980 r., że choroba została zwalczona – pierwsza choroba w historii wyeliminowana dzięki ludzkiemu wysiłkowi. Celem WHO jest też całkowite powstrzymanie choroby Heinego-Medina (w 2015 r. ogłoszono wyeliminowanie na całym świecie dzikiego szczepu polio typu 2). W lutym 2007 r. specjaliści spotykali się w siedzibie głównej WHO w Genewie i donieśli, że ich praca nad szczepionką przeciwko ptasiej grypie wykazała pozytywne rezultaty. Przeprowadzono więcej niż 40 badań klinicznych wśród osób starszych i dzieci. Wszystkie szczepionki, jak dotąd, wydają się być bezpieczne i całkowicie tolerowane we wszystkich grupach, które poddano badaniu. W październiku 2006 r. WHO przekazała pierwszy oficjalny światowy zestaw narzędzi dla Zimbabwe (problem AIDS), czyniąc je tym samym międzynarodowym standardem. Obok swojej pracy przy eliminacji chorób, WHO realizuje wiele kampanii związanych z prewencyjną ochroną zdrowia, np. kampania w celu zwiększenia konsumpcji owoców i warzyw na świecie oraz zniechęcenia do stosowania tabaki.

Widełki stroikowe Rydla-Seiffera, nazywane inaczej kamertonem, to przyrząd wykorzystywany do badania czucia wibracji u pacjentów neurologicznych, osób z podejrzeniem wystąpienia zespołu stopy cukrzycowej oraz do diagnozy uszkodzenia słuchu i w tym celu należy nałożyć drgające widełki stroikowe na środek głowy. Dzięki widełkom można rozróżnić uszkodzenie słuchu ucha środkowego od ucha wewnętrznego, jak również wykonać test Rinnego. Widełki typu C wibrują w zakresie 64Hz, 128Hz. 

Historia

Warto wspomnieć, że widełki wibracyjne w XIX wieku do neurologii wprowadził krakowski lekarz – Adam Rydel razem z Friedrichem Seifferem. Przez lata zajmowali się oni czuciem wibracyjnym.

Wymienne wkłady insulinowe wkłada się do pena (jest to urządzenie przypominające wyglądem długopis i służy do podawania insuliny). Należy pamiętać o właściwym przechowywaniu wkładów insulinowych. Nieotwartą insulinę przechowuje się w temperaturze 2–8°C, natomiast otwartą insulinę można przechowywać w temperaturze pokojowej. 

Pompa insulinowa a pen insulinowy

Pompa insulinowa jest urządzeniem do podawania insuliny, które jest wykorzystywane głównie w terapii osób z cukrzycą typu 1. Insulinę można podać na dwa sposoby: penem insulinowym lub za pomocą pompy insulinowej. Podawanie insuliny na pomocą pena jest podobne do wykonywania zastrzyku, każdorazowo podczas iniekcji należy przerwać ciągłość skóry, podczas częstego podawania insuliny proces ten należy powtarzać za każdym razem.

Wkłucia (zestaw infuzyjny)

Używanie pompy insulinowej jest wygodne dla pacjenta. Korzystanie z tego urządzenia, wymaga jednak częstego zmieniania wkłuć. W skład zestawu infuzyjnego wchodzi kaniula, igła oraz dren, a całość jest zamocowana na skórze za pomocą specjalnego plastra. Podczas dobierania wkłucia należy wziąć pod uwagę wiek, aktywność fizyczną, poziom tkanki tłuszczowej oraz styl życia pacjenta. Na rynku istnieje wiele zestawów infuzyjnych, które mogą być dobrane wedle preferencji użytkownika. Zestawy różnią się długością kaniuli i drenu, kątem wkłucia, wielkością opatrunku, materiałem, z którego zrobiona jest igła. 

Gdzie założyć wkłucie?

