A

A+

examedin fast pro

Słowniczek

Zbiór najważniejszych pojęć dla każdego diabetyka.

Z

Pot

Pot jest bezbarwnym płynem wydzielanym przez gruczoły potowe. W przeważającej mierze składa się z wody, w której rozpuszczone są sole mineralne, kwas mlekowy, mocznik, tłuszcze i węglowodany. Skład potu jest zmienny w zależności od diety, warunków klimatycznych i aktywności hormonów. Pot to substancja o słonawym posmaku. Staje się nieprzyjemny w zapachu na skutek działania bakterii, które bytują na naszej skórze. Pocenie się jest naturalną reakcją organizmu, mającą związek z obniżeniem temperatury ciała. Wzrasta ono podczas intensywnego wysiłku fizycznego oraz podczas podniesienia temperatury ciała z powodu choroby. Często przyczyną pocenia się jest stres. Kiedy temperatura otoczenia mocno się podnosi, reakcją organizmu jest pocenie się. Podczas intensywnego pocenia powinniśmy pamiętać o ciągłym nawadnianiu się i o uzupełnieniu soli mineralnych, takich jak potas, sód, magnez. Wraz z potem dochodzi do znacznej ich utraty. Brak nawodnienia może doprowadzić do bardzo poważnych konsekwencji zdrowotnych, włącznie ze śmiercią.

Przyczyny nadmiernego pocenia się

Przyczyn nadmiernej potliwości może być wiele. Poczynając od nadmiernej masy ciała, poprzez przewlekły stres. Nadpotliwość związana jest też ze zmianami hormonalnymi w czasie menopauzy. Wzmożoną potliwość wywołują też choroby zapalne i przewlekłe, a jedną z nich jest cukrzyca. Natomiast jednym z jej powikłań jest hipoglikemia, czyli stan, w którym dochodzi do drastycznego obniżenia poziomu cukru we krwi.

Przeciwdziałanie

Często nadmierne pocenie jest naturalną reakcją organizmu i wtedy musimy zadbać o odpowiednią higienę. Możemy też wspomóc się antyperspirantami dostępnymi w postaci żeli, aerozoli czy szamponów. Nadmierna potliwość podczas przechodzenia niektórych chorób może być redukowana poprzez zastosowanie leków obniżających temperaturę ciała. Natomiast lekarz dermatolog pomoże leczyć inne dolegliwości, takie jak np. potliwość idiopatyczna, powodująca dysfunkcje gruczołów potowych. Osoby chore na cukrzycę powinny zadbać o właściwą masę ciała oraz nie dopuszczać do występowania hipoglikemii.

Zaćma, czyli katarakta, to zmętnienie soczewki oka. Jest efektem zaburzeń przemiany materii soczewki oraz utraty jej przejrzystości i może prowadzić do całkowitej utraty widzenia. Najczęściej występującą kataraktą jest zaćma starcza, która pojawia się zwykle po 50. roku życia. Choroba może być wrodzona lub nabyta.

Czym jest zaćma?

Zmętnienie soczewki oka nazywamy zaćmą oka. Może pojawiać się ona z powodu urazów lub przyjmowania niektórych preparatów, np. kortykosteroidów. Najczęstszą odmianą zaćmy, z jaką się spotykamy, jest zaćma starcza, której przyczyny nie są do końca znane. Głównym podłożem zaćmy jest starzenie się oraz zaburzenia metaboliczne towarzyszące temu stanowi. Zaćma może również występować u młodszych osób, które zmagają się np. z krótkowzrocznością albo cukrzycą. Może mieć ona charakter wrodzony albo nabyty.

Szacuje się, że na zaćmę choruje ok. 20 mln osób na całym świecie, natomiast w Polsce jest to około 800 tys. osób. Zaćma jest niestety najczęstszą przyczyną ślepoty, gdyż szacunkowo dzieje się tak w przypadku aż 48 % osób dotkniętych tą chorobą.

Rodzaje i leczenie

Generalnie rozróżniamy zaćmę wrodzoną oraz zaćmę starczą.