Należy pamiętać o stosowaniu rotacji miejsc, w których dokonywane są wkłucia. Należy natomiast unikać miejsc, które narażone są na ucisk lub na zerwanie wkłucia. Nie można zakładać wkłucia w miejscu z małą ilością tkanki tłuszczowej, na bliznach oraz na podrażnionej skórze.

Insulina jest lekiem ratującym życie setkom milionów diabetyków na świecie. Podaje się ją do podskórnej tkanki tłuszczowej, a w ostrych powikłaniach domięśniowo lub dożylnie. Iniekcje wykonuje się najczęściej w brzuch, udo, pośladek lub ramię. Jednym z urządzeń służących do podawania insuliny jest pióro insulinowe, inaczej pen. Składa się on z cienkiej igły, zbiornika z lekiem oraz przycisku zwalniającego insulinę. Pen do insuliny wyglądem przypomina wieczne pióro, ale zamiast naboju z tuszem, w jego wnętrzu znajduje się wkład insulinowy.  

Jakie są zalety korzystania z pena?

Korzystanie z pena ułatwia dawkowanie insuliny. Poza tym nie musisz umieć robić zastrzyków, a jego używanie jest bezbolesne, dlatego można go używać samodzielnie zarówno w domu, jak i w podróży. Pen informuje także o przyjętej dawce insuliny, jest to bezpieczna metoda, która nie uszkadza tkanek. Pen do insuliny jest dobrym rozwiązaniem dla osób niewidomych, z dużą wadą wzroku oraz dzieci. Stosowanie penów automatycznych ma ogromną zaletę. Pozwalają one na robienie sobie zastrzyków nawet przez osoby, które tego nie potrafią. Do ich obsługi nie potrzeba wykazywać się niezwykłymi umiejętnościami. Są poręczne, a ich użycie ogranicza się do przyłożenia pena do skóry i przytrzymania spustu. Insulina jest automatycznie dostarczana do tkanek i zawsze odbywa się to z taką samą siłą. Wstrzyknięcie insuliny jest dzięki temu optymalne i bezbolesne. Pena do insuliny należy używać zgodnie z zaleceniami producenta, a w instrukcji obsługi wstrzykiwacza jest dokładny opis zasad stosowania. Niezależnie od rodzaju sprzętu, zalecana jest bezwzględna higiena. Przed zastosowaniem pena zdezynfekuj miejsce wkłucia oraz igłę. To samo zrób po zakończeniu wstrzykiwania. Za każdym razem stosuj nową, jednorazową igłę. Gdy zaaplikujesz insulinę, odczekaj ok. 5 sekund, zanim wyjmiesz igłę. Dzięki temu substancja pozostanie pod skórą. Wstrzykiwacz powinien służyć ok. dwóch lat, a po upływie tego czasu należy kupić nowy sprzęt. 

Aby zapewnić sobie prawidłowe działanie pena przez długi czas, należy: przechowywać go w temperaturze pokojowej; jeśli jest w nim insulina – przechowywać w temperaturze pokojowej do 25°C nie dłużej niż 28 dni; nie przechowywać go w miejscu nasłonecznionym; chronić go od działania kurzu i wilgoci; po użyciu wyjmować igłę i zakładać specjalną nakładkę na końcówkę; trzymać go w etui; unikać zamoczenia; czyścić go codziennie lekko wilgotną ściereczką namoczoną tylko wodą. Peny są wytwarzane przez firmy produkujące insulinę i są dostępne w poradniach diabetologicznych lub w oddziałach przyszpitalnych. Pacjenci otrzymują je za darmo.

Co to jest WBT?

Wymiennik białkowo-tłuszczowy (WBT) to równowartość 100 kcal, pochodzących z białka lub tłuszczu. Miarę tę wprowadzono znacznie później niż wymienniki węglowodanowe, głównie na potrzeby osób korzystających z pomp insulinowych. Zauważono, że posiłki bogate w tłuszcze i białko powodują hiperglikemię po kilku godzinach od jedzenia. Wymiennik białkowo-tłuszczowy pozwala obliczyć dawkę insuliny.

Jak obliczyć WBT?

Obliczenia wymienników białkowo-tłuszczowych są nieco bardziej skomplikowane niż wymienników węglowodanowych. W tym przypadku interesują nas kalorie, z tym, że na całkowitą kaloryczność produkty składa się energia pochodząca z trzech makroskładników, takich jak: węglowodany, białka i tłuszcze. Przy obliczeniach WBT nie bierze się pod uwagę węglowodanów. Dlatego w przypadku produktów/dań złożonych, przy obliczeniach należy pamiętać, by od całkowitej liczby kalorii odejmować te pochodzące z węglowodanów. Trochę łatwiej jest obliczać WBT w pożywieniu zawierającym głównie białko i tłuszcz np. w wędlinach, mięsie, żółtych serach, bo ich kaloryczność wynika głównie właśnie z białka i tłuszczu. Tutaj interesują nas kalorie, które dzielimy przez 100:

1 WBT = 100 kcal z tłuszczów i białka
1 g białka = 4 kcal
1 g tłuszczu = 9 kcal
1 g węglowodanów = 4 kcal.

Przykłady, jak liczyć WBT w praktyce

Na opakowaniu ciastek jest podana ich wartość odżywcza: 100 g = 365 kcal. Węglowodany stanowią 70,5 g. Wiedząc, że 1 g węglowodanów to 4 kcal, obliczamy, ile kalorii pochodzi z węglowodanów. Wychodzi nam, że 282 kcal. Zatem po odjęciu od całkowitej kaloryczności tylko kalorii pochodzących z węglowodanów (365 – 282) wychodzi nam, że 83 kcal pochodzą z białka i tłuszczu (83: 100 to 0,8 WBT). Czekolada mleczna z orzechami: 100 g czekolady mlecznej z orzechami laskowymi to 539 kcal. W 100 g produktu jest 57,3 g węglowodanów. Zatem kalorie z węglowodanów to 57,3 x 4 = 229,2 kcal, a 539 – 229 = 310. Z tego wynika, że ilość białka i tłuszczu w 100 g czekolady to równowartość 310 kcal, czyli 3 WBT. 100 g czekolady to 5,7 WW i 3 WBT.

Znajomość wymienników białkowo-tłuszczowych pozwala na bardziej precyzyjne dawkowanie insuliny na posiłki, a tym samym na minimalizowanie ryzyka hiperglikemii poposiłkowych. O WBT powinny pamiętać przede wszystkim osoby leczone insuliną. Pacjenci, którzy stosują pompy insulinowe, mają do dyspozycji specjalną funkcję bolusa przedłużonego, który zabezpiecza wzrost glikemii po posiłkach zawierających białka i tłuszcze. Diabetycy, którzy insulinę podają za pomocą wstrzykiwaczy, także powinni zwracać uwagę na te dwa makroskładniki posiłków i przy ich dużej podaży rozkładać dawkę insuliny na dwie części, wstrzykiwane w odpowiednim (co najmniej dwugodzinnym) odstępie czasu.

Rodzaj bolusa

W dawce insuliny na posiłek powinniśmy uwzględniać również białka i tłuszcze. Niektórzy uwzględniają je za pomocą bazy, ale taka metoda z zawyżoną dawką bazalną może być zgubna, gdyż niecodziennie musimy jeść mięso i żółty ser. Dlatego lepiej podawać insulinę za pomocą bolusów, dostarczać ją na każdy posiłek, w zależności od jego składu. A jakie bolusy są najbardziej odpowiednie na WBT? Jeśli wiemy, że w naszym posiłku są białka i tłuszcze, że będą one podnosić glikemię znacznie później niż węglowodany, to wiemy także, że w takim wypadku należy nieznacznie przedłużyć bolusa. Reasumując, na wyżej wspomnianą część posiłku na pewno potrzebujemy bolusa przedłużonego (lub wielofalowego, w którym też jest część przedłużona).