- Zaćma starcza powoduje początkowo obniżenie ostrości wzroku zarówno z daleka, jak i z bliska. Nie można tej wady skorygować okularami. Zaćma pojawia się zazwyczaj po 50. roku życia i może obejmować jedno lub oboje oczu. Lekarz diagnozuje zaćmę podczas badania oka w lampie szczelinowej. Wcześniej pacjentowi podaje się środek farmakologiczny, który rozszerza źrenicę, a następnie rozpoznaje się białą źrenicę, która wynika ze zmętniałej soczewki. Stosunkowo wcześnie zdiagnozowaną zaćmę starczą leczy się farmakologicznie środkami przeciwkataraktowymi. Aplikuje się je w postaci kropli do gałek ocznych. Często jednak, gdy zmętnienie obejmuje całą soczewkę, niezbędne jest leczenie operacyjne. Coraz częściej też pacjenci decydują się na protezę soczewki.

- Zaćma wrodzona może wynikać z nieprawidłowości w rozwoju oka, w pierwszych miesiącach życia płodowego. Przyczyną zaćmy wrodzonej mogą być choroby matki przebyte w okresie ciąży. Głównie są to zakażenia wirusowe, takie jak: różyczka, żółtaczka zakaźna i grypa. Drugim powodem występowania zaćmy wrodzonej są uwarunkowania genetyczne, które występują dziedzicznie i rodzinnie. Leczenie zaćmy wrodzonej jest możliwe wyłącznie poprzez operację. Jeśli zaćmy są rozległe i występują w obu oczach, operację wykonuje się jak najwcześniej, najlepiej w pierwszych dniach/tygodniach życia, aby dziecko mogło się prawidłowo rozwijać.

Co to jest zawał serca?

Zawał mięśnia sercowego (potocznie atak serca) jest to martwica mięśnia sercowego spowodowana jego niedokrwieniem, wskutek zamknięcia tętnicy wieńcowej doprowadzającej do niego krew. Zawał mięśnia sercowego jest postacią choroby niedokrwiennej serca.

Przyczyny

Przyczyną zawału serca jest nagłe zamknięcie przynajmniej jednej z tętnic wieńcowych, a najczęściej do tego stanu prowadzi pęknięcie blaszki miażdżycowej, znajdującej się w naczyniu, które zaopatruje serce w krew. Następstwem tego jest zapoczątkowanie procesów i przemian prowadzących w efekcie do wykrzepiania w świetle naczynia, aż do jego zamknięcia. Nagłe zamknięcie tętnicy wieńcowej powoduje przerwę w dostawie krwi, a z nią tlenu, do obszaru mięśnia sercowego unaczynionego przez tę tętnicę. Gdy niedokrwienie przedłuża się, może doprowadzić do śmierci kardiomiocytów (komórek budujących mięsień sercowy), czego efektem jest martwica mięśnia sercowego w obszarze zbudowanym z tych niedotlenionych kardiomiocytów.

Najwięcej incydentów zawału serca ma miejsce między godziną 4.00 rano a 12.00 w południe, co prawdopodobnie jest to związane z fizjologią człowieka. Zawał może wystąpić zarówno u osoby wcześniej chorującej na chorobę niedokrwienną serca, jak i u osoby dotychczas niechorującej (czy niezdiagnozowanej) na chorobę niedokrwienną serca.

Inne przyczyny zawału serca:

  • skurcz tętnicy wieńcowej,
  • wrodzona wada naczyń wieńcowych,
  • kardiomiopatia przerostowa,
  • wady zastawek serca,
  • przedawkowanie środków psychoaktywnych.

Objawy

Najczęstszym i najbardziej charakterystycznym objawem, który występuje u większości chorych, jest ból w klatce piersiowej. Ból jest zlokalizowany za mostkiem, określany jako gniotący, dławiący i piekący. Trwa dłużej niż 20 minut, promieniuje do żuchwy, lewego ramienia, łokcia, nadgarstka, a także palców lub nadbrzusza.