Dawka

 WBT wymaga od nas podania tyle samo insuliny, ile byśmy podali na 1 WW. Wobec czego, jeśli mamy ustalony wskaźnik insulina-wymiennik (czyli ile jednostek insuliny potrzebujemy na 1 WW), to tyle samo insuliny potrzebujemy na 1 WBT. Jeśli więc wskaźnik wynosi 1 jednostka (j.) insuliny na 1 WW/1 WBT, to przy spożyciu produktu, w którym znajdują się 2 WBT, należy podać na niego 2 j. insuliny. Jeśli wskaźnik wynosi 0,7, to na te same 2 WBT, należy podać 1,4 j. insuliny.

Czas

Czas polega na tym, że do ilości wymienników białkowo-tłuszczowych dodaje się liczbę 2 i wychodzi ilość godzin, na jaki bolus trzeba zaprogramować. Jeśli spożywamy 1 WBT, trzeba nastawić bolus na 1 + 2, czyli 3 godziny; jeśli natomiast spożywamy 2 WBT – na 4 godziny; jeśli 4 WBT – na 6 godzin. Druga propozycja polega na tym, że jeśli spożywamy „standardowy” posiłek, w którym znajduje się równowartość lub mniej niż 3 WBT, to należy zaprogramować bolusa na 4 godziny. Jeśli zaś zawartość wymienników białkowo-tłuszczowych przekracza trzy (a to muszą być już bardziej tłuste potrawy: cały zestaw z McDonald, pizza, 3 kiełbasy z grilla, 2 karkówki, tuzin placków ziemniaczanych itp.), to wtedy programujmy bolusa na 8 godzin.

Co to jest wymiennik węglowodanowy?

Wymiennik węglowodanowy jest to jednostka miary stworzona specjalnie dla diabetyków. Wymienniki ułatwiają szacowanie posiłków pod kątem zawartych w nich węglowodanów oraz dawkowanie insuliny.

Obliczanie wymienników węglowodanowych

Opanowanie w teorii i praktyce wyliczania wymienników pozwala diabetykom samodzielnie komponować posiłki i odpowiednio dobierać dawki insuliny. Dzięki temu można zminimalizować ryzyko przecukrzeń i niedocukrzeń oraz przewidzieć poziom cukru we krwi. Aby oszacować liczbę WW w produkcie, należy znać jego gramaturę oraz wiedzieć, ile węglowodanów znajduje się w 100 g tego produktu. Zawartość węglowodanów w 100 g produktu można sprawdzić na większości opakowań (w przypadku żywności paczkowanej) oraz w specjalnych tabelach informacyjnych. Na tej podstawie obliczamy WW. 

Przykładowe wyliczenie WW

Kromka chleba żytniego o wadze 31 g:
- 100 g chleba ma 58 g węglowodanów (do sprawdzenia w tabelach wartości odżywczych), zatem w 31 g chleba znajduje się 18 g węglowodanów; 18 g to 1,8 WW (dzielimy przez 10).

Ryż brązowy 60 g:
- 100 g ryżu brązowego to 68 g węglowodanów, w 60 g ryżu brązowego znajduje się ich 41 g; 41 g to 4,1 WW. 

Tłuszcze – krótka charakterystyka

Tłuszcze są jednym z podstawowych makroskładników i składników strukturalnych, które człowiek pozyskuje wraz z żywnością. Główną ich rolą w organizmie jest zaopatrzenie w energię i jej magazynowanie w tkance podskórnej. Tłuszcze są niezbędne i mają dobroczynne działanie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, jednak dzieję się tak do pewnego momentu. Jeśli w diecie pojawi się zbyt dużo tłuszczu, a w dodatku będzie on pochodzenia zwierzęcego (z przewagą nasyconych kwasów tłuszczowych), wówczas dochodzi do zaburzeń gospodarki lipidowej, pojawienia się ryzyka miażdżycy i chorób wieńcowych. Towarzyszy temu zwiększenie masy ciała, nadwaga, a ostatecznie otyłość. 

Tłuszcze w diecie diabetyka

W diecie cukrzyka należy ograniczać spożywanie tłuszczów, zwłaszcza pochodzenia odzwierzęcego, które zawierają duże ilości cholesterolu. Tutaj dietetycy odradzają diety zawierające masło, śmietanę, żółte sery, pełnotłuste mleko, jaja, pasztety, podroby oraz różnego rodzaju mielonki, wskazując na inne składniki tłuszczowe diety, dużo bardziej bezpieczne, a nawet niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania, tj. oliwa z oliwek, olej rzepakowy, ryby morskie czy orzechy.

Dlaczego wymiennik tłuszczowy jest tak ważny?

Aby ułatwić zestawienie prawidłowej diety i świadomie podejmować decyzje żywieniowe, w trakcie komponowania smacznych i zdrowych posiłków, wprowadzono wymiennik tłuszczowy (WT) opisujący ilość produktu, która dostarcza 10 g tłuszczu. Wzorujemy się na 12 g porcji masła o kaloryczności 88 kcal i odpowiednio uzyskujemy; łyżkę smalcu (10 g), jedną niepełną łyżkę majonezu (15 g), 2 łyżeczki oleju rzepakowego lub oliwy z oliwek (10 g), 5 łyżek śmietany 18% (80 g).

Co to jest wymiennik węglowodanowy?

Wymiennik węglowodanowy (WW), to jednostka określająca normę żywieniową wykorzystywaną w diabetologii. Określa równowartość 10 g węglowodanów przyswajalnych. Pozwala on na obliczenie ilości węglowodanów przyswajalnych znajdujących się w danym posiłku po to, aby dobrać odpowiednią dawkę insuliny. Dlatego z jednostki wymienników węglowodanowych korzystają głównie osoby chorujące na cukrzycę typu 1 oraz osoby chorujące na cukrzycę typu 2, u których zastosowana jest terapia insulinowa. Na potrzeby pacjentów, którzy są na terapii insulinozależnej, stworzono tabelę wymienników węglowodanowych, w której w umieszczonych produktach obliczono zawartość 10 g węglowodanów, aby pacjenci mogli swobodnie komponować posiłek, nie stwarzając ryzyka dużych wahań glikemii. Zasada wprowadzenia jednostki WW ma zatem na celu, spowodowanie jednakowego wzrostu glikemii, przy spożyciu różnych produktów zawierających tę samą ilość węglowodanów przyswajalnych.

Jak i po co liczymy wymienniki?

Za wahania poziomu glukozy we krwi odpowiedzialne są przede wszystkim węglowodany. Tabela z wymiennikami węglowodanowymi jest pomocna przede wszystkim diabetykom, którzy muszą prowadzić zbilansowaną dietę, opierającą się na dopasowaniu dawki insuliny do spożytych ilości węglowodanów.

Osoby chorujące na cukrzycę typu 1 na intensywnej terapii insulinozależnej, dopasowują dawkę insuliny do spożytych w trakcie posiłku węglowodanów prostych, tak aby glikemie po posiłkach mieściły się w normie. Natomiast pacjenci chorujący na cukrzycę typu 2, przyjmujący stałe dawki insuliny, muszą pamiętać, ile wymienników mogą zjeść w danym posiłku, nie przekraczając limitu dziennego.

Odpowiedni dobór wymienników węglowodanowych u diabetyków ma ogromny wpływ na leczenie cukrzycy. Pozwala uniknąć dużych wahań glikemii, co w konsekwencji minimalizuje ryzyko wystąpienia hiperglikemii i hipoglikemii. Pacjent, korzystając z wymienników węglowodanowych, potrafi przewidzieć poziom cukru we krwi, kontrolując spożycie węglowodanów prostych. Metoda ta wpływa również na utrzymanie prawidłowej masy ciała.