Pacjenci zgłaszają także przedłużony, trwający ponad 30 minut, ból i dyskomfort w klatce piersiowej, który nie ustępuje po zaprzestaniu wysiłku ani po przyjęciu leków z grupy nitratów. Przeważnie nie jest wyraźnie zlokalizowany, opisywany jako uczucie ucisku, ściskania, rozpierania i bólu za mostkiem.

Osoby cierpiące na chorobę niedokrwienną serca często odczuwają bóle w klatce piersiowej i są to tzw. bóle dławicowe, które ustępują po przyjęciu dawki nitrogliceryny. Ból przy zawale serca nie ustępuje po zażyciu nitrogliceryny ani innych leków z grupy nitratów. Osoby starsze, kobiety, a także pacjenci chorujący na cukrzycę, mogą słabiej odczuwać ból, przez co zawał serca może być zbyt późno rozpoznany lub przeoczony we wczesnym stadium. 

Inne objawy zawału serca:

  • duszność,
  • bladość,
  • zimny pot,
  • zawroty głowy,
  • spadek lub wzrost ciśnienia tętniczego,
  • nieregularny puls,
  • silny lęk o własne życie,
  • pobudzenie bądź osłabienie psychoruchowe,
  • kaszel.

Może również wystąpić zawał serca bezobjawowy, tzw. niemy zawał – często u osób chorujących na cukrzycę i osób starszych. Z kolei w niektórych przypadkach objawy są nietypowe – tzw. maska zawału lub brzuszna maska zawału serca, zazwyczaj, gdy zawał dotyczy ściany dolnej serca. Mogą wtedy wystąpić takie dolegliwości, jak: ból brzucha lub dyskomfort w nadbrzuszu, złe samopoczucie, nudności, wymioty. Zdarza się, że zawał serca objawia się w sposób najbardziej dramatyczny, nagłym zatrzymaniem krążenia, w wyniku czego dochodzi do zgonu.

Postępowanie w trakcie wystąpienia zawału mięśnia sercowego

W przypadku podejrzenia zawału serca, należy wezwać wykwalifikowaną pomoc. Chory nie powinien wykonywać jakiejkolwiek aktywności fizycznej, powinien usiąść w wygodnej dla siebie pozycji. Osoba, u której wcześniej rozpoznano chorobę wieńcową i przepisano jej nitroglicerynę, powinna zaprzestać wszelkiego wysiłku i przyjąć jedną dawkę nitrogliceryny w sprayu bądź jedną tabletkę pod język. Nie wolno podawać jakichkolwiek leków przeciwbólowych, ponieważ będą maskować prawdziwy obraz choroby. W przypadku spadku ciśnienia skurczowego poniżej 90 mmHg, gdy dodatkowo występują: bladość i zimne poty, nie należy podawać nitrogliceryny, ponieważ grozi to dalszym spadkiem ciśnienia. Jeśli – mimo podania nitrogliceryny w ciągu 5 minut, promieniujący ból w klatce piersiowej nie ustąpi albo ulegnie nasileniu, należy niezwłocznie wezwać pogotowie ratunkowe. Jeśli nie ma przeciwwskazań, należy podać 160–325 mg kwasu acetylosalicylowego w postaci tabletki, którą chory powinien rozgryźć. Pacjenta należy ułożyć w pozycji półleżącej i zadbać, by miał pod plecami stabilne oparcie – taka pozycja ułatwia oddychanie.

Leczenie

Leczenie zazwyczaj obejmuje ingerencję chirurgiczną, wspomaganą farmakoterapią. Wykonuje się angioplastyk tętnic wieńcowych lub zabieg pomostowania aortalno-wieńcowego (by-passy). Stosuje się także zabieg wszczepiania stentów po zawale.

Po zawale włącza się także leki przeciwzakrzepowe, zawierające kwas acetylosalicylowy, a także heparyny. W celu obniżenia poziomu cholesterolu, stosowane są statyny. Inne leki wdrażane do terapii po zawale mięśnia sercowego to inhibitory konwertazy angiotensyny, a także beta-blokery.

Istotną kwestią po przebytym zawale jest stosowanie diety, z której należy wyeliminować tłuste i smażone potrawy, alkohol, ograniczyć spożycie soli, natomiast trzeba uwzględnić w diecie kwasy omega-3 i zdrowe tłuszcze roślinne. Nie powinno zabraknąć też czosnku, który usprawnia przepływ krwi, dzięki zawartości siarkowodoru. Należy również unikać cukrów prostych i produktów o wysokim indeksie glikemicznym, a w diecie powinny przeważać węglowodany złożone. Najlepszą techniką obróbki termicznej dań będzie gotowanie na parze i pieczenie w folii lub rękawie, należy unikać smażenia.

Zespołem metabolicznym nazywamy schorzenie charakteryzujące się odchyleniami od prawidłowych wartości kilku ważnych parametrów. Jego wystąpienie niesie za sobą zwiększone ryzyko miażdżycy i rozwinięcia się cukrzycy typu 2. O zespole metabolicznym mówi się wtedy, gdy u pacjenta stwierdzone zostaną trzy z pięciu poniżej wymienionych zaburzeń: 1. Otyłość brzuszna. 

2. Podniesiony powyżej 150 mg/dl poziom triglicerydów lub leczenie triglicerydemii. 

3. Skurczowe ciśnienie tętnicze powyżej 129 mmHg, a rozkurczowe powyżej 84 mmHg lub rozpoznane nadciśnienie tętnicze. 

4. Stężenie cholesterolu frakcji HDL poniżej 40 mg/dl u mężczyzn i poniżej 50 mg/dl u kobiet lub rozpoznane zaburzenia lipidowe. 

5. Stężenie glukozy na czczo powyżej 99 mg/dl lub stwierdzona cukrzyca typu 2.

Zespół metaboliczny a cukrzyca typu 2

Pacjenci cierpiący na cukrzycę typu 2 są w grupie najwyższego ryzyka związanego z wystąpieniem zespołu metabolicznego. W praktyce wygląda to tak, że u większości diabetyków diagnozuje się wystąpienie zespołu metabolicznego. W leczeniu cukrzycy ważne jest stosowanie się pacjenta do zaleceń lekarza prowadzącego. Większość z nich ma za zadanie przeciwdziałać cukrzycy, jednak bezpośrednio wpływają one na inne składowe zespołu metabolicznego. Zalecenia: redukcja masy ciała, zmiana trybu życia poprzez wprowadzenie aktywności fizycznej, stosowanie odpowiedniej diety (zawierającej mało cukrów prostych i tłuszczu), ograniczenie spożycia alkoholu, rzucenie palenia – mają wpływ na cukrzycę oraz na składowe zespołu metabolicznego. Warto zauważyć, że cukrzyca powiązana z zespołem metabolicznym mocno zwiększa ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Choroby te są główną przyczyną śmierci w naszym społeczeństwie. 

Jak leczyć zespół metaboliczny

W leczeniu zespołu metabolicznego wymagana jest współpraca pacjenta z kilkoma specjalistami (diabetolog, kardiolog, hipertensjolog, warto też wspomnieć o często niedocenianej roli dietetyka). Wzmożenie aktywności fizycznej, redukcja masy ciała oraz przestrzeganie odpowiedniej diety jest podstawą do odniesienia sukcesu terapeutycznego. Dodatkowo dobranie odpowiednich leków nieniosących za sobą wielu działań niepożądanych, może przynieść znaczną poprawę samopoczucia i podnieść komfort życia na wiele lat. 

Zespół stopy cukrzycowej jest jednym z najpoważniejszych powikłań cukrzycy. Zaniedbany grozi bardzo poważnymi skutkami, w wielu przypadkach prowadzącymi do amputacji stopy. Chorzy często nie zdają sobie sprawy z tego, jak bardzo poważna jest ta sytuacja. Są oni obarczeni 25-proc. ryzykiem powstania owrzodzenia stopy. Na szczęście zdecydowana większość pacjentów może uniknąć najpoważniejszych skutków. O powodzeniu terapii decydują dwa warunki: szybka diagnoza i konsekwencja w leczeniu.

Zespół stopy cukrzycowej to inaczej stopa cukrzycowa. Stopa cukrzycowa jest to owrzodzenie, zakażenie lub zniszczenie tkanek głębokich w stopie. Powstawanie przy cukrzycy ran na nogach może wynikać ze zmian naczyniowych i/lub zmian w nerwach obwodowych. Z tego względu stopę cukrzycową dzieli się na:

- neuropatyczną – z powodu uszkodzenia nerwów,

- naczyniową – z powodu uszkodzeń naczyń krwionośnych,

- mieszaną – obydwa czynniki wywołują stopę cukrzycową.

Przyczyny

Zespół naczyniowej stopy cukrzycowej to przewlekłe powikłanie cukrzycy, które wynika ze zmian mikroangiopatycznych, dotyczących małych naczyń krwionośnych oraz makroangiopatycznych, dotyczących dużych naczyń krwionośnych. Inaczej mówiąc wynika z neuropatii cukrzycowej i/lub angiopatii.

Neuropatia cukrzycowa, inaczej uszkodzenie włókien nerwowych w przebiegu wieloletniej cukrzycy, jest najczęstszym przewlekłym powikłaniem tej choroby. Najpierw dochodzi do zaburzenia przewodzenia w nerwach nóg. W rezultacie zostaje zaburzona regulacja przepływu krwi. Otwierają się połączenia tętniczo-żylne, krew omija tkanki, które powinna zaopatrywać, co prowadzi do ich niedożywienia. Przeciążone tętniczki ulegają stwardnieniu, dochodzi do stanu nazywanego mikroangiopatią. Dodatkowo upośledzone czucie bólu sprzyja powstawaniu drobnych, ale potencjalnie niebezpiecznych otarć i innych uszkodzeń skóry, które mogą ulegać zakażeniu.

Naczyniowa stopa cukrzycowa jest odmianą zespołu powstającą w wyniku pogorszenia ukrwienia tkanek, do którego dochodzi na skutek zmniejszenia elastyczności ścian naczyń krwionośnych, nasilenia zmian miażdżycowych i zmniejszenie światła naczynia. Dodatkowo wzrost krzepliwości krwi sprzyja powstawaniu skrzepów. 

Objawy

Do objawów neuropatycznej stopy cukrzycowej zaliczamy:

- upośledzenie różnych rodzajów czucia;

- stopy lub palce stóp są drętwe;

- poczucie kłucia, pieczenia, palenia najczęściej symetryczne;

- dochodzi do utraty czucia w stopach;

- skóra na stopie jest sucha i ciepła;

- w cięższych postaciach może dojść do bezbólowych zniekształceń (palce koślawe, młotkowate, płaskostopie), złamań oraz zaników mięśniowych;

- często tworzą się modzele (zgrubienia warstwy rogowej naskórka, spowodowane powtarzalnym uciskiem) w punktach podparcia stóp oraz pęknięcia skóry na podeszwie.

Objawami naczyniowej stopy cukrzycowej są:

- bolesność w czasie ruchu, niekiedy nawet w spoczynku;

- cienka, blada lub sina i zimna skóra; 

- bóle nocne, które ustępują lub łagodnieją po opuszczeniu kończyny;

- zanikowe zmiany skóry oraz tkanki podskórnej;

- zanik włosów oraz mieszka włosowego na stopie; 

- skłonność do pęknięć skóry na piętach lub brzegach stopy;

- paznokcie zanikowe, często z grzybicą.

Powikłania

Najczęstszym i najgroźniejszym powikłaniem zespołu stopy cukrzycowej jest owrzodzenie. Dochodzi do niego po dłuższym okresie niewłaściwego leczenia cukrzycy, ale zdarza się, że jest pierwszym objawem zespołu stopy cukrzycowej, zauważanym przez pacjenta i skłaniającym go do zasięgnięcia porady specjalisty.

Wczesne zauważenie owrzodzenia i rozpoczęcie leczenia, zwiększa szansę na uniknięcie najpoważniejszych skutków tej choroby, czyli: masywnych ubytków tkanek, do których dochodzi w wyniku kolejnych interwencji chirurgicznych, mających na celu ratowanie stopy. Zaniedbane, rozległe, niepoddające się leczeniu owrzodzenia zmuszają do podjęcia ostatecznej decyzji o amputacji stopy.

Leczenie

Ponieważ skuteczność leczenia w dużej mierze zależy od wczesnego rozpoznania, każdy chory ze zdiagnozowaną cukrzycą powinien zwracać uwagę na stan swoich stóp. Trudno gojące się rany zawsze powinien zobaczyć lekarz, ponieważ mogą być zwiastunami zespołu stopy cukrzycowej, nawet jeśli nie towarzyszą im inne charakterystyczne objawy. Zespół stopy cukrzycowej to problem, który będzie towarzyszył choremu przez wiele lat. Jednak wcześnie rozpoznany, najczęściej poddaje się leczeniu. Podstawowym warunkiem skutecznej terapii jest opanowanie pierwotnej przyczyny, to znaczy – dobrze prowadzone leczenie cukrzycy.

Duże znaczenie ma również poprawne rozpoznanie rodzaju zaburzeń wywołujących zespół stopy cukrzycowej. W przypadku stopy neuropatycznej, zalecane jest odciążenie i „oszczędzanie” stopy, natomiast w przypadku stopy naczyniowej, odwrotnie – w pierwszym okresie zalecany jest ruch poprawiający krążenie. Różne są także farmakologiczne metody leczenia.

W zaawansowanych przypadkach choroby, kiedy dochodzi do owrzodzenia stopy, leczenie wymaga udziału chirurga. Bardzo ważne i skuteczne jest w tym przypadku powstrzymanie postępującego zakażenia bakteryjnego. Na szczęście istnieje wiele możliwości leczenia. Do dyspozycji pozostają antybiotyki, leki zawierające związki srebra stosowane miejscowo, a także metody specjalistyczne: terapia w komorze hiperbarycznej, opatrunki z podciśnieniem wspomagające oczyszczanie rany. 

Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa jest przewlekłym powikłaniem wieloletniej, najczęściej nieodpowiednio leczonej, cukrzycy i dotyczy ona od 6% do 10% diabetyków. Następstwem, zarówno neuropatycznej, jak i naczyniowej stopy cukrzycowej, są zakażenia i owrzodzenia. Około 50% przypadków stopy cukrzycowej kończy się amputacją, co jest ściśle skorelowane z przeżywalnością. U około 15% pacjentów w ciągu roku wskazana jest kolejna amputacja.

Przyczyny neuropatycznej stopy cukrzycowej

Przewlekły wysoki poziom glukozy we krwi powoduje uszkodzenia nerwów i osłabienie mięśni. W rezultacie powstają nowe miejsca ucisku – kształt sklepienia stopy ulega zmianie. Dodatkowo występuje niedoczulica – pacjent nie czuje ciepła, zimna, wibracji ani otarcia i uszkodzeń naskórka. Rana na stopie cukrzycowej bardzo łatwo ulega zakażeniu i bardzo trudno się goi. W rezultacie dochodzi do degradacji nerwów, naczyń i tkanek oraz do rozległego zakażenia. 

Objawy

Objawy neuropatycznej stopy cukrzycowej:

- zanik odczuwania ciepła i zimna, 

- zanik odczuwania wibracji, upośledzenie czucia głębokiego, 

- bóle neuropatyczne, szczególnie w nocy, 

- drętwienie stóp, 

- wyczuwalne tętno na tętnicy grzbietowej, 

-zaróżowiona i ciepła skóra.

Leczenie

Podstawą leczenia stopy cukrzycowej jest wyrównanie i utrzymanie odpowiedniego poziomu glikemii. W przypadku neuropatii cukrzycowej konieczne jest odciążenie chorej kończyny, co może wiązać się nawet z kilkumiesięcznym unieruchomieniem pacjenta. Obecnie dostępne są nowoczesne opatrunki z lekkiego gipsu, które z powodzeniem zastępują korzystanie z kuli czy wózka inwalidzkiego. O rodzaju odciążenia zawsze decyduje lekarz. 

W leczeniu stopy cukrzycowej wdraża się także leczenie insuliną, nawet jeśli pacjent wcześniej był leczony tylko preparatami doustnymi. Lekarz diabetolog może też zalecić antybiotykoterapię w celu przygotowania stopy przed usztywnieniem. Bardzo ważne jest, aby ściśle stosować się do zaleceń lekarza i nie pomijać dawek antybiotyku. 

W przypadku stopy cukrzycowej, jak i samej cukrzycy, bardzo ważna jest edukacja pacjenta i jego współpraca z lekarzem.

Pompa insulinowa a pen insulinowy

Pompa insulinowa jest urządzeniem do podawania insuliny, które jest wykorzystywane głównie w terapii osób z cukrzycą typu 1. Insulinę można podać na dwa sposoby: penem insulinowym lub za pomocą pompy insulinowej. Podawanie insuliny na pomocą pena jest podobne do wykonywania zastrzyku, każdorazowo podczas iniekcji należy przerwać ciągłość skóry, a podczas podawania insuliny proces ten należy powtarzać kilkakrotnie.

Zestaw infuzyjny

Używanie pompy insulinowej jest bardziej wygodne dla pacjenta. Korzystanie z tego urządzenia, wymaga jednak częstego zmieniania zestawu infuzyjnego. W skład zestawu infuzyjnego wchodzi kaniula, igła oraz dren, a całość jest zamocowana na skórze za pomocą specjalnego plastra. Podczas dobierania zestawu infuzyjnego należy wziąć pod uwagę wiek, aktywność fizyczną, poziom tkanki tłuszczowej oraz styl życia pacjenta. Na rynku istnieje wiele zestawów infuzyjnych, które mogą być dobrane wedle preferencji użytkownika. Zestawy różnią się długością kaniuli i drenu, kątem wkłucia, wielkością opatrunku, a także materiałem, z którego zrobiona jest igła. 

Gdzie założyć wkłucie?

Należy pamiętać o stosowaniu rotacji miejsc, w których dokonywane są wkłucia. Należy unikać miejsc, które są narażone na ucisk lub zerwanie wkłucia. Nie można go zakładać w miejscu z małą ilością tkanki tłuszczowej, na bliznach oraz na podrażnionej skórze. 

Glukometr jest to system monitorowania stężenia glukozy we krwi w warunkach domowych. W skład zestawu startowego wchodzą: glukometr, testy paskowe, nakłuwacz, lancety do nakłuwacza, bateria do glukometru, instrukcja obsługi, karta gwarancyjna oraz etui. Zestaw startowy można odebrać bezpłatnie w placówkach medycznych lub kupić w sklepach z produktami dla diabetyków.

Czym jest i kogo dotyczy zjawisko brzasku?

Zjawisko brzasku jest wzrostem stężenia glukozy we krwi w godzinach porannych pomiędzy godziną 4.00 a 8.00. Po przebudzeniu i wykonaniu badania na glukometrze, glikemia może znacznie przekraczać 200 mg/dl. Zjawisko brzasku występuje zwykle u młodych osób i jest związane z dojrzewaniem. Może to dotyczyć od 25% do 50% osób chorujących na cukrzycę typu 1 oraz od 3% do 50% chorujących na cukrzycę typu 2. 

Przyczyny wstępowania zjawiska brzasku

Przyczyną występowania zjawiska brzasku są hormony wydzielane nocą. Podczas dojrzewania przysadka mózgowa wydziela znaczne ilości hormonu wzrostu, przede wszystkim podczas snu, a także glukagon, kortyzol oraz adrenalinę. Zwiększone wydzielanie hormonów powoduje wzrost produkcji glukozy przez wątrobę, co może doprowadzić do czasowej insulinooporności, która natomiast prowadzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Aby potwierdzić lub wykluczyć występowanie zjawiska brzasku, należy wykonać pomiar glikemii o godzinie 24.00 przed snem, a także o godzinie 4.00, 5.00 i 6.00 oraz po przebudzeniu. Zjawisko brzasku możemy potwierdzić, jeżeli wynik pomiaru glikemii o godzinie 24.00 jest w normie a do godziny 4.00 następuje wzrost glikemii. 

Zapobieganie występowania zjawiska brzasku

Aby zapobiegać zjawisku brzasku należy zadbać o wyrównanie glikemii, zwiększyć częstotliwość jej kontroli i wieczorną aktywność fizyczną oraz przeanalizować z lekarzem możliwość zmiany rodzaju stosowanej insuliny. Jeżeli pacjent podejrzewa występowanie zjawiska brzasku, powinien powiedzieć o tym lekarzowi prowadzącemu.

Zjawisko Somogyi, to zwiększenie stężenia glukozy we krwi, które pojawia się rano. Jest ono poprzedzone spadkiem glukozy w nocy. Spadek glukozy w nocy może być niezauważony, czyli „przespany”. Zjawisko to jest powodowane przez zbyt dużą ilość insuliny we krwi, która natomiast powoduje zmniejszenie ilości glukozy we krwi, w wyniku czego może dojść do hipoglikemii. Może się tak zdarzyć u osób, które przyjmą wieczorem nieprawidłową dawkę insuliny, zjedzą zbyt mały i ubogi w węglowodany posiłek lub nie zjedzą go wcale, połkną złą dawką leku lub przyjmą lek o niewłaściwej porze. Organizm, broniąc się przed hipoglikemią, powoduje wzrost wydzielania hormonów mających podnieść poziom glukozy we krwi. Zaczyna wydzielać glukagon, a także kortyzol i adrenalinę wydzielane przez korę nadnerczy. Glukagon to hormon o działaniu przeciwstawnym do insuliny, powoduje on uruchomienie glukozy zmagazynowanej w postaci glikogenu w wątrobie. W wyniku działania hormonów dochodzi do zwiększenia glikemii. Zwiększa się również insulinooporność. Efektem tego jest podwyższony poziom glukozy w godzinach porannych. Ten mechanizm broni nas przed negatywnymi skutkami hipoglikemii. Hipoglikemia może bowiem doprowadzić do śpiączki, a nawet do śmierci. Porannymi objawami lekkiej hipoglikemii, która miała miejsce w nocy, a którą pacjent zazwyczaj przesypia, są: silne pocenie się w trakcie snu, poranne bóle głowy, zmęczenie i złe samopoczucie. Efekt Somogyi nie jest w stanie nas całkowicie uchronić przed nocną hipoglikemią. Może on jedynie nieznacznie ją modyfikować.

Jak sprawdzić, czy poranna hiperglikemia to efekt Somogyi?

Jeżeli wystąpi hiperglikemia poranna, zawsze należy zbadać glikemię w nocy, w godzinach 24.00, 2.00–3.00, 4.00–6.00, aby stwierdzić, jakiego rodzaju zmiany stężenia glukozy mają miejsce. W przypadku stwierdzenia niedocukrzenia, w wyżej wspomnianych godzinach, mamy do czynienia ze zjawiskiem Somogyi. Jeśli poziom glikemii w godzinach nocnych jest w normie, a rano wysoki, mówimy wtedy o efekcie brzasku, w którym wydzielanie hormonów zachodzi fizjologicznie i nie jest wywołane spadkiem cukru, jak w efekcie Somogyi. Rozróżnienie tych dwóch efektów jest bardzo ważne, gdyż wysoki poziom glikemii porannej może sugerować, że konieczna jest większa dawka insuliny na noc. Dodatkowa dawka insuliny spowoduje jeszcze większą hipoglikemię i silniejsze zjawisko Somogyi. 

Jak zapobiegać efektowi Somogyi?

Przed snem należy zjeść posiłek składający się z większej ilości białek niż węglowodanów. Należy również skonsultować się z lekarzem.

Ta strona używa plików Cookies. Dowiedz się więcej o celu ich używania i możliwości zmiany ustawień Cookies w przeglądarce.

Zrozumiałem