Do obliczenia wymienników węglowodanów prostych, podczas komponowania posiłków, potrzebna jest waga kuchenna, jak również informacja o wartościach odżywczych produktów, z których chcemy skomponować danie. W takim przypadku ważymy daną porcję, potrzebną do sporządzenia posiłku, sprawdzając zawartość węglowodanów w 100 g, aby następnie móc obliczyć ich ilość w porcji, którą zamierzamy zjeść. Oczywiście najłatwiej oblicza się wymiennik węglowodanowy na produkcie, którego nie trzeba ważyć, ponieważ ma podaną na opakowaniu gramaturę oraz informacje odżywcze.

Cukrzyca i wypalenie

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą. Wymaga od pacjenta wielu wyrzeczeń oraz samodyscypliny. Pacjent jest zmuszony do ciągłego monitorowania glikemii we krwi poprzez bolesne nakłucia opuszek palców, wstrzykiwania sobie insuliny, liczenia kalorii, przestrzegania diety, zmiany trybu życia. 

Wypalenie cukrzycowe to czas, w którym pacjent buntuje się przeciwko swojej chorobie. Towarzyszą temu takie odczucia, jak: smutek, przygnębienie, niechęć do działania, złość. Pacjent przestaje przestrzegać zasad samokontroli, godzin przyjmowania posiłków oraz leków. Nie chce współpracować z lekarzem, pielęgniarką diabetologiczną, dietetykiem. Pojawia się wyczerpanie emocjonalne i problemy ze snem. Jeśli pacjent z wypaleniem cukrzycowym będzie pozostawiony sam sobie, może nawet całkowicie zaprzestać leczenia. To niestety najprawdopodobniej narazi go na liczne powikłania, takie jak: udar, stopa cukrzycowa, retinopatia cukrzycowa, nefropatia i wiele innych.

Wypalenie cukrzycowe przechodzi co trzeci diabetyk. Dotyczy to głównie osób z cukrzycą typu 1. Może jednak pojawić się także u osób leczących się na cukrzycę typu 2.

Co zrobić, gdy pojawi się wypalenie cukrzycowe?

Jeśli pojawi się wypalenie cukrzycowe najpierw należy przywrócić równowagę emocjonalną chorego. Powinno się również dać pacjentowi wsparcie i nie pozostawiać go samego z problemem. Należy także otoczyć go troską i opieką. Pacjent na nowo musi się nauczyć, jak kontrolować cukrzycę. Trzeba się także wspólnie zastanowić, jakie zmiany można wprowadzić w jego życiu, aby odzyskał wspomnianą równowagę. Jeśli jest to trudne, warto poprosić o pomoc psychologa.

Żeby ponownie przyciągnąć uwagę do leczenia cukrzycy, można zakupić nowy sprzęt, który będzie ułatwiał samokontrolę, ozdobić stary glukometr naklejką, urozmaicić dietę o nowe potrawy. Jeśli pojawi się problem z przygotowaniem posiłków, można skorzystać z gotowych jadłospisów opracowanych przez specjalistów.

Ważną rzeczą jest odkrycie, co właściwie spowodowało wypalenie cukrzycowe. Wtedy łatwiej będzie pomóc takiemu pacjentowi. Przyczyny mogą być różne, zarówno te związane z cukrzycą, jak i niezwiązane z chorobą. Należy na nowo ustalić zasady odżywiania i samokontroli. Jednak nie mogą one być początkowo zbyt restrykcyjne, ponieważ szybko doprowadzą do ponownego zniechęcenia. Na początku należy ustalić liczbę wykonywanych pomiarów, czyli taką, którą pacjent na pewno będzie wykonywał. Z czasem ilość pomiarów można zwiększyć. Należy również ustalić to, o ile kilogramów pacjent zredukuje wagę w ciągu jakiegoś określonego czasu, a także jego aktywność fizyczną. Jeśli uda mu się osiągnąć zamierzone cele, powinno się to docenić. Warto też pomyśleć o nagrodzie, czyli o czymś, co sprawi, że pacjent nadal będzie chciał walczyć z chorobą

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem